Ελληνικό κριθάρι: Η διαδρομή από το χωράφι έως το ποτήρι της μπίρας

Κάθε ποτήρι μπίρας προϋποθέτει μια πορεία που αρχίζει πολύ πριν σερβιριστεί στο τραπέζι. Η αφετηρία της είναι η γη και περιλαμβάνει την επιλογή του κατάλληλου σπόρου, τη σπορά και τη φροντίδα των φυτών. Πίσω από το τελικό προϊόν υπάρχει μια αλυσίδα παραγωγής, με ανθρώπους, χωράφια και τεχνογνωσία, η οποία έχει ξεχωριστή βαρύτητα όταν πρόκειται για ελληνικό κριθάρι.

Ο Οκτώβριος σηματοδοτεί την έναρξη ενός νέου κύκλου καλλιέργειας, με τη νέα περίοδο να βρίσκεται προ των πυλών. Καθώς ο μήνας συνδέεται και με την μπίρα, προσφέρει την ευκαιρία να δούμε πέρα από το τελικό προϊόν και να αναζητήσουμε την ιστορία της πρώτης ύλης του.

Για την Αθηναϊκή Ζυθοποιία η οργανωμένη αυτή προσπάθεια έχει αφετηρία το 2008, χρονιά κατά την οποία ιδρύθηκε το Πρόγραμμα Συμβολαιακής Καλλιέργειας Κριθαριού. Στο πρόγραμμα μετέχουν πλέον περισσότεροι από2.000 παραγωγοί σε 19 νομούς , με σκοπό να καλύπτονται οι ανάγκες της εταιρείας για μπίρα που παράγεται με 100% ελληνικό κριθάρι.

Πέρα από την προέλευση της πρώτης ύλης, η συμβολαιακή καλλιέργεια έχει ως βασικό ζητούμενο τη διαμόρφωση πιο σταθερών συνθηκών για τον ίδιο τον παραγωγό.

Μια συμφωνία που διαμορφώνεται πριν από τη σπορά

Η αγροτική παραγωγή συνοδεύεται από σημαντική αβεβαιότητα για τον καλλιεργητή. Το εισόδημά του μπορεί να επηρεαστεί καθοριστικά από το κόστος, τις διακυμάνσεις των τιμών, τον καιρό, αλλά και το αν θα μπορέσει τελικά να διαθέσει το προϊόν του.

Με τη συμβολαιακή καλλιέργεια επιχειρείται να περιοριστεί μέρος των κινδύνων αυτών, πριν ακόμη ο σπόρος φυτευτεί στο χωράφι.

Οι παραγωγοί που συμμετέχουν στο πρόγραμμα προμηθεύονται με πίστωση πιστοποιημένους σπόρους. Επιπλέον, έχει καθοριστεί εκ των προτέρων ότι θα απορροφώνται οι εγκεκριμένες ποσότητες, εφόσον πληρούν τις προβλεπόμενες προδιαγραφές.

Επιπρόσθετα, ορίζεται πριν από τη σπορά μια ελάχιστη εγγυημένη τιμή, η οποία μπορεί να αυξηθεί αν η πορεία της αγοράς διαμορφώσει υψηλότερα επίπεδα.

Με αυτόν τον τρόπο, ο παραγωγός έχει από την αρχή μια εικόνα του βασικού πλαισίου για την καλλιέργειά του. Η προβλεψιμότητα αυτή μετρά ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου η γεωργία βρίσκεται αντιμέτωπη με διαδοχικές περιβαλλοντικές και οικονομικές πιέσεις.

Η συνδρομή δεν σταματά όταν γίνει η σπορά. Ειδικευμένα στελέχη επισκέπτονται τα χωράφια και διενεργούν δειγματοληπτικούς ελέγχους, ενώ οι καλλιεργητές λαμβάνουν τεχνικές συμβουλές για την ποιότητα της σοδειάς και την προστασία της. Επιπλέον, πραγματοποιούνται σεμινάρια κατάρτισης και οι αγρότες μπορούν να συμμετάσχουν σε πρόγραμμα πιστοποίησης του προϊόντος ως αποτέλεσμα ορθών και αειφόρων γεωργικών πρακτικών.

