Μέγας Αλέξανδρος: Ελληνίδα σκάβει 25 χρόνια στην Αλεξάνδρεια αναζητώντας τον χαμένο τάφο

Ο τάφος του Μεγάλου Αλεξάνδρου παραμένει χαμένος, συντηρώντας ένα από τα σπουδαιότερα ανεξιχνίαστα μυστήρια της αρχαιολογίας.

Επί αιώνες, αρχαιολόγοι και ιστορικοί αναζητούν τη λύση, όμως έως σήμερα κανείς δεν έχει παρουσιάσει το εύρημα που θα έκλεινε οριστικά αυτή τη συναρπαστική εκκρεμότητα της αρχαίας ιστορίας.

Ωστόσο, μια Ελληνίδα αρχαιολόγος πραγματοποιεί ανασκαφές στην Αλεξάνδρεια για περισσότερο από 25 χρόνια, έχοντας ήδη αποκαλύψει ευρήματα που φωτίζουν την εικόνα της πόλης κατά την ελληνιστική περίοδο.

Η Καλλιόπη Λημναίου-Παπακώστα αποφεύγει να ισχυριστεί ότι εντόπισε τον τάφο και επιλέγει εξαιρετικά προσεκτικά τις διατυπώσεις της. Ανασκάπτει, πάντως, στην περιοχή όπου, κατά πολλούς, πρέπει να επικεντρωθεί η αναζήτηση: στο κέντρο της αρχαίας βασιλικής συνοικίας της Αλεξάνδρειας.

Με κάθε επιπλέον μέτρο κατάβασης κάτω από τη σημερινή πόλη, έρχεται στο φως ένας κόσμος που παρέμενε εξαφανισμένος για πάνω από δύο χιλιετίες.

Ο θάνατος του Μεγάλου Αλεξάνδρου και η σορός του

Η απαρχή αυτού του μυστηρίου τοποθετείται στην εποχή μετά τον θάνατό του.

Το 323 π.Χ. ο Μέγας Αλέξανδρος άφησε την τελευταία του πνοή στη Βαβυλώνα, σε ηλικία μόλις 32 ετών.

Η σορός του απέκτησε τεράστιο πολιτικό βάρος και ισχυρό συμβολισμό μετά τον θάνατό του. Οι διάδοχοί του αντιλαμβάνονταν ότι η κατοχή του σώματος του σπουδαίου στρατηλάτη επέτρεπε τη διεκδίκηση μέρους της αίγλης και της κληρονομιάς του.

Το σώμα του οδηγήθηκε στην Αίγυπτο και, όπως φαίνεται, τοποθετήθηκε αρχικά στη Μέμφιδα. Σε μεταγενέστερο χρόνο μεταφέρθηκε στην Αλεξάνδρεια, την πόλη της οποίας υπήρξε ο ιδρυτής.

Ο τάφος του εξελίχθηκε εκεί σε ένα από τα σπουδαιότερα μνημεία ολόκληρου του αρχαίου κόσμου.

Ακόμη και Ρωμαίοι αυτοκράτορες ταξίδευαν για να επισκεφθούν το μνημείο. Οι αρχαίες διηγήσεις συνδέουν τόσο τον Ιούλιο Καίσαρα όσο και τον Αύγουστο με επισκέψεις στον χώρο φύλαξης της σορού.

Κάποια στιγμή, όμως, καθώς περνούσαν οι αιώνες, κάθε ίχνος του τάφου εξαφανίστηκε.

Η εξαφάνιση του περίφημου τάφου στην Αλεξάνδρεια

Πώς ήταν δυνατόν να χαθεί ένας τάφος με τόσο μεγάλη φήμη;

Η ίδια η ιστορική διαδρομή της Αλεξάνδρειας δίνει σε μεγάλο βαθμό την εξήγηση.

Σεισμοί, πλημμύρες, καταστροφές, μεταβολές της στάθμης της θάλασσας και αδιάκοπες οικοδομικές παρεμβάσεις έπληξαν την αρχαία πόλη.

Μεγάλο μέρος της σημερινής Αλεξάνδρειας έχει οικοδομηθεί, κυριολεκτικά, επάνω στα αρχαία κατάλοιπα.

Ολόκληρες γειτονιές, κτίσματα και δρόμοι της αρχαιότητας βρίσκονται πλέον αρκετά μέτρα χαμηλότερα από τη στάθμη της σύγχρονης πόλης.

Γιατί οι αρχαίες μαρτυρίες δεν αρκούν σήμερα

Επομένως, μολονότι οι μαρτυρίες της αρχαιότητας τοποθετούν τον τάφο στην Αλεξάνδρεια, η αντιστοίχιση των περιγραφών των τότε συγγραφέων με τον σημερινό χάρτη είναι μια εξαιρετικά απαιτητική διαδικασία.

