Από τα δέματα στα drones: Ο υβριδικός πόλεμος πλησιάζει την Ελλάδα

Η υπόθεση της Λειψίας δεν είναι ακόμη ένα περιστατικό ασφαλείας. Είναι προειδοποίηση για το πώς αλλάζει ο υβριδικός πόλεμος στην Ευρώπη. Η απειλή μετακινείται από τον κυβερνοχώρο και την παραπληροφόρηση προς τις μεταφορές, τα αεροδρόμια, την ενέργεια και τις κρίσιμες υποδομές. Και το σημαντικότερο: χρησιμοποιεί μικρές, φαινομενικά ασύνδετες ενέργειες για να δημιουργήσει δυσανάλογα μεγάλο στρατηγικό αποτέλεσμα.

Από τα δέματα στα drones

Στις 19 Ιουλίου 2024, τέσσερα δέματα με αυτοσχέδιους εκρηκτικούς-εμπρηστικούς μηχανισμούς στάλθηκαν από το Βίλνιους μέσω DHL και DPD. Στις 20 Ιουλίου, στις 05:45, το πρώτο ανεφλέγη στο αεροδρόμιο Leipzig/Halle, λίγο πριν φορτωθεί σε εμπορευματικό αεροσκάφος προς τη Βρετανία. Ακολούθησαν περιστατικά στην Πολωνία στις 21 Ιουλίου και στο Μπέρμιγχαμ στις 22 Ιουλίου.

Η έρευνα αποκάλυψε κάτι σημαντικότερο από τους ίδιους τους μηχανισμούς: ένα κατακερματισμένο δίκτυο. Άλλος μετέφερε, άλλος αποθήκευε, άλλος ενεργοποιούσε. Η επικοινωνία γινόταν και μέσω διαδικτυακών εφαρμογών, ενώ χρησιμοποιούνταν κρυπτονομίσματα. Τον Μάρτιο του 2026, η Eurojust ανακοίνωσε ότι είχαν ταυτοποιηθεί 22 ύποπτοι στη Λιθουανία και την Πολωνία, οι οποίοι φέρονται να εργάζονταν για λογαριασμό της ρωσικής στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών. Εντοπίστηκαν επίσης δοκιμαστικά δέματα προς τις ΗΠΑ και τον Καναδά.

Στις 4 Αυγούστου 2026, η απειλή εξελίχθηκε. Drone με εκρηκτικά εντοπίστηκε στο Leipzig/Halle, κοντά σε ουκρανικό αεροσκάφος. Την 1η Σεπτεμβρίου, η γερμανική κυβέρνηση απέδωσε την επιχείρηση στη Ρωσία. Η Μόσχα αρνήθηκε την κατηγορία.

Δεν έχει αποδειχθεί δημοσίως ότι τα περιστατικά του 2024 και του 2026 αποτελούν μία ενιαία επιχειρησιακή αλυσίδα. Υπάρχει όμως μια ανησυχητική στρατηγική συνέχεια: χαμηλό κόστος, ενδιάμεσοι εκτελεστές, δυνατότητα άρνησης, κρίσιμες υποδομές και δράση κάτω από το όριο του συμβατικού πολέμου.

Ποιες χώρες προετοιμάζονται και γιατί

Η Γερμανία μελετά πλέον όχι μόνο την αντιμετώπιση των drones, αλλά ολόκληρη την αλυσίδα εισόδου, στρατολόγησης, χρηματοδότησης και επιχειρησιακής υποστήριξης. Αυτό είναι κρίσιμο. Δεν αρκεί να καταρρίψεις ένα drone εάν δεν γνωρίζεις ποιος το αγόρασε, ποιος το τροποποίησε, ποιος επέλεξε τον στόχο και ποιος πλήρωσε τον χειριστή.

Η Πολωνία, η Λιθουανία, η Λετονία και η Εσθονία αντιμετωπίζουν πλέον το σαμποτάζ, τη στρατολόγηση μέσω τρίτων, τις κυβερνοεπιθέσεις και την παρακολούθηση κρίσιμων υποδομών ως στοιχεία ενός ευρύτερου επιχειρησιακού περιβάλλοντος.

Οι χώρες της Βαλτικής Θάλασσας ενισχύουν παράλληλα τη συνεργασία τους στην άμυνα απέναντι στα drones και στην ανταλλαγή πληροφοριών. Η Φινλανδία, με τη λογική της συνολικής ασφάλειας, προετοιμάζει κράτος και κοινωνία για ταυτόχρονες κρίσεις: από κυβερνοεπιθέσεις και διακοπές ηλεκτρικού μέχρι προβλήματα ύδρευσης και στρατιωτικές απειλές.

