Al Jazeera: Ισραηλινές επενδύσεις, τουρισμός και πολιτική επιρροή στην Κύπρο προκαλούν ανησυχία

Η ταχεία αύξηση των ισραηλινών επενδύσεων και της παρουσίας Ισραηλινών στην Κύπρο προκαλεί ανησυχία σε κατοίκους, οι οποίοι λένε ότι αποκλείονται από την αγορά ακινήτων, την ώρα που η κυβέρνησή τους αντιμετωπίζει το Ισραήλ ως βασικό σύμμαχο. Όπως μεταδίδει το Al Jazeera, η συζήτηση αφορά τις αγορές κατοικιών, την ανάπτυξη υποδομών και την πολιτική επιρροή.

Το καλοκαίρι, σε δρόμο κοντά στο αεροδρόμιο της Λάρνακας, διαφημιστική πινακίδα στα εβραϊκά καλωσόριζε τους Ισραηλινούς και τους προέτρεπε να επιστρέψουν για να ψηφίσουν. Επρόκειτο για προεκλογική αφίσα του Γκαντί Άιζενκοτ, πρώην αρχηγού του ισραηλινού στρατού και επικεφαλής του κόμματος της αντιπολίτευσης Γιάσαρ, ενόψει των εκλογών στο Ισραήλ στις 27 Οκτωβρίου.

Η τηλεοπτική παρουσιάστρια και φιλοπαλαιστίνια ακτιβίστρια Μέλανι Στέλιου είπε στο Al Jazeera ότι, όπως εκτιμά, ήταν η πρώτη φορά που ξένος πολιτικός έκανε προεκλογική εκστρατεία με πινακίδες στην Κύπρο. «Το Ισραήλ απέχει μόλις 40 λεπτά με το αεροπλάνο· μπορούν να πεταχτούν, να ψηφίσουν και να επιστρέψουν την ίδια μέρα», είπε. Το Ισραήλ δεν επιτρέπει στους περισσότερους πολίτες του που ζουν στο εξωτερικό να ψηφίζουν εκτός χώρας.

Η αφίσα δείχνει, κατά τη Στέλιου, ότι οι Ισραηλινοί πολιτικοί βλέπουν την Κύπρο ως «άλλη μια περιφέρεια του Ισραήλ». Παράλληλα, στις 20 Οκτωβρίου έξι Κύπριοι βουλευτές συγκρότησαν κοινοβουλευτική ομάδα υπέρ του Ισραήλ, με πρωτοβουλία του οργανισμού Israel Allies Foundation, σύμφωνα με την Jerusalem Post.

Αύξηση τουρισμού και αγορών ακινήτων

Σύμφωνα με τη Στατιστική Υπηρεσία Κύπρου (CYSTAT), οι Ισραηλινοί πραγματοποίησαν σχεδόν 600.000 ταξίδια στην Κύπρο την περασμένη χρονιά, αριθμός υπερδιπλάσιος σε σχέση με το 2022. Τον Αύγουστο, σχεδόν ένας στους τέσσερις τουρίστες που έφτασαν στο νησί ήταν Ισραηλινός, αύξηση 28,4% από το 2025, σύμφωνα με την ίδια υπηρεσία, ενώ ορισμένοι προχώρησαν και σε αγορές κατοικιών.

Κατά τους 12 μήνες έως τον Σεπτέμβριο του 2025, Ισραηλινοί αγόρασαν 850 ακίνητα στην επαρχία Λάρνακας, περισσότερα από οποιαδήποτε άλλη ξένη εθνικότητα, σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Εσωτερικών. Η ισραηλινή πρεσβεία στη Λευκωσία εκτιμά ότι 15.000 έως 20.000 άνθρωποι θεωρούν την Κύπρο σπίτι τους, όπως έγραψε τον Αύγουστο το κυπριακό μέσο Philenews. Στην απογραφή του 2021, λίγο περισσότεροι από 1.000 Ισραηλινοί ζούσαν ή ήταν εγγεγραμμένοι στην Κύπρο.

Το νησί έχει δεχθεί και στο παρελθόν κύματα ξένων αγοραστών. Η Λεμεσός είχε αποκληθεί «Λιμασόλγκραντ» λόγω της ρωσικής κοινότητας. Ωστόσο, ο ιστορικός και αναλυτής Θεοδόσης Πίπης, από τη δεξαμενή σκέψης ΚΕΔΗΣΑ, είπε ότι οι ρωσικές επενδύσεις στις αρχές της δεκαετίας του 2010 έφεραν μεγάλα κτίρια και επιχειρήσεις, αλλά όχι μαζικές αγορές κατοικιών και δημιουργία σχολείων ή κοινοτήτων. Οι προηγούμενες εισροές κεφαλαίων, πρόσθεσε, δεν είχαν διαμορφώσει το πολιτικό κλίμα ούτε είχαν συνοδευτεί από ξένες προεκλογικές εκστρατείες.

