Παπαστεργίου: Από την 1η Ιανουαρίου τέλος τα social για κάτω των 15 – Πώς θα γίνεται η επαλήθευση ηλικίας και η ευθύνη των γονέων

Η προστασία των ανηλίκων στα social media βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης σε ολόκληρη την ΕΕ και, συνεπώς, και στην Ελλάδα. Στο πλαίσιο αυτό έχουν προηγηθεί η δημιουργία του Kids Wallet, η εισήγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το EU Kids Act και η παρέμβαση του Κυριάκου Μητσοτάκη στον ΟΗΕ. Πλέον, το βασικό ερώτημα αφορά το ηλικιακό όριο και τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να εφαρμοστεί, χωρίς να προκύψουν πρόσθετοι κίνδυνοι για τα προσωπικά δεδομένα των χρηστών.

Το επόμενο στάδιο είναι η θέσπιση εθνικού νόμου, καθώς η κυβέρνηση προωθεί την καθιέρωση του ορίου των 15 ετών από την 1η Ιανουαρίου 2027. Παράλληλα, σε ευρωπαϊκό επίπεδο διαμορφώνεται πλαίσιο με ξεχωριστή αντιμετώπιση για παιδιά από 13 έως 15 ετών, τα οποία θα μπορούν να χρησιμοποιούν ειδικά σχεδιασμένους χώρους κοινωνικής δικτύωσης με αυστηρότερους περιορισμούς στη λειτουργία τους.

Μιλώντας στο ΑΠΕ – ΜΠΕ, μετά την παρουσίαση του νέου πλαισίου στο Υπουργικό Συμβούλιο μαζί με τον υπουργό Επικρατείας Άκη Σκέρτσο, ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρης Παπαστεργίου αναλύει τους λόγους για τους οποίους η Ελλάδα αποφασίζει να κινηθεί άμεσα, χωρίς να αναμένει την περάτωση της ευρωπαϊκής νομοθετικής διαδικασίας.

Ο κ. Παπαστεργίου εξηγεί λεπτομερώς πώς θα πραγματοποιείται η επιβεβαίωση της ηλικίας, υπογραμμίζοντας ότι το Kids Wallet δεν αποκαλύπτει ούτε ημερομηνία γέννησης ούτε άλλα δεδομένα ταυτοποίησης. Παρέχει μόνο την ένδειξη αν ο χρήστης είναι πάνω ή κάτω από το ηλικιακό όριο που ισχύει κάθε φορά.

Ταυτόχρονα, αναφέρεται στην ανάγκη ενημέρωσης των οικογενειών, στις συνέπειες που ενδέχεται να έχει για τα παιδιά ο εθιστικός σχεδιασμός των ψηφιακών υπηρεσιών, αλλά και στην ευρωπαϊκή διαδικασία εφαρμογής των κανόνων μέσω του Digital Services Act και στον ρόλο της ΕΕΤΤ.

Η πλήρης συνέντευξη του Δημήτρη Παπαστεργίου στο ΑΠΕ – ΜΠΕ

ΕΡ.: Η Ελλάδα είχε ξεκινήσει τη συζήτηση για την «ψηφιακή ενηλικίωση» προτού πάρει τη σημερινή έκταση σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Πώς εξελίχθηκαν οι ελληνικές πρωτοβουλίες έως το EU KIDS Act και σε ποια ζητήματα καταγράφεται σήμερα σύγκλιση;

ΑΠ.: Η Ελλάδα έθεσε το συγκεκριμένο θέμα πολύ νωρίς, πριν από ακριβώς δύο χρόνια. Τότε ο πρωθυπουργός, μιλώντας από το βήμα των Ηνωμένων Εθνών, είχε αναφερθεί στην ανάγκη για κοινή δράση και συντονισμένη λήψη μέτρων.

Η πορεία αυτή δεν ήταν απλή. Ακολούθησε η ανάγκη να βρεθούμε στην Ευρώπη, να συζητήσουμε και να παρουσιάσουμε το μοντέλο με το οποίο αντιλαμβανόμασταν την εφαρμογή αυτών των μέτρων. Σχετικά νωρίς, περίπου πριν από ενάμιση χρόνο, παρουσιάσαμε πώς θα μπορούσε να λειτουργεί ένας μηχανισμός επαλήθευσης ηλικίας, καθώς αυτό ήταν ο «ελέφαντας στο δωμάτιο»: η θέση των πλατφορμών ότι δεν είχαν τη δυνατότητα να γνωρίζουν με βεβαιότητα την ηλικία του χρήστη.