Αυτό είναι το ουσιαστικό μάθημα για την Ελλάδα. Οι χώρες αυτές δεν εξετάζουν μόνο ποιος επιτέθηκε. Εξετάζουν πώς εισήλθε, πώς στρατολογήθηκε, πώς επικοινώνησε, πώς χρηματοδοτήθηκε, τι παρατήρησε πριν ενεργήσει, ποια υποδομή επέλεξε και ποιος θα μπορούσε να είναι ο επόμενος στόχος.

Ελλάδα και Κύπρος: να προηγηθούμε της απειλής

Ελλάδα και Κύπρος έχουν ιδιαίτερο λόγο να κινηθούν τώρα. Βρίσκονται στο σταυροδρόμι Ευρώπης, Ανατολικής Μεσογείου και Μέσης Ανατολής. Αεροδρόμια, λιμάνια, ναυτιλία, στρατιωτικές εγκαταστάσεις, ενεργειακές υποδομές, τηλεπικοινωνίες, υποθαλάσσια καλώδια και ηλεκτρικές διασυνδέσεις συγκροτούν ένα πυκνό δίκτυο στρατηγικής σημασίας.

Άρα το ερώτημα δεν είναι μόνο ποια είναι η σημαντικότερη υποδομή μας. Πρέπει να ρωτήσουμε: ποια είναι ευκολότερο να πληγεί, πόσο γρήγορα μπορούμε να εντοπίσουμε την προετοιμασία μιας επίθεσης και ποια αλυσιδωτή ζημιά θα προκαλέσει η διακοπή της;

Εδώ πρέπει να εξελιχθεί και η φιλοσοφία των υπηρεσιών πληροφοριών. ΕΥΠ, ΕΛ.ΑΣ., Λιμενικό, Ένοπλες Δυνάμεις, τελωνεία, υπηρεσίες κυβερνοασφάλειας και διαχειριστές κρίσιμων υποδομών χρειάζονται κοινή επιχειρησιακή εικόνα.

Ένα ύποπτο drone, μια ασυνήθιστη αγορά υλικών, μια μεταφορά κρυπτονομισμάτων, επαναλαμβανόμενη φωτογράφιση μιας εγκατάστασης ή μια απόπειρα κυβερνο-αναγνώρισης μπορεί μεμονωμένα να μη σημαίνουν πολλά. Ο συνδυασμός τους όμως μπορεί να αποτελεί την προειδοποίηση που αναζητούν οι υπηρεσίες.

Η Ελλάδα χρειάζεται συνεπώς εθνική χαρτογράφηση υβριδικού κινδύνου, μόνιμο μηχανισμό σύντηξης πληροφοριών και διακλαδική συνεργασία. Χρειάζεται επίσης κλιμακωτή anti-drone προστασία σε επιλεγμένα αεροδρόμια, λιμάνια, ενεργειακές και στρατιωτικές εγκαταστάσεις και πραγματικές ασκήσεις που να συνδυάζουν φυσικό σαμποτάζ, drones, κυβερνοεπίθεση και επιχείρηση παραπληροφόρησης.

Και η Κύπρος πρέπει να συμμετέχει σε αυτή τη διαδικασία. Η γεωγραφική της θέση, οι ενεργειακές προοπτικές, οι αεροπορικές και θαλάσσιες υποδομές και η εγγύτητά της στις κρίσεις της Μέσης Ανατολής καθιστούν την ανθεκτικότητά της μέρος της ευρύτερης ελληνικής και ευρωπαϊκής ασφάλειας.

Χρειάζεται διαφορετική αντίληψη της απειλής. Σε τακτικό και επιχειρησιακό επίπεδο, αλλά τελικά και στο επίπεδο της πολιτικής βούλησης.

Στον υβριδικό πόλεμο, επιτυχία των υπηρεσιών πληροφοριών δεν είναι μόνο να ανακαλύψουν ποιος χτύπησε. Είναι να καταλάβουν ποιος προετοιμάζεται να χτυπήσει, πού και γιατί — πριν το κάνει.

*Γράφει ο Δρ. Μάριος Π. Ευθυμιόπουλος,  Διευθυντής Strategy International (SI),  Αναπληρωτής Καθηγητής Διεθνούς Ασφάλειας και Στρατηγικής, Vytautas Magnus University