Οι επενδύσεις από το Ισραήλ αυξήθηκαν πάνω από έξι φορές από το 2017 έως το 2024, φτάνοντας τα 5,1 δισ. ευρώ, σύμφωνα με την Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου. Την ίδια περίοδο, οι συνολικές ξένες επενδύσεις στη χώρα μειώθηκαν κατά ένα τέταρτο από το 2022 έως το 2024, ενώ οι ρωσικές συμμετοχές, μεγάλο μέρος των οποίων αφορούσε χρήματα που διοχετεύονταν μέσω κυπριακών εταιρειών συμμετοχών, υποχώρησαν πάνω από το ένα τρίτο.

Η Νάσια Χατζηγεωργίου, αναπληρώτρια καθηγήτρια μεταβατικής δικαιοσύνης και ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Πανεπιστήμιο του Σέντραλ Λάνκασαϊρ στην Κύπρο, είπε στο Al Jazeera ότι οι αγορές από Βρετανούς και Λιβανέζους δεν είχαν προκαλέσει αντίστοιχη αναστάτωση και είχαν έρθει «σχεδόν φυσικά». Η ισραηλινή επενδυτική παρουσία, αντίθετα, ήταν «μια πιο απότομη εξέλιξη».

Η χρονική συγκυρία έχει σημασία, είπε, καθώς η κυβέρνηση του Ισραήλ εξακολουθεί να λαμβάνει «μεγάλη κάλυψη και μεγάλη υποστήριξη» από τη Λευκωσία, ενώ, όπως ανέφερε, το Ισραήλ «κάνει ανείπωτα πράγματα» στον παλαιστινιακό θύλακα. Αυτό, πρόσθεσε, προκαλεί δυσφορία τουλάχιστον σε ένα μέρος του πληθυσμού.

Ανησυχία για κλειστές οικιστικές κοινότητες

Κάτοικοι που μίλησαν στο Al Jazeera περιέγραψαν περιστατικά έντασης γύρω από τη φιλοπαλαιστινιακή δράση. Η Στέλιου έδειξε βίντεο από άτομο που, όπως είπε, είχε δειπνήσει σε ισραηλινής ιδιοκτησίας εστιατόριο και επιχείρησε να επιτεθεί σε διαδηλωτές σε πορεία υπέρ της Παλαιστίνης. Σε άλλο βίντεο, ένας Ισραηλινός άνδρας έγραφε βρισιές και σχεδίαζε ένα σεξουαλικό όργανο πάνω σε τοιχογραφία αφιερωμένη στα παιδιά της Γάζας, πριν φτύσει πάνω της.

Ο 32χρονος καλλιτέχνης Γιώργος Κυρού, από τη Λεμεσό, είπε ότι τον βαραίνει όταν βλέπει μεγάλες ομάδες Ισραηλινών ανδρών, γνωρίζοντας πως έχουν υπηρετήσει στον στρατό και «μπορούν να διαπράττουν γενοκτονία και μετά να αγοράζουν ακίνητα». Ο κεραμίστας Ιωάννης Νέστορας κατηγόρησε τους πολιτικούς της Κύπρου ότι αγκαλιάζουν την ισραηλινή κυβέρνηση, προσθέτοντας πως δεν θεωρεί αυτή τη στάση αντιπροσωπευτική της κυπριακής νοοτροπίας.

Η Στέλιου είπε ότι οι ισραηλινές επενδύσεις φαίνεται να συγκεντρώνονται σε οικιστικές ζώνες, μεταξύ άλλων σε λεγόμενες «κλειστές κοινότητες». Πολιτικοί, μεσίτες, ακαδημαϊκοί και κάτοικοι χρησιμοποιούν τον όρο για συγκροτήματα ισραηλινής ιδιοκτησίας που θεωρούν ότι απομονώνονται από την ευρύτερη κοινότητα. Δεν υπάρχει επίσημη καταγραφή, ενώ δεν καταγράφεται η εθνικότητα των ιδιοκτητών όταν οι αγορές γίνονται μέσω κυπριακών εταιρειών.

