Κρίση στη Συρία: Η επικίνδυνη παρτίδα σκάκι του Ισραήλ και της Τουρκίας – Στα ύψη η κόντρα Νετανιάχου-Ερντογάν, ο ρόλος των ΗΠΑ

Ενώ οι διπλωματικές επαφές για την επίτευξη ειρήνης στη Συρία έδειχναν να προχωρούν, η κατάσταση στην περιοχή επιδεινώθηκε ραγδαία, με το Ισραήλ να πραγματοποιεί νέες στρατιωτικές επιθέσεις, την Τουρκία να εξαπολύει βαρύτατες κατηγορίες και τις Ηνωμένες Πολιτείες να προειδοποιούν για τον κίνδυνο απευθείας σύγκρουσης.

Το χρονικό της κλιμάκωσης και η νέα επιδρομή στο Μπέιτ Τζιν

Λιγότερο από ένας μήνας έχει παρέλθει από τη στιγμή που ο Σύρος πρόεδρος Αχμέντ αλ-Σάρα, εξέφρασε την επιθυμία του για επίτευξη μιας συμφωνίας ασφαλείας με το Ισραήλ «που θα ανοίξει τον δρόμο για μια συνολική ειρήνη», ενώ μόλις πριν από δύο εβδομάδες υπήρχαν αναφορές για τριμερή συμφωνία (ΗΠΑ – Συρίας – Ισραήλ) για την απομάκρυνση του πυρηνικού υλικού από τη χώρα.

Ωστόσο, η ατμόσφαιρα πυροδοτήθηκε την περασμένη Τρίτη, όταν το Ισραήλ έπληξε το στρατιωτικό αεροδρόμιο Αμπού αλ-Ντουχούρ στη Συρία, αμέσως μόλις η Δαμασκός άλλαξε στάση και ανακοίνωσε ότι το πυρηνικό υλικό θα παραμείνει υπό τον έλεγχό της για «ειρηνικούς σκοπούς», αναφέρει η εφημερίδα Ynet.

Το Σάββατο το απόγευμα, οι Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις (IDF) πραγματοποίησαν νέο χτύπημα σε όχημα στο χωριό Μπέιτ Τζιν, στην αγροτική περιοχή της Δαμασκού. Σύμφωνα με τα συριακά μέσα ενημέρωσης, ένας άνθρωπος τραυματίστηκε.

Το παρασκήνιο του πλήγματος στο Αμπού αλ-Ντουχούρ

Ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατζ, προέβη σε μια ασυνήθιστη δήλωση σχετικά με το πλήγμα στο αεροδρόμιο Αμπού αλ-Ντουχούρ: «Οι IDF συνέστησαν αρκετές φορές την πραγματοποίηση του πλήγματος στο αεροδρόμιο Αμπού αλ-Ντουχούρ στη Συρία, υπό το φως σαφών πληροφοριών που ελήφθησαν σχετικά με τις προθέσεις της Τουρκίας να διεξάγει δραστηριότητες εκεί που θα έθεταν σε κίνδυνο την ασφάλεια του Κράτους του Ισραήλ».

«Έπειτα από αρκετές συζητήσεις που είχαμε ο Πρωθυπουργός [Μπενιαμίν Νετανιάχου] και εγώ με τις IDF και διάφορους φορείς ασφαλείας, συμφωνήθηκε ότι πριν δοθεί η έγκριση, θα μεταφερόταν μια άμεση προειδοποίηση στο συριακό καθεστώς στα υψηλότερα κλίμακα σε μια προσπάθεια να αποτραπεί η κίνηση — και αυτό έγινε».

Παράλληλα, οι πληροφορίες διαβιβάστηκαν στις αρχές των ΗΠΑ. Καθώς η Συρία δεν ανταποκρίθηκε, η επίθεση εγκρίθηκε και «εκτελέστηκε με επιτυχία».

«Ο Ερντογάν αναγκάστηκε να υποχωρήσει. Δεν θα επιτρέψουμε σε κανένα μέλος να θέσει σε κίνδυνο την ασφάλεια του Κράτους του Ισραήλ και θα ενεργήσουμε ενάντια σε κάθε απειλή — όπως κάναμε και σήμερα στη νότια Συρία. Αυτό είναι το κεντρικό δίδαγμα από τα γεγονότα της 7ης Οκτωβρίου», πρόσθεσε.