Η απάντηση σε αυτό ήταν το Kids Wallet, τόσο στην αρχική όσο και στην πιο πρόσφατη εκδοχή του. Γι’ αυτό είμαστε ικανοποιημένοι, καθώς μέσα σε αυτό το διάστημα, σε συνεργασία και με άλλα κράτη, καταφέραμε να ωθήσουμε και να πιέσουμε την Ευρώπη προς το κείμενο που παρουσιάστηκε πριν από λίγες ημέρες και περιλαμβάνει τις βασικές αρχές του EU KIDS Act.

Από εδώ και στο εξής, η Ευρώπη καλείται να το οριστικοποιήσει, ενώ η Ελλάδα πρέπει να προχωρήσει στη νομοθέτηση, όπως ακριβώς είχε ανακοινώσει.

ΕΡ.: Ποια χαρακτηριστικά της ελληνικής πρότασης εκτιμάτε ότι είχαν τη μεγαλύτερη επίδραση στον ευρωπαϊκό διάλογο;

ΑΠ.: Πιστεύω ότι υπήρξαν δύο κύρια σημεία. Πρώτο ήταν ο καθορισμός της ηλικίας ψηφιακής ενηλικίωσης στα 15 έτη. Στη συνέχεια θέλω να διευκρινίσω και την πρόταση της Ευρώπης για το ηλικιακό εύρος 13-15.

Το δεύτερο, και ιδιαίτερα σημαντικό, σημείο αφορούσε τη μέθοδο επιβεβαίωσης της ηλικίας. Το Kids Wallet δεν επιστρέφει κανένα δεδομένο, παρά μόνο αν ο χρήστης ή το παιδί βρίσκεται πάνω ή κάτω από τα 12, τα 13 ή τα 15 έτη, ανάλογα με τα όρια που θα καθοριστούν τελικά. Αυτή τη στιγμή, το όριο φαίνεται να ορίζεται στα 15, με μια ενδιάμεση βαθμίδα για ηλικίες 13 έως 15 ετών.

Και τι σημαίνει η κατηγορία 13-15; Κάποιος θα μπορούσε να πει: «Μα εσείς λέγατε αποκλεισμό κάτω από τα 15 και η Ευρώπη το θέτει λίγο διαφορετικά». Η Ευρώπη δεν υιοθετεί διαφορετική προσέγγιση. Τι προβλέπει; Ότι τα παιδιά από 13 έως 15 ετών μπορούν να αποκτήσουν μια πρώτη επαφή με ορισμένα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Με τα δεδομένα που ισχύουν σήμερα; Σε καμία απολύτως περίπτωση. Η Ευρώπη δεν αποδέχεται παιδιά αυτής της ιδιαίτερα ευαίσθητης ηλικίας, δηλαδή ουσιαστικά μαθητές γυμνασίου, να χρησιμοποιούν social media με εθιστικό περιεχόμενο, δυνατότητα αδιάκοπου scrolling και λειτουργία επί αμέτρητες ώρες, εκτός αν ο γονέας περιορίσει τον χρόνο από το κινητό του παιδιού.

Για τις ηλικίες από 13 έως 15 ετών, η ευρωπαϊκή θέση είναι πως μπορούν να υφίστανται ορισμένα social media, αλλά όχι προσωπικοί λογαριασμοί παιδιών. Προβλέπονται νυχτερινοί περιορισμοί, ανώτατη ημερήσια χρήση μίας ώρας και απουσία ατέρμονου scrolling.

Επομένως, θεωρώ ότι η δική μας προσέγγιση στα συγκεκριμένα δύο ζητήματα επηρέασε σε σημαντικό βαθμό την ευρωπαϊκή απάντηση, δηλαδή την πρόταση για νομοθέτηση του EU KIDS Act.

ΕΡ.: Για ποιον λόγο αποφασίσατε να νομοθετήσετε τώρα το ηλικιακό όριο των 15 ετών, ενώ έχει ήδη γνωστοποιηθεί η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία;

ΑΠ.: Χρειάζεται, επειδή η Ευρώπη ανακοίνωσε μεν τις προθέσεις της, όμως θα απαιτηθούν αρκετοί μήνες ώσπου η πρόθεση να μετατραπεί σε ευρωπαϊκή νομοθεσία. Εμείς οφείλουμε και έχουμε τη δυνατότητα -δεν υπάρχει ευρωπαϊκή απαγόρευση- να προχωρήσουμε σε νομοθέτηση, η οποία μάλιστα θα είναι συμβατή με όσα έχει αναφέρει η Ευρώπη.