Το κυπριακό οικονομικό μέσο Stockwatch έγραψε ότι ισραηλινές εταιρείες έχουν αγοράσει το μεγαλύτερο μέρος της ακτογραμμής μεταξύ Λιβαδιών και Πύλας, κοντά στη Λάρνακα, με σκοπό την κατασκευή κατοικιών και ξενοδοχείων. Ανέφερε επίσης ότι Ισραηλινοί επενδυτές προωθούν στη Δρομολαξιά-Μενεού, κοντά στη Λάρνακα, το μεγαλύτερο οργανωμένο οικιστικό έργο στην Κύπρο, με νηπιαγωγείο, πισίνες και ιδιωτικό πάρκο.

Ο Κυρού είπε ότι οι επενδύσεις μπορεί να επικεντρώνονται σε συγκεκριμένες περιοχές και ότι «μερικές φορές φαίνεται σαν οι ντόπιοι να εκτοπίζονται από αυτά τα χωριά ή τα αστικά κέντρα». Ο Πίπης κατανοεί τους φόβους ότι μπορεί να επαναληφθεί στην Κύπρο η ισραηλινή κατοχή της Παλαιστίνης, αν και δεν το θεωρεί πιθανό. Εκτιμά, ωστόσο, ότι η παρουσία σε ένα φιλικό κράτος-μέλος της ΕΕ «προσφέρει μια ορισμένη ασφάλεια αν η κατάσταση στη Μέση Ανατολή κλιμακωθεί περισσότερο».

«Δεν αγοράζεις τέτοιες εκτάσεις γης και δεν σχεδιάζεις να δημιουργήσεις κοινότητες με σχολεία […] αν δεν σκοπεύεις να μείνεις εκεί μακροπρόθεσμα», είπε ο Πίπης. Στην Πολεμίδια, στα περίχωρα της Λεμεσού, το Ίδρυμα Γιαέλ χρηματοδοτεί ένα «εμβληματικό εβραϊκό σχολείο» για έως 1.500 μαθητές, το οποίο αναμένεται να ανοίξει το 2027. Ο ραβίνος Γεχοσούα Σμούκλερ, επικεφαλής του έργου, το έχει χαρακτηρίσει «σιωνιστικό σχολείο».

Σχολείο, υγειονομικές υποδομές και αντιδράσεις

Το Al Jazeera αναφέρει ότι επικριτές κάνουν λόγο για μοτίβο κατασκευής πρώτα και αναζήτησης αδειών αργότερα. Τον Φεβρουάριο του 2025, το υπουργείο Παιδείας της Κύπρου δήλωσε ότι δεν είχε υποβληθεί αίτηση για το σχολείο. Τον Οκτώβριο της ίδιας χρονιάς, το υπουργείο Οικονομικών ανέφερε ότι η αίτηση εξακολουθούσε να οριστικοποιείται, σύμφωνα με την Καθημερινή Κύπρου. Η εφημερίδα έγραψε επίσης ότι ο δήμος Πολεμιδιών, ο οποίος διαμαρτυρήθηκε επειδή δεν είχε ενημερωθεί, είχε προηγουμένως απορριφθεί όταν ζήτησε άδεια να χτίσει αθλητικό κέντρο στο ίδιο οικόπεδο. Το υπουργείο δεν απάντησε στις ερωτήσεις του Al Jazeera.

Τον Ιούλιο, ο όμιλος Hadassah, ένας από τους μεγαλύτερους νοσοκομειακούς ομίλους του Ισραήλ, άνοιξε στη Λεμεσό το πρώτο του ιατρικό κέντρο στην Ευρώπη. Ο όμιλος ανήκει στον αμερικανικό οργανισμό «Hadassah, The Women’s Zionist Organization of America».

Ο Στέφανος Στεφάνου, επικεφαλής του αριστερού κυπριακού κόμματος ΑΚΕΛ, δήλωσε τον Ιούνιο του 2025 ότι συγκεκριμένες περιοχές αγοράζονται μαζικά. Οι αγορές στη Λάρνακα και τη Λεμεσό, είπε, δημιουργούν κοινότητες «σχεδόν απροσπέλαστες σε οποιονδήποτε άλλον εκτός από Ισραηλινούς υπηκόους» και πρόσθεσε ότι το Ισραήλ ετοιμάζει μια «πίσω αυλή» στην Κύπρο. Αργότερα διευκρίνισε: «Δεν το λέμε αυτό λόγω ξενοφοβίας ή αντισημιτισμού». Ο πρώην πρέσβης του Ισραήλ στην Κύπρο Όρεν Ανόλικ αντέδρασε, λέγοντας ότι τα σχόλια του Στεφάνου επιχειρούσαν να «ξεχωρίσουν την εβραϊκή κοινότητα στην Κύπρο».

