Σκουριές: ποιος χρυσός, ποιανού τα λεφτά τελικά

Η κυβέρνηση γιόρτασε την επένδυση της Eldorado Gold στη Χαλκιδική σαν εθνικό επίτευγμα, με τον Κυριάκο Μητσοτάκη να πρωταγωνιστεί στην εορταστική αφήγηση. Λιγότερο εορταστικό είναι το ερώτημα από πού προέρχεται μέρος της χρηματοδότησης: 200 εκατομμύρια ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης, δηλαδή δημόσιο χρήμα, με όρους που περιγράφονται ως ιδιαίτερα ευνοϊκοί για την πολυεθνική.

Ποιος πληρώνει τον χρυσό

Ο αριθμός που κάνει τον κύκλο έχει τη δική του βαρύτητα: το ποσό που εξασφάλισε η εταιρεία ισοδυναμεί σχεδόν με όλη την ετήσια κρατική χρηματοδότηση των λειτουργικών αναγκών των δημόσιων πανεπιστημίων της χώρας, όπως σημειώνει καυστικά ο αναλυτής Chris Avramidis.

Το ερώτημα που έθεσε απευθείας στην κυβέρνηση —γιατί τόσο δημόσιο χρήμα σε ιδιωτική πολυεθνική και τι ακριβώς κερδίζει η ελληνική κοινωνία— φέρεται να χαρακτηρίστηκε από κυβερνητικό εκπρόσωπο «άσχετο με το θέμα», με την απάντηση να στρέφεται στα ποσά που επενδύει η ίδια η εταιρεία. Μια κυβέρνηση που διακηρύσσει φιλελεύθερες αρχές και αποστροφή προς τον κρατικό παρεμβατισμό, βρίσκεται άνετα να διοχετεύει εκατοντάδες εκατομμύρια σε ιδιωτικά ταμεία, χωρίς ιδιαίτερη δυσφορία για την αντίφαση.

Ο ελέφαντας στις Σκουριές

Πίσω από την προβολή της επένδυσης κρύβεται ό,τι δεν προβάλλεται: αμιαντούχα ορυκτά εντοπισμένα από το ΙΓΜΕ στο μετάλλευμα, επιβάρυνση του υδροφόρου ορίζοντα με καταγεγραμμένη ρύπανση και ιστορικό απαγόρευσης άντλησης πόσιμου νερού στο Νεοχώρι λόγω αρσενικού, εκτεταμένη αποψίλωση δασικών εκτάσεων σε περιβαλλοντικά ευαίσθητη περιοχή, και μια σύμβαση που το 2021 απελευθερώθηκε από τη δεσμευτική πρόβλεψη εγχώριας μεταλλουργίας, επιτρέποντας την πώληση συμπυκνωμάτων για επεξεργασία στο εξωτερικό. Η «αντιστάθμιση» που υποσχέθηκε κάποτε η σύμβαση έχει ουσιαστικά εξανεμιστεί με νομοθετική μεσολάβηση της ίδιας κυβέρνησης που σήμερα πανηγυρίζει.

Το προφίλ της εταιρείας δεν βοηθά να κοιμηθεί κανείς ήσυχος: διεθνής έρευνα της SOMO έχει αποκαλύψει σύστημα φοροαποφυγής μέσω Ολλανδίας και Μπαρμπάντος, ενώ τα ίδια τα μεταλλεία παραχωρήθηκαν έναντι μόλις 11 εκατομμυρίων ευρώ —ποσό που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έκρινε τόσο χαμηλό ώστε συνιστούσε παράνομη κρατική ενίσχυση, κρίση που επικυρώθηκε και από τα ευρωπαϊκά δικαστήρια.

Η αφήγηση περί «μεγάλης επένδυσης» παραμένει ανέπαφη στα κυρίαρχα μέσα, ενώ, όπως υπογραμμίζεται, κονδύλια της εταιρείας κατευθύνονται και σε διαφημίσεις και χορηγίες που διαμορφώνουν ευνοϊκό κλίμα προβολής. Όταν το δημόσιο χρήμα, η φοροαποφυγή και η περιβαλλοντική επιβάρυνση συναντιούνται κάτω από τον ίδιο τίτλο «ανάπτυξη», η λέξη επένδυση αρχίζει να ακούγεται σαν ευφημισμός για κάτι πολύ πιο γνώριμο: ποιος πληρώνει και ποιος εισπράττει.