Social media: Από 1η Ιανουαρίου 2027 το όριο για κάτω των 15 – Πώς θα γίνεται η επαλήθευση ηλικίας και τι κάνουν οι γονείς

Social media με όριο ηλικίας τα 15 έτη προωθεί να θεσπίσει η κυβέρνηση στην Ελλάδα, με την εφαρμογή του μέτρου να έχει προγραμματιστεί για την 1η Ιανουαρίου 2027. Παράλληλα, σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκεται υπό διαμόρφωση το νέο πλαίσιο προστασίας των ανηλίκων στο διαδίκτυο, ενώ το EU KIDS Act προτείνει ξεχωριστή προσέγγιση για παιδιά ηλικίας 13 έως 15 ετών.

Το πρώτο στάδιο για την ψήφιση της νομοθεσίας που αφορά τα social media και τους ανήλικους αναμένεται το προσεχές διάστημα. Κεντρικό εργαλείο της ελληνικής πρότασης είναι το Kids Wallet, το οποίο θα ελέγχει την ηλικιακή κατηγορία κάθε χρήστη χωρίς να στέλνει στις πλατφόρμες προσωπικά δεδομένα ή την ημερομηνία γέννησής του.

Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, με αφορμή την παρουσίαση του νέου πλαισίου στο Υπουργικό Συμβούλιο μαζί με τον υπουργό Επικρατείας Άκη Σκέρτσο, ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρης Παπαστεργίου αναλύει την πορεία από τις αρχικές ελληνικές πρωτοβουλίες έως το ευρωπαϊκό πλαίσιο. Παράλληλα, εξηγεί τους λόγους για τους οποίους η Ελλάδα κινείται άμεσα, χωρίς να αναμένει την ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής νομοθετικής διαδικασίας.

Ο Δημήτρης Παπαστεργίου εξηγεί λεπτομερώς τη διαδικασία επαλήθευσης ηλικίας και υπογραμμίζει πως το Kids Wallet δεν κοινοποιεί ούτε την ημερομηνία γέννησης ούτε άλλα στοιχεία ταυτοποίησης. Στις πλατφόρμες φτάνει μόνο η ένδειξη για το αν ο χρήστης είναι πάνω ή κάτω από το εκάστοτε ηλικιακό όριο. Ταυτόχρονα, αναλύει γιατί η ευθύνη δεν μπορεί να μοιράζεται ισόποσα ανάμεσα στις πλατφόρμες και τους γονείς.

Ο υπουργός επισημαίνει ακόμη την ανάγκη να ενημερωθούν οι οικογένειες και αναφέρεται στις συνέπειες που ενδέχεται να έχει στα παιδιά ο εθιστικός σχεδιασμός των ψηφιακών υπηρεσιών. Παράλληλα, κάνει λόγο για την ευρωπαϊκή διαδικασία εφαρμογής των κανόνων μέσω του Digital Services Act, καθώς και για τον ρόλο που θα έχει η ΕΕΤΤ.

Πώς λειτουργεί το Kids Wallet για την ηλικία

Ο υπουργός χαρακτήρισε το Kids Wallet λύση στο πρόβλημα της επιβεβαίωσης της ηλικίας των χρηστών, χωρίς να χρειάζεται να παραδίδονται προσωπικά δεδομένα στις πλατφόρμες. «Το Kids Wallet τόσο στην πρώτη του μορφή όσο και στην πιο πρόσφατη ήταν αυτή η απάντηση», είπε, προσθέτοντας ότι η Ελλάδα, μαζί με άλλα κράτη, βοήθησε να προχωρήσει η ευρωπαϊκή συζήτηση που κατέληξε στην πρόταση για το EU KIDS Act.

«Χαιρόμαστε γιατί σε όλο αυτό το διάστημα συνεργαζόμενοι και με άλλα κράτη καταφέραμε να ωθήσουμε και να πιέσουμε την Ευρώπη προς αυτό το κείμενο το οποίο παρουσιάστηκε πριν από μερικές ημέρες με τις βασικές αρχές του EU KIDS Act», ανέφερε.