Περίπου 2.000 καλλιεργητές σε 19 νομούς

Από την έναρξή της μέχρι σήμερα, η συμβολαιακή καλλιέργεια κριθαριού έχει επεκταθεί σε μεγάλο μέρος της χώρας.

Περίπου 2.000 παραγωγοί από 19 ελληνικούς νομούς συμμετέχουν σήμερα στο πρόγραμμα. Την τελευταία πενταετία, η Αθηναϊκή Ζυθοποιία προμηθεύτηκε κατά μέσο όρο περίπου 50.000 τόνους κριθαριού ετησίως.

Η σημασία των μεγεθών αυτών γίνεται σαφέστερη αν εξεταστεί η επίδρασή τους στην περιφέρεια. Η καλλιέργεια προσφέρει εισόδημα στους παραγωγούς και στις οικογένειές τους, ενώ ταυτόχρονα στηρίζει μια αλυσίδα παραγωγής που παραμένει στην Ελλάδα.

Έρευνα κοινωνικής απόδοσης, η οποία δημοσιεύτηκε τον Δεκέμβριο του 2021, κατέγραψε ότι κάθε 1 ευρώ που διέθεσε η Αθηναϊκή Ζυθοποιία στο Πρόγραμμα Συμβολαιακής Καλλιέργειας αντιστοιχούσε σε 2,43 ευρώ κοινωνικής αξίας.

Η επιστημονική γνώση δίπλα στο ελληνικό χωράφι

Η οικονομική σταθερότητα δεν είναι ο μόνος παράγοντας που καθορίζει την απόδοση μιας καλλιέργειας. Σημαντικές είναι επίσης οι ποικιλίες, το κατά πόσο ταιριάζουν στις συνθήκες κάθε περιοχής και η διαρκής αναβάθμιση των πρακτικών καλλιέργειας.

Η Αθηναϊκή Ζυθοποιία συνεργάζεται από το 2011 με το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, με αντικείμενο τη βελτίωση της καλλιέργειας κριθαριού στην Ελλάδα.

Μέχρι το 2023, η επιλογή πιο αποδοτικών ποικιλιών στο πλαίσιο της συνεργασίας είχε οδηγήσει σε αύξηση της απόδοσης του κριθαριού κατά 50% στους πειραματικούς αγρούς.

Η προσπάθεια περνά πλέον στην ανάπτυξη νέων ποικιλιών στην Ελλάδα, οι οποίες έχουν σχεδιαστεί ώστε να προσαρμόζονται καλύτερα στις εδαφοκλιματικές συνθήκες της χώρας.

Οι δύο πρώτες ποικιλίες που αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο της προσπάθειας καταχωρίστηκαν στον Εθνικό Κατάλογο Ποικιλιών το 2024. Αυτή την περίοδο πολλαπλασιάζονται, ώστε να μπορούν να διατεθούν στους παραγωγούς το 2028.

Σε μια περίοδο κατά την οποία η κλιματική μεταβλητότητα επηρεάζει σταδιακά τη γεωργική παραγωγή, η ανάπτυξη ποικιλιών προσαρμοσμένων στις ιδιαίτερες συνθήκες της χώρας μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην ενίσχυση της παραγωγικότητας και της ανθεκτικότητας.

Η βιώσιμη παραγωγή ξεκινά από το χωράφι

Η βιωσιμότητα δεν αφορά μόνο το στάδιο της βιομηχανικής παραγωγής. Η αφετηρία της βρίσκεται ήδη στις πρακτικές με τις οποίες καλλιεργείται η πρώτη ύλη.

