Κλίμα: Έρχεται το «Γκοτζίλα» ή το «σούπερ Ελ Νίνιο» – Νέο ρεκόρ θερμοκρασίας και ισχυρές βροχές

Νέο ρεκόρ θερμοκρασίας και σφοδρές βροχοπτώσεις αναμένεται να προκαλέσει το κλιματικό φαινόμενο «Γκοτζίλα», γνωστό και ως «σούπερ Ελ Νίνιο», το οποίο εμφανίζεται σε διάστημα μικρότερο των δύο ετών από το προηγούμενο και επηρεάζει τις ανατολικές ακτές της Αμερικής. Το φαινόμενο εκδηλώνεται όταν ο ανατολικός Ειρηνικός, που συνήθως είναι ψυχρός και ξηρός, θερμαίνεται και αποκτά περισσότερη υγρασία, αλλάζοντας την κατανομή των βροχοπτώσεων στον τροπικό Ειρηνικό και προκαλώντας επιπτώσεις πολύ μακρύτερα. Κατά κανόνα επανέρχεται ανά τρία έως επτά χρόνια, όμως η εμφάνισή του δεν μπορεί να προβλεφθεί εύκολα. Το τελευταίο καταγράφηκε το 2023-24.

Ο Guardian συνομίλησε με τον καθηγητή Mat Collins, κλιματολόγο στο Πανεπιστήμιο του Έξετερ, ο οποίος έχει συμμετάσχει στη συγγραφή ορισμένων από τις σημαντικότερες κλιματικές εκθέσεις παγκοσμίως και ειδικεύεται στη δυναμική της Νότιας Ταλάντωσης Ελ Νίνιο. Στη συνέντευξη αναλύει τις συνέπειες που μπορεί να έχει το φαινόμενο.

#AnálisisSASSLA 🌀 | ¡Polo está haciendo historia! 🤯

📖 Polo no es un cat 5 cualquiera: es una auténtica bestia meteorológica por #ElNiño, consolidándose como uno de los ciclones más poderosos e impactantes en la historia del #Pacífico.

1/5 pic.twitter.com/d3NHmbM130

— SASSLA Clima (@SasslaClimaMx) September 26, 2026

ΕΡ.: Πώς θα εξηγούσατε καλύτερα τη σύνδεση ανάμεσα στο Ελ Νίνιο και την ανθρωπογενή παγκόσμια θέρμανση;

ΑΠ.: Θα μπορούσαμε να τα αντιμετωπίσουμε ως δύο διαφορετικούς παράγοντες, οι οποίοι όμως αλληλεπικαλύπτονται. Εάν, για παράδειγμα, η παγκόσμια θέρμανση έχει ήδη προκαλέσει συνθήκες ξηρασίας, ένα Ελ Νίνιο πρόκειται να τις επιδεινώσει. Το πιο περίπλοκο ζήτημα αφορά τον τρόπο με τον οποίο συνδέονται. Μέσα από τα κλιματικά μοντέλα έχουμε τη δυνατότητα να εξετάσουμε προσομοιώσεις διάρκειας εκατοντάδων ετών, όμως το αρχείο των παρατηρήσεων δεν διαθέτει αρκετά δεδομένα για ασφαλή συμπεράσματα. Ορισμένες ανακατασκευές του παρελθόντος, πάντως, υποδηλώνουν ότι η συχνότητα των Ελ Νίνιο σήμερα είναι ιδιαίτερα ασυνήθιστη.

Η πρωτοφανής ένταση του φετινού Ελ Νίνιο

ΕΡ.: Τι ένταση έχει το φετινό Ελ Νίνιο; Υπάρχουν ειδικοί που το χαρακτηρίζουν «Γκοτζίλα» ή «σούπερ Ελ Νίνιο»…