Αναφερόμενος στο Kids Wallet, διευκρίνισε ότι «δεν επιστρέφει κανένα στοιχείο» και μεταδίδει αποκλειστικά μια ένδειξη για την ηλικία του χρήστη. «Να επιστρέφει μόνο ένα flag, ένα σήμα, δηλαδή, ότι αυτός ο χρήστης είναι πάνω ή κάτω από τα 15. Δεν επιστρέφει καν την ημερομηνία γέννησης», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Πώς αντιμετωπίζονται οι ηλικίες από 13 έως 15 ετών

Όπως υποστήριξε, δύο στοιχεία της ελληνικής πρότασης επηρέασαν την ευρωπαϊκή επεξεργασία: το όριο της ψηφιακής ενηλικίωσης και η μέθοδος με την οποία πιστοποιείται η ηλικία.

Το ευρωπαϊκό πλαίσιο, όπως ανέφερε, προβλέπει ξεχωριστούς κανόνες για τα παιδιά ηλικίας 13 έως 15 ετών. Αυτό, ωστόσο, δεν ισοδυναμεί με ελεύθερη πρόσβαση στα social media με τη σημερινή τους μορφή.

«Η Ευρώπη δεν το θέτει διαφορετικά. Τι λέει; Ότι από τα 13 μέχρι τα 15 μπορούν τα παιδιά να έχουν μια πρώτη επαφή με κάποια μέσα κοινωνικής δικτύωσης», ανέφερε.

Ο ίδιος διευκρίνισε πως η πρόβλεψη αφορά πλατφόρμες και περιβάλλοντα που θα έχουν σχεδιαστεί ειδικά για αυτές τις ηλικίες. «Δεν δέχεται ούτε η Ευρώπη σε αυτή την πολύ ευαίσθητη ηλικία των παιδιών στο γυμνάσιο στην ουσία, να υπάρχουν social media, τα οποία θα έχουν εθιστικό περιεχόμενο, θα επιτρέπουν το συνεχές scrolling και θα λειτουργούν για άπειρες ώρες», σημείωσε.

Με βάση την περιγραφή του, τα παιδιά 13 έως 15 ετών θα αντιμετωπίζουν, μεταξύ άλλων, περιορισμούς όπως η απαγόρευση προσωπικών λογαριασμών, το κλείδωμα των υπηρεσιών τη νύχτα, η χρήση έως μία ώρα ημερησίως και η μη δυνατότητα ατελείωτου scrolling.

«Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, λέει η Ευρώπη ότι θα μπορούσαν τα παιδιά να αρχίσουν να μπαίνουν», ανέφερε.

«Επιτυχία είναι να βγούμε με έναν νόμο, ο οποίος θα περάσει το μήνυμα: “Ξέρεις παιδί μου το να μπαίνεις στα social media σε έναν λογαριασμό που προοριζόταν για έναν ενήλικο ενώ εσύ είσαι 13 ετών, απαγορεύεται”», είπε.

Παράλληλα, ανέδειξε τη συμβολή των γονέων στην ενημέρωση και στη διαδικασία επιβεβαίωσης της ηλικίας στα social media. «Αν δηλαδή ένας γονέας όταν μια πλατφόρμα ζητήσει επιβεβαίωση ηλικίας βάζει το δικό του κινητό ή τη δική του ταυτότητα τότε προφανώς έχουμε αποτύχει», ανέφερε.

Γιατί η Ελλάδα προχωρά πριν από το EU KIDS Act

Ο υπουργός εκτίμησε πως η ψήφιση του ευρωπαϊκού πλαισίου ενδέχεται να απαιτήσει περίπου 20 μήνες. «Με δεδομένο ότι το ευρωπαϊκό πλαίσιο θα κάνει κατ’ εκτίμηση περίπου 20 μήνες για να ψηφιστεί, μεριμνούμε και για την επόμενη γενιά παιδιών του δημοτικού και του γυμνασίου τα οποία θα είναι αβοήθητα μέσα σε ένα ψηφιακό τοπίο χωρίς ρύθμιση χωρίς καθοδήγηση», ανέφερε.

«Αφού λοιπόν, πλέον ξέρουμε τις βασικές αρχές δεν έχουμε κανένα λόγο να περιμένουμε και να χάσουμε 20 μήνες», συμπλήρωσε.

Αναφερόμενος στην υποχρέωση των πλατφορμών, τόνισε: «Δεν πρέπει οι γονείς να τρέχουν πίσω από τις πλατφόρμες προσπαθώντας να ασφαλίσουν τα κινητά των παιδιών τους απέναντι στις πλατφόρμες».

