Το χρέος μειώνεται, ο Μητσοτάκης χειροκροτείται μόνο στο Α’ Νεκροταφείο

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωσε την Τρίτη νέα μεγάλη πρόωρη αποπληρωμή δημόσιου χρέους, που βγάζει επισήμως την Ελλάδα από τη θέση του πιο υπερχρεωμένου κράτους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το χαρακτήρισε «εθνικό καθήκον», περιμένοντας ίσως κάποιο χειροκρότημα. Αν όμως περίμενε πραγματικό ενθουσιασμό, αυτός μάλλον ακούστηκε μόνο από το Α’ Νεκροταφείο, εκεί όπου είναι θαμμένος ο Ανδρέας Παπανδρέου, του οποίου είναι η περίφημη φράση για το χρέος που «εξαφανίζει» ή «αφανίζει» το έθνος. Ειρωνικό σχόλιο της ιστορίας: ο Ανδρέας τα έλεγε σωστά, αλλά όσο κυβερνούσε το χρέος ανέβαινε. Ο Κυριάκος, αντίστροφα, λέει λιγότερα και κάνει περισσότερα — και τώρα ανακαλύπτει ότι ούτε αυτό αρέσει σε κανέναν.

Η λογική του νοικοκυριού

Η πρώτη αντίδραση στην ανακοίνωση ήταν λαϊκή και απολύτως κατανοητή: «Εδώ ζοριζόμαστε να βγάλουμε τον μήνα, εσύ πληρώνεις λεφτά που δεν σου τα ζητούν ακόμα;». Είναι η λογική του οικογενειακού ταμείου — αν χρωστάς στεγαστικό είκοσι χρόνων και τα παιδιά θέλουν φροντιστήριο, δεν αδειάζεις τις οικονομίες σου στην τράπεζα για να νιώσεις υπερήφανος. Μόνο που το κράτος δεν λειτουργεί σαν νοικοκυριό. Η Ελλάδα ξεφορτώνεται κυρίως δάνεια του πρώτου μνημονίου με κυμαινόμενο επιτόκιο (Euribor +0,5%), όχι τα φθηνά μακροχρόνια δάνεια EFSF/ESM. Το υπουργείο Οικονομικών υπολογίζει ότι μόνο η πρόωρη εξόφληση 5,29 δισ. ευρώ εξοικονομεί περίπου 150 εκατ. ευρώ τόκους τον χρόνο, για δώδεκα χρόνια, ενώ εξαφανίζεται και ο κίνδυνος ανόδου του Euribor. Επιπλέον, οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί δεν επιτρέπουν στην κυβέρνηση να μοιράσει τα χρήματα αυτά σε μισθούς ή συντάξεις — μόνο έσοδα από μόνιμες μεταρρυθμιστικές παρεμβάσεις μπορούν να διανεμηθούν. Η δημοσιονομική αριθμητική είναι λιγότερο βολική από ένα σύνθημα.

Η βολική αγανάκτηση

Το πραγματικά ενδιαφέρον ερώτημα είναι από πού προέρχονται τα πλεονάσματα που επιτρέπουν αυτές τις αποπληρωμές. Αν προκύπτουν εν μέρει από φορολογία που βαραίνει δυσανάλογα την κατανάλωση, από πληθωρισμό που φουσκώνει τα έσοδα του ΦΠΑ ή από δημόσιες ανάγκες που μένουν πίσω, τότε έχει νόημα η κριτική. Άλλο όμως αυτό, κι άλλο το «γιατί πληρώνετε το χρέος». Εκεί ξεκινά μια ελαφρώς σουρεαλιστική ελληνική συζήτηση: όταν το χρέος ανεβαίνει, φταίνε οι κυβερνήσεις που χρεώνουν τα παιδιά μας· όταν πέφτει, φταίει η κυβέρνηση που στερεί από τα παιδιά μας τα χρήματα της αποπληρωμής. Ό,τι κι αν κάνει κανείς, υπάρχει πάντα διαθέσιμη αγανάκτηση. Το χρέος υπήρξε για δεκαετίες πέτρα στον λαιμό της χώρας, με μνημόνια, εποπτεία και ταπεινώσεις. Είναι τουλάχιστον παράδοξο να γκρινιάζουμε τώρα που ελαφραίνει — ειδικά από την Αριστερά, που υποτίθεται νοιάζεται πρώτα για τη φτωχολογιά, αυτήν που κάθε δημοσιονομική κρίση χτυπά πρώτη. Ο Μητσοτάκης πάντως γνωρίζει καλά ότι κανένας πολίτης δεν τρώει τον λόγο χρέους προς ΑΕΠ ούτε πληρώνει ενοίκιο με αναβαθμίσεις πιστοληπτικής ικανότητας. Πόσο, άραγε, θα του κοστίσει εκλογικά αυτή η ψυχρή υποδοχή σε μια ανακοίνωση που έπρεπε να είναι θρίαμβος;