Τζάκι: Ποια ξύλα εξασφαλίζουν καλύτερη απόδοση και μεγαλύτερη διάρκεια καύσης

Η περίοδος ζήτησης και παραγγελιών για καυσόξυλα έχει ήδη αρχίσει, όμως αρκετά νοικοκυριά με τζάκι δεν γνωρίζουν ποια είδη ξύλου πρέπει να επιλέγουν.

Η επιλογή ξύλου για το τζάκι είναι καθοριστική, τόσο για την ορθή λειτουργία του όσο και για την απόδοσή του, καθώς δεν μπορούν όλα τα είδη να χρησιμοποιηθούν ως καύσιμη ύλη.

Στα ζητήματα αυτά, έπειτα από νέες σχετικές έρευνες, δίνει απαντήσεις στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Γιώργος Μαντάνης, καθηγητής του Τμήματος Δασολογίας, Επιστημών Ξύλου & Σχεδιασμού στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Όπως επισημαίνει χαρακτηριστικά στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, άλλα ξύλα ενδείκνυνται για «προσάναμμα» και άλλα για την «κύρια καύση», δηλαδή για την καύση που θέλουμε να διατηρηθεί για πολλές ώρες, εξηγώντας ότι:

Επιλογή και αποθήκευση καυσόξυλων για το τζάκι

«Επιπρόσθετα, η φωτιά στο τζάκι εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό κι από το μέγεθος των καυσόξυλων που επιλέγουμε, καθώς επίσης και από την υγρασία τους. Τα πιο συνηθισμένα στη χώρα μας είδη, κατάλληλα για καυσόξυλα, είναι η δρυς, το πουρνάρι, η ελιά, η οξιά κ.α. Καλύτερα καυσόξυλα είναι σίγουρα η λευκή δρυς και το πουρνάρι, επίσης και η ελιά. Διαλέγουμε τα καυσόξυλα που επιθυμούμε και τα προμηθευόμαστε έγκαιρα, ώστε να είναι όσο το δυνατόν πιο ξερά. Η καλύτερη εποχή είναι το καλοκαίρι, το πολύ μέχρι τα μέσα του Σεπτέμβρη. Αρκετά καλής ποιότητας καυσόξυλα παράγονται κι από άλλα είδη, π.χ. αείφυλλα πλατύφυλλα (αριά, κουμαριά, φιλύκι) και άλλα οπωροφόρα δέντρα, λ.χ. μηλιά, κερασιά, αμυγδαλιά. Η χρήση ξύλου ψευδοακακίας ή καστανιάς ή καρυδιάς (προερχόμενης από δασικές φυτείες) για καυσόξυλα είναι απολύτως ακατάλληλη». Ποια ξύλα, ωστόσο, είναι τα ενδεδειγμένα για καύσιμη ύλη;

Το ξύλο της δρυός αποτελεί, σύμφωνα με τον καθηγητή, την προτιμώμενη λύση στις περισσότερες περιπτώσεις: προσφέρει όμορφη φλόγα χωρίς προβλήματα και διακρίνεται για τη μεγάλη διάρκεια καύσης του. Καθοριστική είναι επίσης η διαθεσιμότητα των καυσόξυλων. Στα νησιά, για παράδειγμα, χρησιμοποιείται συχνά η ελιά, ενώ κοντά στην οροσειρά της Πίνδου η οξιά ανταγωνίζεται τη δρυ. Προσοχή απαιτείται και στην αποθήκευση, τόσο ως προς τη στοίβαξη όσο και ως προς τον χώρο όπου φυλάσσονται. Τα καλύτερα καυσόξυλα θεωρούνται εκείνα που έχουν μείνει αποθηκευμένα πάνω από δύο χρόνια και έχουν στεγνώσει πλήρως. Πρέπει να φυλάσσονται σε στεγασμένο χώρο με καλό αερισμό, με την υγρασία τους να βρίσκεται περίπου στο 20%. Η αγορά «χλωρών» ξύλων, ιδιαίτερα στην καρδιά του χειμώνα, δεν είναι σωστή, καθώς η υγρασία τους μπορεί τότε να υπερβαίνει το 50%.

Ποια είδη ξύλου είναι καταλληλότερα για χρήση στο τζάκι;

Υπάρχουν ξύλα που βγάζουν πολύ καπνό και δυσάρεστες οσμές, ενώ άλλα δυσκολεύονται να καούν και, κατά συνέπεια, δεν αποδίδουν την απαιτούμενη θερμότητα για τον χώρο. Όπως συνεχίζει ο Γιώργος Μαντάνης, ανάλογα με το μέγεθος των χώρων που θέλουμε να θερμάνουμε, στο προσάναμμα ή στο αρχικό στάδιο της καύσης μπορούμε να βάλουμε «μαλακή ξυλεία», δηλαδή πεύκο, έλατο ή λεύκα, που «αρπάζουν» εύκολα και δίνουν γρήγορα μεγαλύτερη φλόγα. Μειονέκτημά τους είναι ότι ενδέχεται να «σκάνε». Για τον λόγο αυτό, συνήθως επιλέγεται καταλληλότερο προσάναμμα, όπως λεπτά κλαδιά ή μικρά ξύλα, τα οποία τοποθετούνται ανάμεσα στα βασικά καυσόξυλα για να αρχίσει η καύση, ή «πλακέτες προσανάμματος» του εμπορίου.