Άρα πρέπει να λάβουμε τα δικά μας μέτρα. Φυσικά, είναι πιθανό στην πορεία να γίνουν επιμέρους αλλαγές στη νομοθεσία. Ωστόσο, το πρώτο, ιδιαίτερα κρίσιμο βήμα βρίσκεται μπροστά μας και θα γίνει στο προσεχές διάστημα.

Είχαμε αναφέρει ότι θα το καταθέταμε στη Βουλή τον Αύγουστο. Παρενέβησαν, ωστόσο, όλες αυτές οι πληροφορίες για την ευρωπαϊκή πρωτοβουλία που πλέον έρχεται, και έτσι έπρεπε να αναμείνουμε αυτούς τους δύο μήνες.

Η εκκίνηση γίνεται την 1η Ιανουαρίου 2027, ενώ ταυτόχρονα συμμετέχουμε πλέον πολύ ενεργότερα, καθώς υπάρχει κείμενο στο τραπέζι για την ευρωπαϊκή νομοθεσία. Στόχος είναι το EU KIDS Act να καλύπτει στην πράξη τόσο τα social media όσο και τον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης.

Χρειάζεται ρύθμιση και σε αυτόν τον τομέα. Είναι πολύ επικίνδυνο ένα παιδί να ρωτά οτιδήποτε ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης και, προφανώς, να λαμβάνει κάθε είδους απαντήσεις.

ΕΡ.: Με ποιον τρόπο θα αξιολογήσετε εάν η συγκεκριμένη πολιτική πέτυχε; Τι θα πρέπει να έχει μεταβληθεί στην καθημερινή ζωή των παιδιών σε ένα ή δύο χρόνια, ώστε να θεωρήσετε ότι το μέτρο αποδίδει;

ΑΠ.: Θα έχει πραγματικό ενδιαφέρον να εξετάσουμε τι λειτούργησε και τι όχι. Πρέπει να δούμε το λεγόμενο παράδειγμα της Αυστραλίας, όπου τα πράγματα δεν πήγαν καλά. Αυτό, όμως, δεν αποτελεί την απολύτως σωστή βάση.

Επιτυχία θα σημαίνει να θεσπίσουμε έναν νόμο που θα μεταδίδει το ακόλουθο μήνυμα: «Ξέρεις παιδί μου το να μπαίνεις στα social media σε έναν λογαριασμό που προοριζόταν για έναν ενήλικο ενώ εσύ είσαι 13 ετών, απαγορεύεται».

Επομένως, χρειάζεται πράγματι ενημέρωση και στήριξη προς τους γονείς. Με όσα αντιμετωπίζουν καθημερινά -και εγώ είμαι γονέας, όπως τα βιώνουμε όλοι- δεν μπορούν να βρίσκονται διαρκώς πάνω από το παιδί τους. Πρέπει όμως να κάνουν ορισμένα βασικά, πρώτα βήματα.

Εάν, για παράδειγμα, μια πλατφόρμα ζητά επιβεβαίωση ηλικίας και ο γονέας δίνει το δικό του κινητό ή τη δική του ταυτότητα, τότε προφανώς θα έχουμε αποτύχει. Αυτό, όμως, είναι κάτι που πρέπει να εξηγήσουμε στους γονείς.

Άρα επιτυχία θα είναι, πρώτα, να υπάρξει η νομοθέτηση. Δεύτερο στοιχείο είναι να εντάξουμε επιπλέον τεχνικά μέτρα σε σύγκριση με όσα θεσπίστηκαν στην Αυστραλία. Πράγματι, όλες αυτές οι μέθοδοι κλειδώματος θα μπορούσαν τεχνικά να παρακαμφθούν, όμως υπάρχουν πρόσθετες διαδικασίες που μπορούμε να εισηγηθούμε και αυτό θα κάνουμε προς τις πλατφόρμες και την Ευρώπη.

