Συμβούλιο Εσωτερικών Υποθέσεων: Η πρόταση Πλεύρη για μεταναστευτικές κρίσεις και τα Return Hubs

Η Ελλάδα προσέρχεται σήμερα, Πέμπτη (1/10), στο Συμβούλιο Εσωτερικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης με δύο προτάσεις για ένα νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο στη διαχείριση μεταναστευτικών κρίσεων και στην αποτελεσματικότερη υλοποίηση των επιστροφών, όπως ανέφερε το enikos.gr.

Στο επίκεντρο της ελληνικής παρέμβασης τίθεται η εισήγηση του υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνου Πλεύρη, για τη σύσταση ευρωπαϊκού μηχανισμού έκτακτης διαχείρισης μεταναστευτικών ροών, ιδίως όταν το μεταναστευτικό εργαλειοποιείται και εκδηλώνονται υβριδικές απειλές στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ.

Την ίδια ώρα, η Αθήνα θέλει, μαζί με άλλα κράτη-μέλη, να προωθήσει ένα λειτουργικό σχήμα Return Hubs σε τρίτες χώρες, προκειμένου οι επιστροφές όσων έχουν απορριφθεί οι αιτήσεις διεθνούς προστασίας να γίνονται βάσει καθορισμένων κανόνων, νομικών εγγυήσεων και μηχανισμών ελέγχου.

Η εισήγηση Πλεύρη για μαζικές μεταναστευτικές ροές

Αφετηρία της ελληνικής πρότασης για τον ευρωπαϊκό μηχανισμό έκτακτης ανάγκης είναι η εκτίμηση ότι οι ξαφνικές και μαζικές μεταναστευτικές ροές, όταν συνδέονται με εργαλειοποίηση από τρίτες χώρες, δεν είναι δυνατόν, κατά την Αθήνα, να αντιμετωπίζονται μόνο με τα συνήθη μέσα του ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου και μετανάστευσης.

Ο Θάνος Πλεύρης αναμένεται να παρουσιάσει στους ομολόγους του στην Ευρώπη ένα πλαίσιο που θα δίνει στην ΕΕ τη δυνατότητα να θέτει σε εφαρμογή έκτακτα μέτρα σε συνθήκες κρίσης, εφόσον εμφανίζονται μαζικές, αιφνίδιες ροές στα εξωτερικά σύνορα και προκύπτουν ενδείξεις εργαλειοποίησης ή υβριδικής απειλής.

Κομβικό σημείο της ελληνικής εισήγησης αποτελεί η σύσταση ενός σαφώς οριοθετημένου ευρωπαϊκού μηχανισμού, ώστε κάθε κρίση να μη χρειάζεται διαφορετική πολιτική και νομική διαχείριση. Η Αθήνα ζητεί να οριστούν εκ των προτέρων τόσο οι προϋποθέσεις ενεργοποίησης του μηχανισμού όσο και η έκταση των μέτρων που θα είναι δυνατό να ληφθούν.

Σε αυτό το πλαίσιο, ξεχωριστή σημασία αποδίδεται στη δυνατότητα παύσης της διαδικασίας ασύλου όταν υπάρχει εργαλειοποίηση και μαζικές ροές, όπως έχει αναφέρει ο κ. Πλεύρης.

Η ελληνική άποψη είναι πως ένα τέτοιο μέτρο δεν πρέπει να συνιστά αόριστη ή μονομερή απόφαση ενός κράτους-μέλους, αλλά να υπάγεται σε κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο, με σαφείς κανόνες και συγκεκριμένες προϋποθέσεις για την ενεργοποίησή του.

«Σε στιγμές κρίσης θα πρέπει να λαμβάνονται μέτρα εκτός του συνηθισμένου πλαισίου», έχει τονίσει ο υπουργός, εξηγώντας το σκεπτικό της ελληνικής πρωτοβουλίας.

Ευρωπαϊκό εργαλείο αντί εθνικής διαχείρισης κρίσεων

Στην πράξη, η Αθήνα επιδιώκει η συζήτηση να μετακινηθεί από τη διαχείριση μεμονωμένων συμβάντων στα εξωτερικά σύνορα προς ένα σταθερό ευρωπαϊκό εργαλείο για έκτακτες μεταναστευτικές κρίσεις.

Η πρόταση της ελληνικής πλευράς συνδέει τον μηχανισμό με ισχυρότερη επιτήρηση των εξωτερικών συνόρων και με τη δυνατότητα εφαρμογής έκτακτων μέτρων, όταν οι περιστάσεις ξεπερνούν τα όρια της συνήθους μεταναστευτικής πίεσης.

Το ζήτημα περιλαμβάνεται στην ημερήσια διάταξη του Συμβουλίου, στην ενότητα ενημέρωσης των κρατών-μελών για ευρωπαϊκό μηχανισμό που αφορά την αντιμετώπιση της εργαλειοποίησης και των υβριδικών απειλών στα εξωτερικά σύνορα.