Για την καλλιέργεια κριθαριού εφαρμόζεται από το 2018 κώδικας αειφορικής διαχείρισης. Το 2022 αναθεωρήθηκε, ώστε να ευθυγραμμίζεται με τις αρχές του διεθνούς Farm Sustainability Assessment.

Ο κώδικας περιλαμβάνει κριτήρια για το περιβάλλον και την κοινωνία, με την τήρησή τους να ελέγχεται ετησίως από ανεξάρτητο οργανισμό πιστοποίησης.

Το πιστοποιημένο κριθάρι που προμηθεύτηκε η εταιρεία το 2025 αποτέλεσε το 95% της συνολικής ποσότητας.

Σημαντική θέση στο πρόγραμμα έχει και η επιμόρφωση των παραγωγών. Από το 2014 έχουν διοργανωθεί δέκα εκπαιδευτικά σεμινάρια, στα οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 500 συνεργαζόμενοι παραγωγοί. Η θεματολογία περιλάμβανε την καλλιέργεια, την ασφαλή χρήση αγροχημικών και τις νέες τεχνολογίες.

Από τη συμβολαιακή καλλιέργεια στην «Έξυπνη Σπορά»

Η πολυετής συνεργασία με τους παραγωγούς δημιούργησε το έδαφος για το επόμενο βήμα: την πιο ενεργή αξιοποίηση της τεχνολογίας και των δεδομένων μέσα στο χωράφι.

Έχει ήδη ολοκληρωθεί η πρώτη φάση της «Έξυπνης Σποράς», της πλατφόρμας ευφυούς γεωργίας που δημιουργήθηκε σε συνεργασία με το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Η πρωτοβουλία πήρε μπρος μετά τις καταστροφικές επιπτώσεις της κακοκαιρίας Daniel, με αρχική εστίαση στη Θεσσαλία. Σήμερα, στην πλατφόρμα συμμετέχουν 658 χρήστες και έχουν καταγραφεί περίπου 30.000 στρέμματα.

Συνδυάζοντας στοιχεία από δορυφόρους, drones και αισθητήρες εδάφους με αλγορίθμους τεχνητής νοημοσύνης, η πλατφόρμα παρέχει στους παραγωγούς προβλέψεις απόδοσης, υπολογισμό του ανθρακικού αποτυπώματος και έγκαιρες ειδοποιήσεις για τις καλλιέργειές τους.

Το ελληνικό ταξίδι της μπίρας

Με την ολοκλήρωση της συγκομιδής, το ελληνικό κριθάρι μεταφέρεται στα δύο ιδιόκτητα βυνοποιεία της Αθηναϊκής Ζυθοποιίας, που βρίσκονται στη Θεσσαλονίκη και την Πάτρα, και στη συνέχεια χρησιμοποιείται για την παραγωγή μπίρας.

Από τον σπόρο και το ελληνικό χωράφι, η καθετοποιημένη αυτή αλυσίδα περνά από την έρευνα, την καλλιέργεια και τη βυνοποίηση, ώσπου να φτάσει στο ποτήρι του καταναλωτή. Αυτή μπορεί να είναι η λιγότερο γνωστή διάσταση ενός προϊόντος που όλοι γνωρίζουμε καλά.

Η μπίρα που παράγεται στην Ελλάδα δεν είναι μόνο το αποτέλεσμα μιας γραμμής παραγωγής. Η πορεία της έχει ξεκινήσει αρκετούς μήνες νωρίτερα, όταν ο παραγωγός προετοιμάζει το χωράφι για τη νέα σπορά.

Στο πλαίσιο αυτής της πορείας, η συμβολαιακή καλλιέργεια δεν περιορίζεται σε μια συμφωνία για την προμήθεια πρώτης ύλης. Μπορεί να ενώσει σε μια κοινή ελληνική παραγωγική αλυσίδα την προβλεψιμότητα για τον παραγωγό, την επιστημονική γνώση, την καινοτομία και τη βιώσιμη ανάπτυξη.