Ισραηλινοί αξιωματούχοι ασφαλείας ανέφεραν ότι η Άγκυρα σχεδίαζε την εγκατάσταση ραντάρ, συστημάτων αεράμυνας και την αποστολή Τούρκων κομάντος στη συγκεκριμένη βάση, γεγονός που θα περιόριζε τη στρατιωτική ελευθερία κινήσεων του Ισραήλ και θα δυσκόλευε ενδεχόμενο μελλοντικό πλήγμα στο Ιράν.

Η εμπλοκή του Τομ Μπάρακ και οι αμερικανικές προειδοποιήσεις

Ο απεσταλμένος του Ντόναλντ Τραμπ για τη Συρία και πρέσβης των ΗΠΑ στην Τουρκία, Τομ Μπάρακ, άσκησε οξεία κριτική στο Ισραήλ, αφήνοντας αιχμές για πολιτικά κίνητρα.

«Μία θεωρία είναι ότι [οι Ισραηλινοί] απλώς προσπαθούσαν να προκαλέσουν την Τουρκία. Είναι μια πολύ επιθετική κίνηση, αλλά μπορεί να λειτουργήσει καλά οδεύοντας προς τις εκλογές, αυτή είναι μία θεωρία».

«Το Ισραήλ κατέχει τα Υψίπεδα του Γκολάν, παρά τις αποφάσεις του ΟΗΕ που αναφέρουν ότι πρόκειται για συριακό έδαφος», υπογραμμίζοντας ότι υπάρχει «διεθνής συναίνεση επί του θέματος».

Ο Ισραήλ Κατζ αντέδρασε άμεσα, δηλώνοντας ότι οι τοποθετήσεις του Μπάρακ «είναι γεμάτες ανακρίβειες και θέσεις που έρχονται σε αντίθεση με την ίδια τη θέση του Τραμπ σχετικά με τα Υψίπεδα του Γκολάν».

Από την πλευρά του, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου υπογράμμισε: «Δεν θα ανεχθούμε μια τουρκική στρατιωτική συγκέντρωση που κινείται προς τα νότια επειδή μας απειλεί, και το κάναμε σαφές σε γενικές γραμμές. Είδαμε ότι η Τουρκία σκόπευε να εγκατασταθεί σε ένα αεροδρόμιο νότια της γραμμής της, κοντά στο Χαλέπι, και στείλαμε ένα μήνυμα: Μην το κάνετε. Το μήνυμα παραδόθηκε, αλλά προφανώς δεν το άκουσαν. Έτσι φροντίσαμε να το καταλάβουν».

Επίσης, ο Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου των IDF, αντιστράτηγος Εγιάλ Ζαμίρ, τόνισε κατά την επίσκεψή του σε συριακό έδαφος: «Δεν θα επιτρέψουμε σε εχθρικές δυνάμεις να εγκατασταθούν στα σύνορά μας».

Οργή στην Τουρκία

Η αντίδραση της Άγκυρας ήταν άμεση. Η φιλοκυβερνητική εφημερίδα Türkiye έκανε λόγο για «σοβαρή ισραηλινή προκλητικότητα», υποστηρίζοντας ότι το πλήγμα 55 χιλιόμετρα από τα τουρκικά σύνορα αποτελούσε «προκλητική ενέργεια πολέμου».

Η εφημερίδα συνέδεσε την επίθεση με τη συνομιλία Ερντογάν-Τραμπ, ισχυριζόμενη ότι οι αποφάσεις για τη Γάζα και το Ιράν προκάλεσαν πανικό στον Νετανιάχου.

Εκπρόσωπος του υουρκικού υπουργείου Άμυνας, δήλωσε επίσημα: «Οι προσπάθειές μας για την προστασία της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας της Συρίας θα συνεχιστούν με αποφασιστικότητα. Είναι σημαντικό η διεθνής κοινότητα να λάβει πιο συγκεκριμένα και αποτελεσματικά μέτρα ενάντια στις ενέργειες του Ισραήλ, οι οποίες απειλούν την ειρήνη και τη σταθερότητα στην περιοχή».

Παράλληλα, το τουρκικό πρακτορείο Anadolu υποστήριξε ότι ο Νετανιάχου χρησιμοποιεί την αντι-τουρκική ρητορική ως «πολιτικό σανίδι σωτηρίας» ενόψει των εκλογών.

Εντολές σύλληψης και η σύγκρουση Νετανιάχου – Ερντογάν

Η κρίση μεταφέρθηκε και στο νομικό πεδίο, καθώς η Τουρκία ζήτησε την έκδοση Ερυθράς Ειδοποίησης (Red Notice) από την Interpol εναντίον του Μπενιαμίν Νετανιάχου για «γενοκτονία», σε σχέση με την υπόθεση του στολίσκου για τη Γάζα, Sumud.