Κατά καιρούς, περισσότερες από εκατό διαφορετικές έρευνες έχουν συσχετιστεί με την προσπάθεια εντοπισμού της τελευταίας κατοικίας του Αλεξάνδρου.

Καμία από αυτές δεν κατάφερε να προσφέρει μια οριστική απάντηση.

Καλλιόπη Λημναίου-Παπακώστα: 25 χρόνια ανασκαφών

Μία Ελληνίδα αρχαιολόγος, πάντως, δεν εγκατέλειψε ποτέ την ανασκαφική προσπάθεια.

Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, η Καλλιόπη Λημναίου-Παπακώστα άρχισε να διεξάγει τις έρευνές της στην Αλεξάνδρεια.

Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντός της βρέθηκαν οι Κήποι Σαλαλάτ, ένας δημόσιος χώρος που βρίσκεται στο κέντρο της σύγχρονης πόλης.

Η συγκεκριμένη τοποθεσία δεν επιλέχθηκε τυχαία.

Η μελέτη παλαιών χαρτών, αρχαίων περιγραφών και της γεωγραφίας της τότε Αλεξάνδρειας οδήγησε την ομάδα της στην εκτίμηση ότι σημαντικά λείψανα της βασιλικής συνοικίας ενδέχεται να κρύβονται κάτω από αυτή την περιοχή.

Οι δυσκολίες της ανασκαφής στους Κήπους Σαλαλάτ

Όσο μεγάλωνε το βάθος, όμως, οι συνθήκες της ανασκαφής γίνονταν εξαιρετικά δύσκολες.

Η εισροή υπόγειων υδάτων στον ανασκαφικό χώρο κατέστησε αναγκαία την εγκατάσταση ειδικού συστήματος άντλησης, ώστε να μπορέσουν να συνεχιστούν οι εργασίες.

Για πολλά χρόνια, η Παπακώστα δεν έβλεπε τα αποτελέσματα που η ίδια ανέμενε.

Ώσπου μέσα στην ανασκαφή φάνηκε ένα τμήμα λευκού μαρμάρου.

Το μαρμάρινο εύρημα που άλλαξε την πορεία της έρευνας

Επρόκειτο για το εύρημα που μετέβαλε πλήρως τα δεδομένα.

Το 2009, όταν οι εργασίες είχαν προχωρήσει σε βάθος σχεδόν οκτώ μέτρων, οι αρχαιολόγοι βρήκαν ένα μαρμάρινο γλυπτό ανάμεσα σε χώματα, νερά και συντρίμμια.

Η μορφή που παρίστανε το γλυπτό ήταν εκείνη του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Για την Παπακώστα, η ανακάλυψη αυτή αποτέλεσε μία από τις κορυφαίες στιγμές της μακρόχρονης ερευνητικής προσπάθειας.

Τι έδειξε το άγαλμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου

Βεβαίως, η παρουσία του αγάλματος δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη ότι ο τάφος βρίσκεται σε αυτό το σημείο. Κατέδειξε, ωστόσο, πως οι ανασκαφές εξελίσσονταν σε μια περιοχή εξαιρετικής σημασίας για την αρχαία πόλη.

Τα ευρήματα που ακολούθησαν έκαναν το ενδιαφέρον ακόμη εντονότερο.

Η αρχαία Αλεξάνδρεια κάτω από τη σύγχρονη πόλη

Μια διαφορετική Αλεξάνδρεια αποκαλύφθηκε κάτω από τη σύγχρονη πόλη.
Καθώς η ανασκαφή κατέβαινε σε μεγαλύτερο βάθος, άρχισαν να έρχονται στο φως αρχιτεκτονικά κατάλοιπα από την αρχαία Αλεξάνδρεια.

Η αρχαιολογική ομάδα ανακάλυψε δρόμους, κατασκευές που σχετίζονται με την παλιά βασιλική περιοχή και τα θεμέλια ενός μεγάλου μνημειακού οικοδομήματος.

Σε απόσταση περίπου δέκα μέτρων από το επίπεδο της σημερινής πόλης αποκαλύφθηκαν τμήματα της Αλεξάνδρειας που είχαν μείνει θαμμένα επί αιώνες.

Ανεξάρτητα από το αν ο τάφος του Μακεδόνα βασιλιά βρεθεί κάποτε, για τους αρχαιολόγους επρόκειτο ήδη για μια ανακάλυψη εξαιρετικά μεγάλης σημασίας.

Κάτω από το έδαφος βρίσκονται οι 14 «ανωμαλίες».

Η σκαπάνη, πάντως, δεν είναι το μοναδικό μέσο στο οποίο στηρίζεται η έρευνα.

Στην έρευνα για τον τάφο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, η ομάδα αξιοποίησε ηλεκτρική τομογραφία υπεδάφους. Η μέθοδος καταγράφει μεταβολές στη σύσταση του χώματος και ενδείξεις πιθανών κατασκευών, χωρίς να απαιτείται ανασκαφή σε όλη την έκταση.