ΑΠ.: Μέχρι τώρα έχει ξεπεράσει ρεκόρ και ενδέχεται να εξελιχθεί στο ισχυρότερο φαινόμενο των τελευταίων χιλίων ετών. Στον Ειρηνικό, στην περιοχή του Ελ Νίνιο, η θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας έχει φτάσει το προηγούμενο ρεκόρ του 2015, δηλαδή 3°C πάνω από τον μέσο όρο, επίδοση σχεδόν αδιανόητη. Η κορύφωση δεν έχει ακόμη έρθει, άρα παραμένει άγνωστο πόσο θα αυξηθεί η θερμοκρασία έως το τέλος του έτους. Η σύγκριση με παλαιότερα Ελ Νίνιο είναι, ωστόσο, δύσκολη, καθώς η βασική θερμοκρασία της επιφάνειας στη ζώνη του ανατολικού τροπικού Ειρηνικού ανεβαίνει διαρκώς εξαιτίας της παγκόσμιας θέρμανσης. Επομένως, η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή και η φυσική μεταβλητότητα του Ελ Νίνιο συνυπάρχουν, χωρίς να είναι εύκολο να προσδιοριστεί η συμβολή του καθενός στις θερμοκρασίες-ρεκόρ των ωκεανών. Σε συνδυασμό, όμως, αυξάνουν την πιθανότητα ακραίων φαινομένων. Οι θερμοκρασίες στον ανατολικό Ειρηνικό φαίνεται τώρα να κατευθύνονται σε επίπεδα 4°C πάνω από τον μέσο όρο, πολύ υψηλότερα από κάθε προηγούμενη καταγραφή. Αν η πορεία αυτή συνεχιστεί, είναι πιθανό να εκδηλωθεί ένα εξαιρετικά ισχυρό επεισόδιο Ελ Νίνιο.

ΕΡ.: Ποια μέρη του πλανήτη αναμένεται να δεχθούν τις μεγαλύτερες επιπτώσεις;

ΑΠ.: Καθώς το Ελ Νίνιο θα πλησιάζει στο αποκορύφωμά του, η Ινδονησία μπορεί να αντιμετωπίσει περισσότερες δασικές πυρκαγιές, ενώ στο τροπικό δάσος του Αμαζονίου είναι πιθανή η ξηρασία. Ήδη το Ελ Νίνιο έχει αποδυναμώσει τους μουσώνες στην Ινδία. Υψηλότερες θερμοκρασίες αναμένονται γύρω από τη λεκάνη του Ειρηνικού και έως το Ηνωμένο Βασίλειο. Οι μετεωρολόγοι εκτιμούν πως το Ηνωμένο Βασίλειο θα έχει πιο βροχερό φθινόπωρο και χειμώνα, ενώ η άνοιξη ενδέχεται να είναι ξηρότερη και ψυχρότερη. Δεν μπορώ να είμαι βέβαιος για αυτή την πρόβλεψη, επειδή οι καιρικές συνθήκες στο Ηνωμένο Βασίλειο παρουσιάζουν μεγάλη μεταβλητότητα.

ΕΡ.: Συνδέονται και οι πρόσφατες υψηλές θερμοκρασίες στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπως και οι πυρκαγιές στην Ευρώπη, τον Καναδά και τις ΗΠΑ, με επιδείνωση που προκάλεσε το Ελ Νίνιο;

ΑΠ.: Δεν θεωρώ ότι ισχύει, καθώς τα γεγονότα σημειώθηκαν πολύ σύντομα μετά την έναρξη του Ελ Νίνιο, ενώ συνήθως χρειάζεται να μεσολαβήσει κάποιος χρόνος. Πιθανότερα, αυτές οι συνθήκες αποτυπώνουν την παγκόσμια θέρμανση σε συνδυασμό με αντικυκλωνικές κυκλοφορίες, οι οποίες οδηγούν στη σταθεροποίηση ή στο «κόλλημα» των καιρικών συστημάτων για μεγάλες περιόδους. Παράλληλα, η κλιματική αλλαγή αυξάνει την πιθανότητα να καταγραφούν θερμοκρασίες-ρεκόρ.

