Daily Sabah: Η Τουρκία κατηγορεί την Ελλάδα για τα δικαιώματα της μειονότητας στη Δυτική Θράκη

Η Τουρκία κατηγόρησε την Ελλάδα ότι υπονομεύει τη θρησκευτική ελευθερία της μουσουλμανικής μειονότητας στη Δυτική Θράκη, με αφορμή τον διορισμό μουφτήδων από το κράτος σε Κομοτηνή και Ξάνθη. Η φιλοκυβερνητική Daily Sabah μεταδίδει ότι η δήλωση της Άγκυρας αναζωπύρωσε τη μακρόχρονη διαφωνία για το δικαίωμα της κοινότητας να επιλέγει τους θρησκευτικούς ηγέτες της.

Σε ανακοίνωση που εκδόθηκε στις 24 Οκτωβρίου, το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών ανέφερε ότι οι διορισμοί παραβιάζουν δικαιώματα και ελευθερίες που κατοχυρώνονται στη Συνθήκη της Λωζάννης του 1923 και σε άλλες διεθνείς συμφωνίες. «Ο θεσμός του μουφτή αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της θρησκευτικής, κοινωνικής και πολιτιστικής ταυτότητας της τουρκικής μειονότητας στη Δυτική Θράκη», ανέφερε.

Το τουρκικό υπουργείο κατηγόρησε την Αθήνα ότι αγνοεί τη βούληση της κοινότητας, καθώς δεν αναγνωρίζει τους εκλεγμένους μουφτήδες της και, αντίθετα, διορίζει θρησκευτικούς λειτουργούς μέσω κρατικών διαδικασιών. «Αρνούμενη να αναγνωρίσει τους μουφτήδες που εκλέγει η τουρκική μειονότητα στη Δυτική Θράκη, επίσημη μειονότητα στη χώρα, η Ελλάδα αγνοεί τη βούληση της μειονότητας και τη θρησκευτική της ελευθερία, αποκαλύπτοντας για ακόμη μία φορά τη στρεβλή αντίληψή της για τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα», υποστήριξε.

Η Άγκυρα κάλεσε τις ελληνικές αρχές να αναγνωρίσουν τους θρησκευτικούς ηγέτες που επιλέγει η κοινότητα και να σταματήσουν τους κρατικούς διορισμούς.

Οι διορισμοί σε Κομοτηνή και Ξάνθη

Η ανακοίνωση ακολούθησε τον επίσημο διορισμό δύο θρησκευτικών λειτουργών για πενταετή θητεία. Ο Μπιλάλ Καρά Χαλίλ, πρώην αναπληρωτής μουφτής Ξάνθης, διορίστηκε μουφτής Κομοτηνής, ενώ ο Σουκρού Σερίφ Νταμάτογλου, που είχε υπηρετήσει ως θρησκευτικός λειτουργός στην Κω, διορίστηκε μουφτής Ξάνθης.

Οι διορισμοί ενισχύουν ένα σύστημα στο οποίο οι κρατικά διορισμένοι μουφτήδες λειτουργούν παράλληλα με τους θρησκευτικούς ηγέτες που επιλέγουν μέλη της μειονότητας. Η κοινότητα αναγνωρίζει ως εκλεγμένο μουφτή Κομοτηνής τον Ιμπραήμ Σερίφ και ως εκλεγμένο μουφτή Ξάνθης τον Μουσταφά Τράμπα. Οι ελληνικές αρχές δεν αναγνωρίζουν επίσημα κανέναν από τους δύο ως μουφτή της αντίστοιχης πόλης.

Η διαφωνία διαρκεί δεκαετίες. Η Τουρκία και εκπρόσωποι της μειονότητας υποστηρίζουν ότι η κοινότητα πρέπει να έχει δικαίωμα να εκλέγει τη θρησκευτική ηγεσία της, ενώ η Ελλάδα επιμένει ότι οι διορισμοί πρέπει να γίνονται σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία.