Χάρη σε αυτήν την τεχνική, είχαν καταγραφεί δεκατέσσερις θέσεις που παρουσίαζαν ενδιαφέρον σε μεγαλύτερο βάθος.

Αυτό, ωστόσο, δεν αποδεικνύει ότι κάποια από τις συγκεκριμένες θέσεις κρύβει τάφο.

Τα 14 σημεία ενδιαφέροντος κάτω από το έδαφος

Οι ενδείξεις ενδέχεται να αντιστοιχούν σε τοιχοποιίες, χώρους, κοιλότητες ή διαφορετικά αρχαία οικοδομήματα.

Για την αρχαιολογική έρευνα, πάντως, τέτοια δεδομένα λειτουργούν ως οδηγοί για την επιλογή των σημείων όπου αξίζει να συνεχιστούν οι εργασίες.

«Δεν είμαι κυνηγός θησαυρού»

Η προσέγγιση της Παπακώστα στην ανασκαφή

Μολονότι το ενδεχόμενο να βρεθεί ο τάφος προκαλεί ενθουσιασμό, η ίδια η Παπακώστα έχει διευκρινίσει τα τελευταία χρόνια μια ουσιαστική παράμετρο.

Για εκείνη, η ανασκαφική προσπάθεια δεν αποτελεί αναζήτηση κάποιου συγκεκριμένου θησαυρού.

Επιδίωξή της είναι να ερευνήσει αρχαιολογικά την ελληνιστική Αλεξάνδρεια και να φέρει στο φως τη βασιλική συνοικία.

Η πιθανή ανακάλυψη του τάφου του Μεγάλου Αλεξάνδρου

Ασφαλώς, παραδέχεται ότι ο εντοπισμός του τάφου του Μεγάλου Αλεξάνδρου θα συγκαταλεγόταν στα κορυφαία γεγονότα που έχει γνωρίσει ποτέ η αρχαιολογία.

Παρ’ όλα αυτά, δεν υποστηρίζει πως έχει ήδη βρει τη θέση του.

Ο τάφος του Μεγάλου Αλεξάνδρου εξακολουθεί, έως και σήμερα, να μην έχει εντοπιστεί.

Για ποιον λόγο αποτελεί το «Άγιο Δισκοπότηρο» για την αρχαιολογία

Η τεράστια αρχαιολογική σημασία μιας ταυτοποίησης

Η σημασία θα ήταν ανυπολόγιστη, εφόσον ανακαλυπτόταν κάποτε ένας τάφος που θα μπορούσε με βεβαιότητα να αναγνωριστεί ως ο τάφος του Αλέξανδρου.

Μια τέτοια ανακάλυψη θα ξεπερνούσε κατά πολύ την εύρεση της ταφής ενός μονάρχη.

Σε διάστημα περίπου δέκα ετών, ο Αλέξανδρος συγκρότησε μια αυτοκρατορία με έκταση από την Ελλάδα και την Αίγυπτο έως την Κεντρική Ασία και την Ινδία, μεταβάλλοντας την πολιτική και πολιτιστική πορεία αχανών περιοχών.

Εάν ο ταφικός χώρος είχε παραμείνει άθικτος ή ήταν τουλάχιστον αναγνωρίσιμος, θα μπορούσε να αποκαλύψει ανεκτίμητα δεδομένα για την ελληνιστική περίοδο, τα ταφικά έθιμα, την εικόνα του Αλέξανδρου και τις πρώτες δεκαετίες που ακολούθησαν τον θάνατό του.

Το διεθνές ενδιαφέρον για τη βασιλική συνοικία

Αυτός είναι ο λόγος που οποιοδήποτε εύρημα από τη βασιλική συνοικία της Αλεξάνδρειας προσελκύει το ενδιαφέρον διεθνώς.

Η Καλλιόπη Λημναίου-Παπακώστα συνεχίζει τις εργασίες της στην πόλη, εξετάζοντας όσα έρχονται στο φως κάτω από τις διαδοχικές στρώσεις της σύγχρονης Αλεξάνδρειας.

Παραμένει άγνωστο αν η επόμενη ανασκαφική προσπάθεια θα καταλήξει πράγματι στον χαμένο τάφο.

Η αναζήτηση του χαμένου τάφου έπειτα από 25 χρόνια

Είναι, όμως, βέβαιο ότι για περισσότερα από είκοσι πέντε χρόνια εργάζεται σε μία από τις τοποθεσίες όπου θα μπορούσε όντως να βρίσκεται θαμμένη η απάντηση.

Κάπου κάτω από τους δρόμους και τα κτίρια, ανάμεσα στα εκατομμύρια των κατοίκων που ζουν στη σημερινή Αλεξάνδρεια, ένα από τα σπουδαιότερα άλυτα μυστήρια της Ιστορίας συνεχίζει να περιμένει.