Για μένα, λοιπόν, επιτυχία σημαίνει πρώτον η νομοθέτηση, δεύτερον η ενημέρωση των γονέων και τρίτον να καταφέρουμε να βοηθήσουμε τα παιδιά να αντικρίσουν τον πραγματικό κόσμο, όχι εκείνον που βλέπουν μέσα από τα γυαλιά του ψηφιακού κόσμου και των social media.

ΕΡ.: Υπάρχει πρόβλεψη για οργανωμένη εκστρατεία ενημέρωσης προς γονείς και κηδεμόνες;

ΑΠ.: Ναι. Και στο Υπουργικό Συμβούλιο τονίστηκε επίσης πόσο σημαντικό είναι να βρεθούμε στα σχολεία, να συζητήσουμε με δασκάλους και εκπαιδευτικούς και, κυρίως, με συλλόγους γονέων και κηδεμόνων, καθώς και με ομάδες γονέων.

Στα δύο χρόνια που μεσολάβησαν αφότου «πατήσαμε το κουμπί», ως υπουργός έκανα τις πιο ενδιαφέρουσες συζητήσεις για αυτό το ζήτημα, ενώ ο πρωθυπουργός συμμετείχε επίσης σε συζητήσεις που οργανώσαμε με ομάδες γονέων. Σε αυτές, χωρίς την πίεση του χρόνου μιας σχολικής διδακτικής ώρας, μιλήσαμε ελεύθερα για όσα διακυβεύονται, για τα μέτρα που μπορούν να ληφθούν, για το πώς οι γονείς μπορούν πράγματι να ρυθμίζουν διαδικασίες γονικού ελέγχου και, τελικά, για το πώς τα παιδιά θα ισορροπήσουν ανάμεσα στον ψηφιακό και τον πραγματικό κόσμο.

Δεν αντιμετωπίζουμε την τεχνολογία με φοβία. Στο διαδίκτυο ένα παιδί μπορεί να βρει και να μάθει πολύ ενδιαφέροντα πράγματα, όμως υπάρχει και ο φυσικός κόσμος, ο φυσικός τρόπος με τον οποίο πρέπει να μεγαλώνουν τα παιδιά μας. Είναι δική μας υποχρέωση να τους δώσουμε τη δυνατότητα να μεγαλώσουν.

ΕΡ.: Για ποιον λόγο θεωρείτε αναγκαία τώρα μια εθνική ρύθμιση, αντί να αναμείνουμε την ολοκλήρωση του EU KIDS Act;

ΑΠ.: Εφόσον υπολογίζεται ότι θα χρειαστούν περίπου 20 μήνες μέχρι να ψηφιστεί το ευρωπαϊκό πλαίσιο, φροντίζουμε και για την επόμενη γενιά παιδιών του δημοτικού και του γυμνασίου, η οποία διαφορετικά θα βρισκόταν αβοήθητη σε ένα ψηφιακό περιβάλλον χωρίς ρύθμιση και χωρίς καθοδήγηση.

Από τη στιγμή, λοιπόν, που γνωρίζουμε πλέον τις βασικές αρχές, δεν υπάρχει λόγος να αναμείνουμε και να χάσουμε άλλους 20 μήνες.

ΕΡ.: Η ελληνική ρύθμιση είναι, σε ένα σημείο, αυστηρότερη από την ευρωπαϊκή πρόταση. Μπορεί να μεταβληθεί στην πορεία και γιατί επιλέχθηκε αυτή η προσέγγιση;

ΑΠ.: Όχι. Η ελληνική νομοθεσία θα προσαρμοστεί σε όσα περίπου αναφέρει το EU KIDS Act, το οποίο όμως δεν προβλέπει κάτι εντυπωσιακά διαφορετικό.

Η Ευρώπη δεν υποστηρίζει ότι ένα παιδί στα 13 του θα εισέρχεται στο Instagram όπως λειτουργεί σήμερα. Αναφέρει ότι τα παιδιά θα μπορούν να έχουν πρόσβαση, ασφαλώς με γονική συναίνεση, σε ειδικά σχεδιασμένα περιβάλλοντα social media: χωρίς αδιάκοπο scrolling, χωρίς τη δυνατότητα ένας άγνωστος να στέλνει μηνύματα και χωρίς λειτουργία κατά τις βραδινές ώρες. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, κατά την Ευρώπη, θα μπορούσαν τα παιδιά να αρχίσουν να εισέρχονται.

Πιστεύω, επομένως, ότι η αυστηρή δική μας στάση συνέβαλε ώστε τόσο η Ευρώπη όσο και οι πλατφόρμες να πλησιάσουν περισσότερο σε αυτό που επιδιώκουμε.