Το ιστορικό της διαφωνίας και οι δύο θέσεις

Η αντιπαράθεση εντάθηκε το 1985, μετά τον θάνατο του Χουσεΐν Μουσταφά Εφέντη, τότε μουφτή Κομοτηνής, όταν οι ελληνικές αρχές άρχισαν να διορίζουν διαδόχους του. Νομοθετικές αλλαγές το 1991 κατάργησαν προηγούμενες διατάξεις για εκλογές και εδραίωσαν το σύστημα διορισμών.

Μεταγενέστερες μεταρρυθμίσεις, μεταξύ των οποίων ο Νόμος 4964/2022, υπήγαγαν πιο ρητά τις μουφτείες στην κρατική εποπτεία. Στις διαδικασίες διορισμού συμμετέχουν επιτροπές στις οποίες μετέχουν και μέλη της μειονότητας. Στο ίδιο πλαίσιο, η Ελλάδα έχει διορίσει μουφτή και στο Διδυμότειχο.

Η Τουρκία και εκπρόσωποι της μειονότητας επικαλούνται τη Συνθήκη της Λωζάννης, τη Συνθήκη των Αθηνών του 1913 και τον ελληνικό Νόμο 2345 του 1920, υποστηρίζοντας ότι προβλέπουν το δικαίωμα της κοινότητας να εκλέγει τους μουφτήδες της. Θεωρούν επίσης ότι οι μουφτήδες δεν είναι μόνο θρησκευτικοί λειτουργοί, αλλά έχουν κεντρικό ρόλο στην κοινωνική και πολιτιστική ζωή της κοινότητας και ότι οι κρατικοί διορισμοί περιορίζουν τη θρησκευτική αυτονομία της.

Η Ελλάδα απορρίπτει αυτή την ερμηνεία. Η Αθήνα περιγράφει την κοινότητα ως μουσουλμανική θρησκευτική μειονότητα και όχι ως εθνική τουρκική μειονότητα, επικαλούμενη τη διατύπωση της Συνθήκης της Λωζάννης. Υποστηρίζει επίσης ότι η συνθήκη δεν επιβάλλει την εκλογή των μουφτήδων.

Η ελληνική κυβέρνηση επισημαίνει ότι οι μουφτήδες ασκούν, πέρα από τα θρησκευτικά, δικαστικά και διοικητικά καθήκοντα, γι’ αυτό και η επιλογή τους υπάγεται στο εθνικό νομικό πλαίσιο. Έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι προστατεύει τη θρησκευτική ελευθερία και εγγυάται την ισότητα των πολιτών, απορρίπτοντας παράλληλα προσπάθειες αλλαγής του επίσημου καθεστώτος της μειονότητας.

Η μειονότητα και οι εκκρεμείς διαφορές

Η Δυτική Θράκη περιλαμβάνει τις ελληνικές περιφέρειες Ροδόπης, Ξάνθης και Έβρου. Εκεί ζει μουσουλμανική μειονότητα, ο πληθυσμός της οποίας εκτιμάται συνήθως σε δεκάδες χιλιάδες έως και 100.000 με 150.000 άτομα, κυρίως στη Ροδόπη και την Ξάνθη.

Η κοινότητα διατηρεί τζαμιά, θρησκευτικά ιδρύματα και εκπαιδευτικούς φορείς. Η διαχείριση των ιδρυμάτων και της κοινοτικής περιουσίας αποτελεί επίσης μακροχρόνια πηγή διαφωνιών, μεταξύ άλλων γύρω από κρατικά διορισμένους διαχειριστές. Η Τουρκία έχει επανειλημμένα θέσει ζητήματα δικαιωμάτων της μειονότητας και θρησκευτικής αυτονομίας βάσει της Συνθήκης της Λωζάννης και συναφών συμφωνιών, και σε προηγούμενες ανακοινώσεις για διορισμούς μουφτήδων στο Διδυμότειχο και σε άλλες περιοχές της Δυτικής Θράκης.