ΕΡ.: Πολλές επιστημονικές εργασίες, μεταξύ των οποίων και δικές σας, αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή να καταστήσει τα Ελ Νίνιο συχνότερα και εντονότερα. Δεν είναι απογοητευτικό ότι μέχρι σήμερα δεν έχει υπάρξει αδιαμφισβήτητη απόδειξη, ικανή να το επιβεβαιώσει με απόλυτη βεβαιότητα;

ΑΠ.: Στην επιστήμη του Ελ Νίνιο έτσι εξελίσσονται τα πράγματα. Σε εργασία που δημοσιεύσαμε, τα ευρήματα έδειξαν ότι το πρώτο σήμα θα γίνει ορατό στα πρότυπα των βροχοπτώσεων. Γι’ αυτό εκτιμώ πως μέσα στην επόμενη δεκαετία θα αποκτήσουμε καθαρότερη εικόνα. Ο James Hansen, ίσως ο κλιματολόγος με τη μεγαλύτερη επιρροή παγκοσμίως κατά τα τελευταία 50 χρόνια, θεωρεί πιθανό η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή να εξηγεί την ασυνήθιστα μεγάλη ένταση του συγκεκριμένου Ελ Νίνιο.

ΕΡ.: Εσείς πώς το βλέπετε;

ΑΠ.: Πρόκειται για λογική υπόθεση, η οποία όμως δεν αποδεικνύεται εύκολα.

ΕΡ.: Η αύξηση της θερμοκρασίας στην επιφάνεια του Ειρηνικού Ωκεανού σημαίνει με βεβαιότητα ότι τα Ελ Νίνιο θα γίνουν σφοδρότερα;

Κλιματική αλλαγή και ισχυρότερα Ελ Νίνιο

ΑΠ.: Με την κλιματική αλλαγή γίνεται πιθανότερο τα Ελ Νίνιο να είναι πιο σφοδρά, χωρίς αυτό να έχει ακόμη επιβεβαιωθεί. Ο λόγος είναι ότι οι επιδράσεις κάθε Ελ Νίνιο καθορίζονται από τη θερμοκρασιακή διαφορά σε σχέση με άλλους ωκεανούς, όπως ο Ινδικός και ο Ατλαντικός. Οι βροχές κατευθύνονται προς την περιοχή όπου εντοπίζονται τα θερμότερα νερά. Αν η θερμότητα μοιραστεί, αντίστοιχα θα κατανεμηθούν και οι βροχοπτώσεις. Αν, αντιθέτως, συγκεντρωθεί σε έναν ωκεανό, οι βροχές θα μετακινηθούν και θα ενισχυθούν στη συγκεκριμένη λεκάνη.

ΕΡ.: Θα μπορούσε το φετινό γιγαντιαίο Ελ Νίνιο να δείχνει ότι οι ωκεανοί της Γης —για να το πούμε με έναν μη επιστημονικό όρο— «ξερνούν» θερμότητα προς την ατμόσφαιρα, επειδή φτάνουν στα όρια της δυνατότητάς τους να απορροφούν την επιπλέον ενέργεια;

ΑΠ.: Κατά μία έννοια, αυτό ακριβώς παρατηρείται στη διάρκεια ενός Ελ Νίνιο, καθώς συντελείται μεταφορά θερμότητας από τον ωκεανό στην ατμόσφαιρα. Ωστόσο, πρόκειται απλώς για τμήμα ενός κύκλου. Δεν σημαίνει ότι ο ωκεανός έφτασε σε κάποιο όριο και έκτοτε αδυνατεί να συγκρατήσει περισσότερη θερμότητα. Υποθέτω πως υπάρχει ακόμη πολύ κρύο νερό στον πλανήτη το οποίο μπορούμε να θερμάνουμε, επομένως δεν γνωρίζω εάν υφίσταται φυσικό όριο.

ΕΡ.: Τι σας λέει η διαίσθησή σας για το ενδεχόμενο να ενισχυθούν τα Ελ Νίνιο στο μέλλον;

Μεγαλύτερες επιπτώσεις και εντονότερες βροχοπτώσεις

ΑΠ.: Πιστεύω με βεβαιότητα ότι οι συνέπειές τους θα είναι εντονότερες και, εφόσον τα μοντέλα μας είναι αξιόπιστα, ισχυρότερη θα είναι και η απόκριση των βροχοπτώσεων. Στις επόμενες δεκαετίες θα εκδηλωθούν μεγαλύτερα Ελ Νίνιο, με πιο σημαντικό αντίκτυπο.