Η Χατζηγεωργίου εκτίμησε ότι υπάρχει «κάποια υπερβολή» σε ορισμένα παραδείγματα κλειστών περιοχών, αλλά ότι κάποιες είναι «ξεκάθαρα κλειστές κοινότητες». Ως νομικός, είπε ότι το κυπριακό Σύνταγμα και η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου απαγορεύουν τις διακρίσεις, μεταξύ άλλων λόγω εθνότητας, εθνικότητας και θρησκείας. Αν μια οικιστική ανάπτυξη επιτρέπει αγορές μόνο σε Ισραηλινούς, πρόσθεσε, «είναι αντισυνταγματική».

Στη δυτική Κύπρο, ο Ούριελ Κέρτες, επιχειρηματίας με ουγγρική και ισραηλινή υπηκοότητα, αγόρασε, σύμφωνα με εκτίμηση, το 70% έως 80% του εγκαταλειμμένου χωριού Τροζένα και των γύρω αγροτικών εκτάσεων, που βρίσκονται σε προστατευόμενη περιοχή. Ο δημοσιογράφος της εφημερίδας Πολίτης, Γιάννης Παζούρος, ο οποίος ερεύνησε τις αγορές και συνάντησε τον Κέρτες, είπε ότι η ιδιότητά του ως πολίτη της ΕΕ τον απάλλασσε από περιορισμούς που ισχύουν για αγοραστές εκτός ΕΕ. Ο Παζούρος ανέφερε ότι ο Κέρτες πλήρωσε δύο ή τρεις φορές πάνω από την αγοραία αξία και προχώρησε χωρίς τις απαιτούμενες άδειες. Το Al Jazeera σημειώνει ότι δεν μπορεί να επιβεβαιώσει ανεξάρτητα αυτές τις πληροφορίες. Ο Κέρτες δεν έχει αποκαλύψει τα σχέδιά του, παρά τους φόβους ότι το χωριό μπορεί να αποκλειστεί.

Φιλοπαλαιστινιακά μηνύματα και πολιτική αντιπαράθεση

Η κριτική προς το Ισραήλ είναι συχνή στην Κύπρο, ιδιαίτερα λόγω του πολέμου στη Γάζα, τον οποίο το Al Jazeera χαρακτηρίζει γενοκτονικό. Τον Οκτώβριο, ο Ισραηλινοαμερικανός κωμικός Μάικ Κρολ, που ζει στο Τελ Αβίβ, εμφανίστηκε σε φεστιβάλ κωμωδίας στη Λεμεσό. Είπε ότι αρχικά υπήρχε «επιφύλαξη» λόγω της εικόνας του Ισραήλ, αλλά ο ίδιος ένιωσε «καλά», καθώς δέχθηκε σεβασμό και συμμετείχε σε «βαθιές συζητήσεις».

Σε δημόσιους χώρους σε όλη την Κύπρο υπάρχουν φιλοπαλαιστινιακά συνθήματα, ενώ στη Λάρνακα γκράφιτι γράφει «Οι σιωνιστές δεν είναι ευπρόσδεκτοι». Τον Αύγουστο του 2025, αφού ο υπουργός Υποθέσεων Διασποράς του Ισραήλ Αμιχάι Τσίκλι διαμαρτυρήθηκε σε Κύπριους υπουργούς, το υπουργείο Εσωτερικών ζήτησε από τους δήμους να αφαιρέσουν γκράφιτι που χαρακτήρισε υποκινητικά μίσους.

Στη Λεμεσό, συνεργεία τα αφαίρεσαν με ασυνήθιστη ταχύτητα, μερικές φορές πριν από τις 6 το πρωί, είπε ο Νέστορας. Ο δήμαρχος προσπάθησε αρχικά να τα προστατεύσει ως πολιτική έκφραση, αλλά παρακάμφθηκε, κάτι που ενίσχυσε τις υποψίες ότι η εντολή προήλθε από «ανώτερα κλιμάκια». Το υπουργείο Εσωτερικών δεν απάντησε στο αίτημα του Al Jazeera για σχόλιο.

«Είμαστε ένας πληθυσμός που εκτοπίστηκε από τα σπίτια του σε αυτό που η κυβέρνηση περιγράφει ανοιχτά και ξεκάθαρα ως εθνοκάθαρση. Και ταυτόχρονα επιτρέπουμε σε μια άλλη ομάδα να κάνει το ίδιο στις περιοχές που ελέγχει η Κυπριακή Δημοκρατία», είπε η Χατζηγεωργίου, περιγράφοντας το βάρος που έχουν οι αλλαγές για τους Κυπρίους.