Σύμφωνα με έρευνα των Financial Times, μια ιρανική αντιπροσωπεία, που περιλάμβανε πυρηνικούς επιστήμονες, επισκέφθηκε ρωσικά ινστιτούτα που παράγουν τεχνολογίες διπλής χρήσης, οι οποίες θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν στην έρευνα για πυρηνικά όπλα. Η επίσκεψη, που έγινε τον Αύγουστο του 2024, προκάλεσε ανησυχία λόγω της πιθανής απόκτησης τεχνολογίας και ισοτόπων όπως το τρίτιο, που σχετίζονται με την κατασκευή πυρηνικών όπλων. Παρά τις διαβεβαιώσεις του Ιράν για ειρηνικές πυρηνικές δραστηριότητες, οι δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών εκφράζουν ανησυχίες για ένα πιθανό μυστικό πρόγραμμα πυρηνικών όπλων.
Πιο αναλυτικά
Μία ιρανική αντιπροσωπεία, στην οποία συμμετείχαν και πυρηνικοί επιστήμονες, ταξίδεψε πέρυσι στη Ρωσία για να επισκεφθεί ινστιτούτα που παράγουν τεχνολογίες οι οποίες σχετίζονται με πυρηνικά όπλα, σύμφωνα με έρευνα των Financial Times.
Η επίσκεψη έγινε τον Αύγουστο του 2024 και επικεφαλής της ιρανικής ομάδας ήταν ο Αλί Καλβάντ, ένας 43χρονος Ιρανός πυρηνικός φυσικός. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο 43χρονος έφτασε στη Μόσχα με διπλωματικό διαβατήριο μαζί με ακόμη τέσσερα άτομα.
Ο Αλί Καλβάντ φέρεται να δήλωσε ότι η ιρανική ομάδα εκπροσωπούσε μία ιδιωτική εταιρεία συμβούλων, την DamavandTec με έδρα την Τεχεράνη. Ωστόσο δυτικοί αξιωματούχοι δήλωσαν στην εφημερίδα ότι η αντιπροσωπεία περιλάμβανε έναν αξιωματικό της στρατιωτικής αντικατασκοπείας του Ιράν και άτομα που συνδέονται με τον Οργανισμό Αμυντικής Καινοτομίας και Έρευνας του Ιράν (SPND), ο οποίος περιγράφεται από τις ΗΠΑ ως «ο άμεσος διάδοχος οργανισμός του προγράμματος πυρηνικών όπλων του Ιράν πριν από το 2004».
Το Ιράν αρνείται εδώ και καιρό ότι επιδιώκει να αποκτήσει πυρηνικά όπλα και επικαλείται φετφά του ανώτατου ηγέτη της χώρας, Αλί Χαμενεΐ, που απαγορεύει τη χρήση τους. Η Τεχεράνη επιμένει μέχρι σήμερα ότι οι πυρηνικές δραστηριότητες της είναι απολύτως ειρηνικές.
Επισκέφθηκαν ρωσικά ινστιτούτα που παράγουν τεχνολογίες που μπορεί να χρησιμοποιηθούν στην έρευνα για πυρηνικά όπλα
Η έρευνα των Financial Times διαπίστωσε ότι αυτή η ιρανική ομάδα επισκέφθηκε ρωσικά επιστημονικά ινστιτούτα που παράγουν τεχνολογίες διπλής χρήσης. Δηλαδή παράγουν εξαρτήματα με μη στρατιωτικές εφαρμογές, τα οποία θα μπορούσαν, σύμφωνα με τους ειδικούς, να έχουν πιθανές εφαρμογές στην έρευνα για πυρηνικά όπλα.
Οι Financial Times εξέτασαν επίσης μια επιστολή που έστειλε η DamavandTec σε έναν Ρώσο προμηθευτή τον Μάιο του 2024, στην οποία ο Αλί Καλβάντ εξέφραζε ενδιαφέρον για την απόκτηση διαφόρων ισοτόπων, συμπεριλαμβανομένου του τριτίου.
Το ταξίδι στη Μόσχα πραγματοποιήθηκε την περίοδο που οι δυτικές κυβερνήσεις εντόπιζαν ύποπτες δραστηριότητες των Ιρανών σχετικά με τα πυρηνικά και κυρίως την προσπάθεια τους να αποκτήσουν τεχνολογία σχετιζόμενη με τα πυρηνικά από διεθνείς πηγές.