Προσάναμμα και ξύλα για την κύρια καύση στο τζάκι

Για την κύρια καύση προτιμώνται στη συνέχεια ξύλα πλατυφύλλων, όπως η δρυς, η οξιά, η ελιά και το πουρνάρι, τα οποία έχουν μεγάλο βάρος και πυκνότητα και καίγονται με ήρεμη, μακρά φλόγα. Κατά κανόνα, τα ξύλα χαμηλής πυκνότητας καίγονται ευκολότερα από εκείνα υψηλής πυκνότητας, επειδή έχουν μεγαλύτερο ποσοστό κενών χώρων και επομένως οξυγόνο. Ρόλο παίζει επίσης η παρουσία της εξαιρετικά εύφλεκτης «ρητίνης» (ρετσινιού). Γι’ αυτό κάποιοι χρησιμοποιούν ως προσάναμμα «δαδοποιημένο ξύλο» (δαδί), δηλαδή ξύλο πεύκου με υπέρμετρα υψηλή συγκέντρωση ρετσινιού. Τα πεύκα, όμως, πρέπει να αποφεύγονται ως κύρια καυσόξυλα, επειδή είναι ιδιαίτερα εύφλεκτα και μπορεί να προκαλέσουν ανεξέλεγκτη καύση.

Μέτρα προστασίας

Η χρήση του τζακιού συνδέεται πάντα με φωτιά και απαιτεί, όπως επισημαίνει ο ίδιος, ιδιαίτερη προσοχή. Τόσο για την ασφάλεια όσο και για υψηλότερη απόδοση, προτείνονται τζάκια κλειστής εστίας. Το σπινθηροβόλημα μπορεί να δημιουργεί ευχάριστη και ρομαντική ατμόσφαιρα, ενδέχεται όμως να γίνει επικίνδυνο για χαλιά, μοκέτες, έπιπλα αλλά και για το ίδιο το σπίτι. Καθώς τα καυσόξυλα τρίζουν και «σκάνε», εκτοξεύονται αναμμένα κομμάτια· γι’ αυτό χρειάζεται προστασία του σαλονιού και του καθιστικού με ειδικό τζάμι ή προστατευτικό πλέγμα. Το τζάκι, και ιδίως εκείνο με ανοιχτή εστία, δεν πρέπει να μένει ποτέ χωρίς επιτήρηση. Παράλληλα, δεν ενδείκνυται να καίγονται παλιά έπιπλα, μοριοπλάκες, ινοπλάκες (MDF), κόντρα-πλακέ ή προϊόντα με επένδυση «μελαμίνης», καθώς τα συνθετικά υλικά και οι χημικές ουσίες τους απελευθερώνουν τοξικές αναθυμιάσεις και επικίνδυνα καυσαέρια κατά την καύση.

Ποιοι παράγοντες βελτιώνουν την απόδοση του τζακιού

Ο καθηγητής εξηγεί τι χρειάζεται για καλύτερη απόδοση στο τζάκι: «Το τζάκι και η κατασκευή του είναι το πρώτο ζητούμενο. Το τζάκι αποτελεί μία μικρή κατασκευή που πρέπει να είναι καλοσχεδιασμένη, ώστε “να τραβά καλά”, όπως συνηθίζεται να λέμε, ανεξάρτητα από το μέγεθος της φωτιάς. Το πόσο καλά τραβάει το τζάκι επηρεάζεται κι από την επιφάνεια που καταλαμβάνει η φωτιά μέσα στην εστία. Επίσης, είναι χρήσιμο τις πρώτες φορές που θα λειτουργήσουμε το τζάκι να ελέγξουμε πόσο εκτεταμένη φωτιά μπορεί να “σηκώσει” χωρίς αυτό να καπνίζει.

Σημαντικός, επίσης, είναι ο τύπος της εστίας που έχουμε. Η ποσότητα της θερμικής ενέργειας που δίνει ένα τζάκι εξαρτάται σημαντικά από την εστία, που μπορεί να είναι χτιστή με πυρότουβλα (απόδοση 15%), προκατασκευασμένη με μαντέμι (απόδοση 25%) ή ενεργειακή (απόδοση ως και 85%). Τα ενεργειακά τζάκια πρέπει να προτιμούνται σήμερα, διότι έχουν τη μεγαλύτερη θερμική απόδοση. Ενεργειακά λέμε τα τζάκια που έχουν αεροθάλαμο στο πίσω και κάτω μέρος του χώρου καύσης στον οποίο ανακυκλώνεται και θερμαίνεται ο αέρας του δωματίου, αυξάνοντας έτσι την απόδοση του τζακιού. Ρόλο παίζει και η επιλογή της πόρτας του τζακιού που πρέπει να είναι άριστης ποιότητας για να απομονώνει τον αέρα».

«Εννοείται ότι τα καυσόξυλά μας πρέπει να είναι ξερά. Η θερμότητα που δίνει το τζάκι εξαρτάται βέβαια από το είδος και το μέγεθος των καυσόξυλων που χρησιμοποιούμε, αλλά επιπρόσθετα εξαρτάται κι από τον τρόπο τοποθέτησής τους στην εστία. Αυτό είναι ένα “μυστικό” για την επιτυχία της καλής φωτιάς. Δεν πρέπει τα ξύλα να είναι στριμωγμένα μεταξύ τους για να μπορεί να κυκλοφορεί ο αέρας ανάμεσά τους και να τα τροφοδοτεί με το απαραίτητο για την καύση οξυγόνο», καταλήγει ο κ. Μαντάνης.