ΕΡ.: Με ποιον τρόπο μπορεί μια πλατφόρμα να γνωρίζει ότι ο χρήστης είναι κάτω των 15 ετών, χωρίς να ζητά ή να συλλέγει προσωπικά δεδομένα και στοιχεία ταυτότητας;

ΑΠ.: Την ευθύνη να αναζητήσουν την πραγματική ηλικία την έχουν οι πλατφόρμες. Επομένως, οφείλουν να αξιοποιήσουν τους ήδη έξυπνους αλγορίθμους τους, οι οποίοι στις περισσότερες περιπτώσεις μπορούν να διακρίνουν ότι το δικό σας ή το δικό μου προφίλ δεν αντιστοιχεί σε έναν δεκαπεντάχρονο. Πιστεύω επίσης ότι μπορούν να αντιληφθούν αν ένα προφίλ ανήκει σε παιδί μικρότερης ηλικίας.

Ωστόσο, όταν δεν διαθέτουν αυτή την εύλογη βεβαιότητα, μπορούν να αξιοποιούν το εργαλείο που προτείνει η Ευρώπη και που έχουμε ήδη θέσει σε εφαρμογή, το Kids Wallet.

Το Kids Wallet είναι σύμφωνο με τις τεχνικές προδιαγραφές που εξέδωσε η Ευρώπη και δεν επιστρέφει κανένα στοιχείο. Αυτή ήταν η προϋπόθεση για τη λύση που σχεδίασε η Ευρώπη και υλοποιήσαμε τελικά εμείς: να επιστρέφεται μόνο ένα flag, δηλαδή ένα σήμα, ότι ο συγκεκριμένος χρήστης βρίσκεται πάνω ή κάτω από το όριο των 15 ετών. Δεν επιστρέφεται ούτε καν η ημερομηνία γέννησης.

ΕΡ.: Πώς θα υλοποιηθεί στην πράξη το μέτρο έναντι πλατφορμών που δεν εδρεύουν στην Ελλάδα;

ΑΠ.: Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, τόσο η ελληνική όσο και η ευρωπαϊκή νομοθεσία στηρίζονται στο DSA, το Digital Services Act, το οποίο ήδη προβλέπει κυρώσεις για παραβάσεις και παραβιάσεις αυτού του είδους.

Στις περαιτέρω συζητήσεις με την Ευρώπη, με απασχολεί το πώς θα μπορούσαμε να φέρουμε πιο κοντά μας ολόκληρη τη διαδικασία επιβολής προστίμων. Πρόκειται όμως για κάτι που ακόμη διερευνάται. Ως τότε, ακολουθούμε πλήρως τη διαδικασία που ορίζει το DSA. Δηλαδή; Η αρμόδια ελληνική αρχή, η ΕΕΤΤ, γνωστοποιεί, για παράδειγμα, στην Ιρλανδία το ζήτημα της πρόσβασης ενός δεκατετράχρονου σε ένα μέσο κοινωνικής δικτύωσης και η Ιρλανδία -καθώς εκεί εδρεύουν οι περισσότερες από αυτές τις εταιρείες- κινεί στη συνέχεια τις διαδικασίες που προβλέπει το DSA.

ΕΡ.: Αρκεί από μόνο του το ηλικιακό όριο για να αντιμετωπιστούν ο ψηφιακός εθισμός και οι σχεδιαστικές πρακτικές των πλατφορμών που ενισχύουν τη χρήση;

ΑΠ.: Προφανώς όχι. Νομίζω πως το ίδιο ζήτημα απασχολεί και εμάς, τους μεγαλύτερους, όταν χρησιμοποιούμε τα social media. Θεωρητικά, όμως, διαθέτουμε την ικανότητα να καλλιεργήσουμε άμυνες και τρόπους αυτορρύθμισης, ώστε να απομακρυνόμαστε μόλις αντιληφθούμε ότι αρχίζουμε να «καιγόμαστε». Αυτή είναι, τουλάχιστον, η θεωρητική προσέγγιση.