Ο Ισραηλινός Πρωθυπουργός απάντησε σκληρά: «Το Ισραήλ έχει παύσει προ πολλού να εντυπωσιάζεται από την υποκρισία της Τουρκίας. Ο Ερντογάν είναι ένας αντισημίτης δικτάτορας που έχει σφάξει Κούρδους, υποστηρίζει τη σφαγή της Χαμάς και καταπιέζει τον ίδιο του τον λαό. Το Ισραήλ θα συνεχίσει να ενεργεί δυναμικά ενάντια στις προσπάθειες της Τουρκίας να υπονομεύσει τη σταθερότητα στην περιοχή και ενάντια σε κάθε απειλή για την ασφάλειά του».

Σε συμπληρωματική ανακοίνωση του Γραφείου του Νετανιάχου, σημειώθηκε: «[Ο Ερντογάν] κατέχει τη μισή Κύπρο και φυλακίζει αριθμούς-ρεκόρ δημοσιογράφων και πολιτικών που του εναντιώνονται. Τώρα επιδιώκει να επεκτείνει την επιθετικότητά του κατά του Ισραήλ στη Συρία. Το Ισραήλ δεν θα το ανεχτεί. Η θλιβερή προσπάθεια του Ερντογάν να εκφοβίσει τους ηγέτες και τους στρατιώτες του Ισραήλ, της μόνης πραγματικής δημοκρατίας στη Μέση Ανατολή, δεν θα οδηγήσει πουθενά».

Μυστικές επαφές Μοσάντ – Συρίας και ο ρόλος των ΗΠΑ

Σύμφωνα με το Reuters, τέσσερις ημέρες πριν από το πλήγμα στο Αμπού αλ-Ντουχούρ, ο διοικητής της Μοσάντ, Ρόμαν Γκόφμαν, είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Σύρο υπουργό Εξωτερικών Ασάαντ αλ-Σαϊμπάνι.

Τρεις ημέρες μετά την επίθεση, το Ισραήλ διαβίβασε μήνυμα στη Δαμασκό: «Μην αφήνετε τους Τούρκους να σας εκμεταλλεύονται», καθιστώντας σαφές ότι δεν επιδιώκει κλιμάκωση, αλλά δεν θα δεχθεί τουρκικό προγεφύρωμα.

«Το Ισραήλ έλαβε σαφείς πληροφορίες που δείχνουν ότι η Τουρκία προτίθεται να επεκτείνει σημαντικά τη στρατιωτική της παρουσία στη Συρία. Δεν επιδιώκουμε κλιμάκωση με την Τουρκία ή τη Συρία, αλλά παραβιάστηκε μια κόκκινη γραμμή», δήλωσε ο πρέσβης του Ισραήλ στις ΗΠΑ, Γεχιέλ Λέιτερ.

«Αυτή ήταν μια κατάφωρη παραβίαση από την Τουρκία των κατανοήσεων ότι το καθεστώς status quo στη Συρία θα παρέμενε σε ισχύ. Όσοι έπρεπε να εκτεθούν στις πληροφορίες τις έλαβαν. Καταστήσαμε σαφές ότι αυτό αποτελούσε παραβίαση των κατανοήσεων — και γι’ αυτό το Ισραήλ έπρεπε να ενεργήσει».

Ισραηλινός αξιωματούχος ασφαλείας πρόσθεσε: «Επειδή το διπλωματικό μήνυμα δεν έγινε κατανοητό, το Ισραήλ μετέφερε το μήνυμα μέσω ενός στοχευμένου πλήγματος, ενός προειδοποιητικού πλήγματος. Δεν έχουμε κανένα συμφέρον για κλιμάκωση είτε με τη Συρία είτε με την Τουρκία».

Από την πλευρά της, η Συρία αρνείται τους ισχυρισμούς περί τουρκικής στρατιωτικής βάσης, υποστηρίζοντας ότι οι εργασίες αφορούσαν την αποκατάσταση του αεροδρομίου για τη συριακή αεροπορία

Την ίδια στιγμή, οι ΗΠΑ προσπαθούν να δημιουργήσουν μηχανισμό αποσυμπίεσης (deconfliction) μεταξύ Ισραήλ, Συρίας και Τουρκίας, ενώ στο Τελ Αβίβ επικρατεί προβληματισμός για τη στάση του Τομ Μπάρακ, τον οποίο θεωρούν ευνοϊκά διακείμενο προς τις θέσεις της Άγκυρας και της Δαμασκού.