Οι δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών πιστεύουν ότι το Ιράν διέθετε ένα μυστικό πρόγραμμα πυρηνικών όπλων, το οποίο ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ τερμάτισε το 2003. «Το θεωρούμε αυτό ένα είδος προγράμματος πυρηνικών όπλων – για να περιοριστεί το χρονοδιάγραμμα», δήλωσε στους Financial Times ο Ντέιβιντ Ολμπράιτ, ειδικός στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, ο οποίος ηγείται του μη κερδοσκοπικού Ινστιτούτου Επιστήμης και Διεθνούς Ασφάλειας. Και συνέχισε: «Η ηγεσία (σ.σ. του Ιράν) δεν ήθελε να πάρει απόφαση για την κατασκευή όπλου για διάφορους λόγους. Αυτού του είδους η ερευνητική δραστηριότητα επέτρεψε στην ηγεσία να πει ότι δεν υπήρχε πρόγραμμα πυρηνικών όπλων».
Πολλοί εμπειρογνώμονες σε θέματα πυρηνικών επικοινώνησαν με τους Financial Times και περιγράφουν ως ύποπτα τα ιστορικά των Ιρανών εκπροσώπων, τα είδη των ρωσικών εταιρειών που επισκέφθηκαν και τα τεχνάσματα που χρησιμοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους.
«Είναι ανησυχητικό το γεγονός ότι αυτού του είδους οι άνθρωποι μπορούν να έχουν τέτοιου είδους συναντήσεις στη Ρωσία, δεδομένης της κατάστασης στην οποία βρίσκονται η Ρωσία και το Ιράν», δήλωσε στους Financial Times ο Πρανάι Βάντι, ο οποίος μέχρι τον Ιανουάριο του 2025 ήταν ανώτερος διευθυντής για τη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ. Και πρόσθεσε: «Ανεξάρτητα από το αν οι Ρώσοι μοιράζονται εξαρτήματα ή τεχνολογία . . . [ο SPND] είναι ένας οργανισμός που θα το εφάρμοζε αυτό ειδικά σε εργασίες για πυρηνικά όπλα».
Ο SPND αντιπροσωπεύει ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα στοιχεία των πυρηνικών δραστηριοτήτων του Ιράν. Είναι μία άκρως απόρρητη ερευνητική μονάδα υπό τον έλεγχο του υπουργείου Άμυνας του Ιράν. Ιδρύθηκε το 2011 από τον πυρηνικό επιστήμονα, Μοχσέν Φαχριζαντέχ, ο οποίος θεωρείται «αρχιτέκτονας» του προγράμματος πυρηνικών όπλων του Ιράν πριν από το 2003, γνωστό ως Σχέδιο Amad.
Ποιοι πήραν μέρος στην αποστολή στην Μόσχα
Σύμφωνα με τους Financial Times, στις αρχές του 2024, ο Αλί Καλβάντ έλαβε αίτημα από το υπουργείο Άμυνας του Ιράν να χρησιμοποιήσει την εταιρεία του DamavandTec για να οργανώσει μία ευαίσθητη αποστολή στην Μόσχα. Μέχρι τον Μάιο του 2024, ο Αλί Καλβάντ είχε αλληλογραφία με τον Όλεγκ Μασλένικοφ, έναν 78χρονο Ρώσο επιστήμονα, ο οποίος προσκαλούσε τον Ιρανό και τέσσερα κατονομαζόμενα άτομα για επίσημη επίσκεψη σε μία από τις εταιρείες του με έδρα τη Μόσχα.
Σύμφωνα με τα εταιρικά αρχεία του Ιράν, τις κυρώσεις σε βάρος της Τεχεράνης και δυτικούς αξιωματούχους, τα μέλη της ιρανικής ομάδας διατηρούν ισχυρούς δεσμούς με τον SPND. Αντίγραφα διαβατηρίων που εξετάστηκαν από τους Financial Times δείχνουν ότι το υπουργείο Εξωτερικών του Ιράν εξέδωσε δύο νέα διαβατήρια διπλωματικής υπηρεσίας στις 12 Ιουνίου 2024 για δύο αξιωματούχους που ταξίδευαν με τον Καλβάντ στη Ρωσία.
Το ένα διαβατήριο εκδόθηκε για τον Τζαβάντ Γκασεμί, 48 ετών, ο οποίος στο παρελθόν διετέλεσε διευθύνων σύμβουλος της Paradise Medical Pioneers. Οι αρχές των ΗΠΑ το 2019 επέβαλαν κυρώσεις στην συγκεκριμένη εταιρεία επειδή αποτελούσε προκάλυμμα για προμήθειες σχετιζόμενες με πυρηνικά όπλα και βρισκόταν υπό τον έλεγχο του SPND.
Ένα άλλο διαβατήριο εκδόθηκε στον Ρουχολά Αζιμιράντ, ο οποίος, όπως δήλωσαν αξιωματούχοι στους Financial Times, είναι γνωστός στις δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών ως ανώτερος επιστήμονας του SPND.