Στην περίπτωση των παιδιών, κάτι τέτοιο δεν θεωρείται δεδομένο. Οι συγκεκριμένοι μηχανισμοί είναι πολύ πιο εύπλαστοι μέσα στο παιδικό μυαλό. Οι ηλικίες αυτές ενέχουν πολύ μεγαλύτερο κίνδυνο, καθώς ο εγκέφαλος βρίσκεται σε ανάπτυξη και οι δυνατότητες μάθησης έχουν φτάσει στο αποκορύφωμά τους, με αποτέλεσμα το «κόλλημα» να μπορεί να προκαλέσει προβλήματα.

Μάλιστα, οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται σε μαθησιακά ή αναπτυξιακά ζητήματα, αλλά επεκτείνονται και στην αυτοεκτίμηση. Σε αυτές εντάσσονται το fear of missing out (FOMO), όπως και η άρνηση να βγεις από το δωμάτιό σου επειδή έχεις παγιδευτεί σε έναν ψηφιακό κόσμο. Πρόκειται για φαινόμενα που παρατηρούνται πρωτίστως σε παιδιά των συγκεκριμένων ηλικιών.

Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, λοιπόν, δεν επιθυμούμε να υπάρχουν εθιστικά μοτίβα σε αυτές τις ηλικιακές ομάδες.

Παράλληλα, χρειάζεται προσοχή και από εμάς τους μεγαλύτερους, επειδή τα παιδιά μας παρατηρούν ουσιαστικά τη δική μας συμπεριφορά και την αντιγράφουν. Επομένως, θεωρώ ότι οφείλουμε πρώτα να κοιτάξουμε τον εαυτό μας στον καθρέφτη και μόνο κατόπιν να απευθυνθούμε στα παιδιά μας για να τους πούμε οτιδήποτε.

Το έχω βιώσει και προσωπικά. Σήμερα τα παιδιά μου έχουν ξεπεράσει αυτή την ηλικία, όμως, όταν τους έλεγα «μην ασχολείσαι τόσο με το κινητό», εκείνα μου απαντούσαν: «Ναι αλλά εσύ γιατί είσαι συνέχεια με το κινητό;».

Ένα παιδί αδυνατεί να αντιληφθεί εάν το κινητό τηλέφωνο αποτελεί τελικά μέσο εργασίας για κάποιον ενήλικο. Πιστεύει ότι και εμείς περνάμε την ώρα μας παίζοντας στα social media, ακριβώς όπως κάνει το ίδιο.

ΕΡ.: Έχουν, τελικά, οι πλατφόρμες και οι γονείς το ίδιο μερίδιο ευθύνης ως προς την προφύλαξη των παιδιών από τους κινδύνους που κρύβουν τα social media;

ΑΠ.: Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει η ευθύνη να μοιράζεται εξίσου. Δεν γίνεται οι γονείς να κυνηγούν διαρκώς τις πλατφόρμες, επιχειρώντας να θωρακίσουν απέναντί τους τα κινητά τηλέφωνα των παιδιών τους.

Δεν πρέπει να επιβαρύνονται οι πλατφόρμες με την υποχρέωση να αποδεικνύουν ότι είναι ασφαλείς για τα παιδιά. Οφείλουν να έχουν εξαρχής σχεδιαστεί με τρόπο που να παρέχει ασφάλεια στα παιδιά.

Βεβαίως, όπως αναφέραμε και προηγουμένως, ένα μέρος της ευθύνης αναλογεί και στους γονείς. Αυτό εντοπίζεται στη στιγμή κατά την οποία η πλατφόρμα θα απαιτήσει επιβεβαίωση ή νέα επιβεβαίωση της ηλικίας ενός χρήστη ή του παιδιού τους.

Εάν, παραδείγματος χάρη, το παιδί τούς ζητήσει «μπαμπά δώσε μου λίγο το κινητό για να ανοίξω το e-wallet να κάνω κάτι» και στη συνέχεια εμφανίσει την ταυτότητα του πατέρα, τότε το παιχνίδι έχει ήδη χαθεί.

Κατά συνέπεια, κατά τη γνώμη μου, οι γονείς θα έχουν μία και μόνη ευθύνη — ενδεχομένως και κάτι λίγο περισσότερο. Πρώτα απ’ όλα, όταν φτάσει η κατάλληλη στιγμή, πρέπει να πραγματοποιήσουν από κοινού με τα παιδιά τους την επιβεβαίωση της ηλικίας. Κυρίως, όμως, χρειάζεται να τους εξηγήσουν πως η αληθινή ζωή είναι ομορφότερη και πολύ μεγαλύτερη από όσα μπορεί να χωρέσει ένα smartphone.