ΕΡ.: Με ποιον τρόπο μπορούν να περιοριστούν οι κίνδυνοι;

ΑΠ.: Η γνώση είναι δυνατόν να συμβάλει ουσιαστικά. Αν ανατρέξουμε στο Ελ Νίνιο του 1982-83, οι άνθρωποι ουσιαστικά αγνοούσαν τι συνέβαινε. Εκείνη την περίοδο, ένας συνάδελφός μου δέχθηκε μήνυμα από άνθρωπο που βρισκόταν σε πλοίο στον ανατολικό Ειρηνικό και τον ενημέρωνε ότι η θερμοκρασία των νερών είχε ξεπεράσει την κλίμακα. Δεν είχε συναντήσει ποτέ ξανά κάτι ανάλογο. Τότε κανείς δεν μπορούσε να το κατανοήσει. Σήμερα, όμως, διαθέτουμε σύστημα πρόγνωσης που προβλέπει αξιόπιστα τέτοια φαινόμενα έξι έως εννέα μήνες νωρίτερα. Άρα υπάρχει χρόνος προετοιμασίας. Οι αγρότες στη Λατινική Αμερική μπορούν να ενημερωθούν ώστε να επιλέξουν άλλες καλλιέργειες. Παράλληλα, οι κυβερνήσεις στη Νοτιοανατολική Ασία μπορούν να προειδοποιηθούν για να εξετάσουν τις υποδομές τους και να ενδυναμώσουν την προστασία απέναντι στις δασικές πυρκαγιές.

Η γεωμηχανική ως πιθανή παρέμβαση στο Ελ Νίνιο

Σε τελική ανάλυση, η βασική αντίδραση πρέπει να είναι ο περιορισμός των αερίων του θερμοκηπίου. Ενδέχεται, πάντως, να υπάρχουν και παράξενες, εντυπωσιακές λύσεις γεωμηχανικής — όπως η τροποποίηση των χαρακτηριστικών των νεφών στον ανατολικό Ειρηνικό, η οποία θα μπορούσε να επηρεάσει τόσο την κλίμακα όσο και τον χρόνο εκδήλωσης των επεισοδίων Ελ Νίνιο. Μία εργασία υποστηρίζει ότι ένα μεγάλο επεισόδιο θα μπορούσε να διακοπεί με τη δημιουργία πολλών νεφών, ώστε να μειωθεί η θερμοκρασία στην επιφάνεια του ωκεανού στον ανατολικό Ειρηνικό.

ΕΡ.: Μια τέτοια εφαρμογή γεωμηχανικής θα ήταν χρήσιμη ή υπάρχει κίνδυνος να επιδεινώσει την κατάσταση;

ΑΠ.: Αυτό παραμένει ασαφές, καθώς η θερμότητα ανεβαίνει από τα βαθύτερα στρώματα του ωκεανού. Συνεπώς, ακόμη και αν κατορθώσετε να εμποδίσετε την εκδήλωση ενός επεισοδίου κάποια χρονιά, εκείνο μπορεί να επανεμφανιστεί την αμέσως επόμενη.

ΕΡ.: Σε συναισθηματικό επίπεδο, τι αισθάνεστε μπροστά στην προοπτική ακόμη ισχυρότερων Ελ Νίνιο τα επόμενα χρόνια;

Οι συνέπειες στη γεωργία και την παγκόσμια οικονομία

ΑΠ.: Είναι κάτι που προκαλεί ανησυχία. Το Ελ Νίνιο επιφέρει τεράστιες ανατροπές στη γεωργία και στην παγκόσμια οικονομία. Οι άνθρωποι πλήττονται πολύ σοβαρά, ιδίως όσοι ζουν στις φτωχότερες χώρες, οι οποίες ήδη βιώνουν τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής και καλούνται επιπλέον να αντιμετωπίσουν ένα επεισόδιο Ελ Νίνιο. Ευτυχώς, σήμερα οι προγνώσεις μας είναι καλές και έχει μεγάλη σημασία να διατηρηθεί αυτή η δυνατότητα, μεταξύ άλλων με τη συλλογή δεδομένων σε πραγματικό χρόνο από τον Ειρηνικό Ωκεανό. Με αυτόν τον τρόπο μπορούμε να έχουμε έγκαιρη προειδοποίηση».