Ανάμεσα στην ιρανική ομάδα ήταν και ο πυρηνικός επιστήμονας Σορούς Μοχτασαμί, ειδικός στις γεννήτριες νετρονίων, οι οποίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως εξαρτήματα που συμβάλλουν στην πυροδότηση εκρήξεων σε ορισμένους τύπους πυρηνικών όπλων.
«Οι γεννήτριες νετρονίων είναι βασικά εξαρτήματα για τα πυρηνικά όπλα», δήλωσε στους Financial Times ο Ίαν Στιούαρτ από το Κέντρο Μελετών Μη Διάδοσης Πυρηνικών Όπλων James Martin.
Το τελευταίο μέλος της ομάδας ήταν ο Αμίρ Γιαζντιάν, ένας 35χρονος υπάλληλος του υπουργείου Άμυνας του Ιράν που εργαζόταν στην αντικατασκοπεία, σύμφωνα με δυτικούς αξιωματούχους με τους οποίους επικοινώνησαν οι Financial Times.
Ενδέχεται να έψαχναν πληροφορίες για διαγνωστικά εργαλεία για δοκιμές πυρηνικών όπλων
Μόλις έφτασε στη Μόσχα, η ιρανική αντιπροσωπεία επισκέφθηκε το Tekhnoekspert του Μασλένικοφ και το Toriy, μια ερευνητική εγκατάσταση κοντά στο Επιστημονικό και Ερευνητικό Ινστιτούτο Polyus. Τα ινστιτούτα αυτά ειδικεύονται σε τεχνολογίες που μπορούν να υποστηρίξουν την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων. Οι ειδικοί λένε ότι οι Ιρανοί δεν θα μπορούσαν να έχουν επισκεφθεί αυτές τις εγκαταστάσεις χωρίς την έγκριση της ρωσικής μυστικής υπηρεσίας FSB.
Σύμφωνα με τον Ντέιβιντ Ολμπράιτ, η ειδίκευση του Μασλένικοφ υποδηλώνει ότι η αντιπροσωπεία μπορεί να αναζητούσε πληροφορίες σχετικές με διαγνωστικά εργαλεία για δοκιμές πυρηνικών όπλων. Ο Μασλένικοφ έχει συγγράψει εργασίες σχετικά με τα klystrons πολλαπλών ακτίνων, τα οποία είναι ειδικοί σωλήνες κενού που υποστηρίζουν τις δοκιμές πυρηνικών όπλων τροφοδοτώντας συστήματα ακτίνων Χ flash που χρησιμοποιούνται για την προσομοίωση πυρηνικών εκρήξεων χωρίς να γίνει πυροδότηση.
«Η καλύτερη εκτίμησή μας είναι ότι η ιρανική αντιπροσωπεία ενδιαφερόταν για σωλήνες ακτίνων Χ υψηλής ισχύος για flash ακτίνες Χ» δήλωσε ο Ντέιβιντ Ολμπράιτ. «Τέτοια συστήματα χρησιμοποιούνται για διαγνωστικές δοκιμές του μηχανισμού έκρηξης ενός πυρηνικού όπλου» εξήγησε ο ειδικός.
Τα έγγραφα που επικαλούνται οι Financial Times δείχνουν επίσης ότι το ενδιαφέρον της ιρανικής αντιπροσωπείας επεκτάθηκε και στα ραδιενεργά υλικά. Στα τέλη Μαΐου 2024, ο Καλβάντ έστειλε επιστολή στην Ritverc, που είναι προμηθευτής πυρηνικών ισοτόπων της Ρωσίας και δήλωσε ότι η DamavandTec ήθελε να αποκτήσει τρίτιο, στρόντιο-90 και νικέλιο-63 για ερευνητικούς σκοπούς.
Το τρίτιο θεωρείται από τους εμπειρογνώμονες «καμπανάκι» εξαιτίας του ρόλου του στην κατασκευή πυρηνικών όπλων. Σε μεγάλες ποσότητες το τρίτιο αποτελεί βασικό συστατικό για τη δημιουργία σύγχρονων πυρηνικών κεφαλών, επειδή ενισχύει κατά πολύ την εκρηκτική ισχύ του όπλου.
«Όποιος ρωτάει για τρίτιο, υποθέτω αυτόματα ότι πρόκειται για όπλα», δήλωσε στους Financial Times ο Ουίλιαμ Αλμπερκέ, πρώην επικεφαλής του Κέντρου Ελέγχου των εξοπλισμών του ΝΑΤΟ. «Με τα klystrons σκέφτομαι: Έξυπνο θα μπορούσε να αφορά και άλλα πράγματα. Αν προσθέσεις, όμως, το τρίτιο, λέω ότι αυτό είναι ατράνταχτη απόδειξη», καταλήγει.