Στη συνέχεια ανέφερε: «Οι πλατφόρμες δεν πρέπει να έχουν το βάρος της απόδειξης ότι είναι ασφαλείς για τα παιδιά. Ο σχεδιασμός τους πρέπει να είναι ασφαλής για τα παιδιά».

Σε ό,τι αφορά την ηλικιακή επαλήθευση, διευκρίνισε ότι πρώτα οι πλατφόρμες θα πρέπει να εξετάζουν τα διαθέσιμα δικά τους συστήματα. Αν αυτά δεν παρέχουν επαρκή βεβαιότητα, θα προσφεύγουν στο εργαλείο επιβεβαίωσης ηλικίας.

«Οι πλατφόρμες έχουν το βάρος της αναζήτησης της πραγματικής ηλικίας», υπογράμμισε.

Πώς θα ελέγχονται οι πλατφόρμες με έδρα στο εξωτερικό

Για τις εταιρείες που δεν διατηρούν έδρα στην Ελλάδα, η εφαρμογή των κανόνων θα στηριχθεί στο ευρωπαϊκό Digital Services Act (DSA). Όπως διευκρίνισε, «η ευρωπαϊκή νομοθεσία και η ελληνική νομοθεσία πατούν στο DSA στο Digital Services Act το οποίο προβλέπει ήδη ποινές για διάφορες τέτοιου είδους παραβάσεις και παραβιάσεις».

Με βάση όσα περιέγραψε, η ΕΕΤΤ, ως αρμόδια ελληνική αρχή, θα έχει τη δυνατότητα να καταγγέλλει ζητήματα σχετικά με την πρόσβαση ανηλίκων στις πλατφόρμες. Έπειτα, η υπόθεση θα διαβιβάζεται στην αρμόδια αρχή του κράτους όπου βρίσκεται η έδρα της συγκεκριμένης εταιρείας.

Ο υπουργός σημείωσε ακόμη ότι τα παιδιά επηρεάζονται περισσότερο από τον σχεδιασμό που ωθεί σε εντατικότερη χρήση των social media. «Είναι πολύ πιο εύπλαστοι αυτοί οι μηχανισμοί στο παιδικό μυαλό. Είναι πολύ πιο επικίνδυνες αυτές οι ηλικίες όταν ο εγκέφαλος αναπτύσσεται και όταν οι μαθησιακές δυνατότητες είναι στο πικ τους να δημιουργηθούν προβλήματα λόγω του “κολλήματος”», είπε.

Παράλληλα, συσχέτισε τη χρήση των social media με το FOMO και την τάση απομόνωσης. «Το fear of missing out (FOMO) ή το να μην θέλεις να βγεις από το δωμάτιό σου γιατί είσαι εγκλωβισμένος σε έναν ψηφιακό κόσμο. Όλα αυτά είναι φαινόμενα τα οποία εμφανίζονται κυρίως σε παιδιά αυτής της ηλικίας», ανέφερε.

Στο τέλος μίλησε και για τη στάση των γονέων απέναντι στα παιδιά τους: «Τα παιδιά μας, στην ουσία, εμάς βλέπουν και κάνουν αυτά τα οποία κάνουμε. Άρα θα πρέπει πρώτα, νομίζω, εμείς να κοιταχτούμε στον καθρέφτη και μετά να πάμε στα παιδιά μας να πούμε οτιδήποτε», ανέφερε.

Μιλώντας για δικό του περιστατικό, ανέφερε: «Όταν τους έλεγα “μην ασχολείσαι τόσο με το κινητό” μου έλεγαν: “Ναι αλλά εσύ γιατί είσαι συνέχεια με το κινητό;”». «Οι γονείς θα έχουν κατά την άποψή μου μία και μόνη ευθύνη -ίσως και λίγο παραπάνω. Πρώτον, να κάνουν μαζί την επιβεβαίωση ηλικίας όταν έρθει εκείνη η ώρα. Και βέβαια, κυρίως, να εξηγήσουν στα παιδιά τους ότι η πραγματική ζωή είναι πιο όμορφη και μεγαλύτερη από ό,τι χωράει ένα smartphone», κατέληξε.