Η ελληνική πλευρά επιδιώκει κοινή ευρωπαϊκή απάντηση σε τέτοιες κρίσεις και όχι διαφορετικές πρακτικές από κάθε κράτος σε εθνικό επίπεδο.

Η δεύτερη πρωτοβουλία για Return Hubs σε τρίτες χώρες

Εκτός από τον μηχανισμό έκτακτης διαχείρισης, η Ελλάδα φέρνει στο Συμβούλιο και δεύτερη πρωτοβουλία, η οποία αφορά τις επιστροφές ατόμων των οποίων έχουν απορριφθεί τα αιτήματα για διεθνή προστασία.

Η Αθήνα μετέχει, μαζί με τη Γερμανία, την Ολλανδία, τη Δανία και την Αυστρία, στο αποκαλούμενο Core Group, που επιδιώκει να καταλήξει σε συγκεκριμένο μοντέλο συνεργασίας με τρίτες χώρες για την υλοποίηση επιστροφών.

Κατά την πρόσφατη συνάντηση των πέντε υπουργών στην Κοπεγχάγη συμφωνήθηκαν οι θεμελιώδεις αρχές αυτού του πλαισίου, ενώ για την εφαρμογή του έχουν ήδη αρχίσει τεχνικές επαφές και διαβουλεύσεις.

Η προσέγγιση των Return Hubs προβλέπει τη δημιουργία μηχανισμού που θα επιτρέπει επιστροφές σε ασφαλή τρίτη χώρα, με την τήρηση των όρων που ορίζουν το ευρωπαϊκό και το διεθνές δίκαιο.

Τα Return Hubs δεν σημαίνουν υποχρεωτικά κλειστές δομές

Ο Θάνος Πλεύρης έχει επίσης επιδιώξει να διευκρινίσει τι σημαίνει ο όρος «Return Hub», υπογραμμίζοντας ότι δεν αφορά κατ’ ανάγκη κλειστή δομή κράτησης.

Όπως έχει διευκρινίσει, δεν επιδιώκεται η δημιουργία συστήματος στο οποίο κάθε άτομο με απορριφθείσα αίτηση ασύλου θα οδηγείται αυτομάτως σε κλειστή εγκατάσταση τρίτης χώρας.

Το υπό εξέταση μοντέλο αφορά ένα ευρύτερο σχήμα συνεργασίας για επιστροφές, είτε προς τη χώρα καταγωγής είτε προς τρίτη χώρα εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, εφόσον συντρέχουν οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις.

Η διάκριση αυτή εκτιμάται ως κρίσιμη για το επόμενο στάδιο των διαπραγματεύσεων, αφού επιδιώκεται να αποσαφηνιστούν με ακρίβεια τόσο το καθεστώς των προσώπων που θα επιστρέφονται όσο και οι υποχρεώσεις της τρίτης χώρας υποδοχής.

Στόχος της Ελλάδας ο πρώτος Return Hub στην Αφρική το 2027

Η ελληνική πλευρά έχει ήδη διατυπώσει σαφή πολιτικό στόχο: ο πρώτος Return Hub στην Αφρική να τεθεί σε λειτουργία στη διάρκεια της ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2027.

Για να γίνει αυτό δυνατό, θα πρέπει έως τότε να έχουν περατωθεί οι απαραίτητες διαπραγματεύσεις με τρίτη χώρα, να έχουν καθοριστεί οι νομικές προϋποθέσεις και να έχουν συμφωνηθεί οι διαδικασίες εφαρμογής και εποπτείας.

Με αυτή την επιδίωξη, η Αθήνα θέλει να μεταφέρει τον ευρωπαϊκό διάλογο για τις επιστροφές από ένα γενικό πολιτικό αίτημα σε ένα σαφές επιχειρησιακό μοντέλο συνεργασίας με τρίτες χώρες.

Η συμμετοχή διεθνών οργανισμών στο νέο πλαίσιο

Ιδιαίτερα καθοριστική κρίνεται και η συμμετοχή διεθνών οργανισμών στη διαμόρφωση του νέου πλαισίου.

Στο περιθώριο του Συμβουλίου Εσωτερικών Υποθέσεων αναμένεται να πραγματοποιηθεί συνάντηση του Core Group με εκπροσώπους διεθνών οργανισμών, με θέμα τις διαδικασίες παρακολούθησης, τις εγγυήσεις και τους μηχανισμούς που θα πρέπει να συνοδεύουν κάθε συμφωνία με τρίτη χώρα.

Κατά την ελληνική πλευρά, η συμμετοχή διεθνών οργανισμών μπορεί να εξασφαλίσει τεχνογνωσία και παρουσία στο πεδίο, χωρίς όμως να μεταφέρει σε αυτούς την πολιτική και θεσμική ευθύνη των κρατών που μετέχουν στην πρωτοβουλία.

«Προφανώς, δεν πρόκειται να μεταθέσουμε αυτή την ευθύνη αλλού. Θέλουμε να αξιοποιήσουμε την τεχνογνωσία και την παρουσία διεθνών οργανισμών, αλλά η ευθύνη βαρύνει από κοινού τις πέντε χώρες», έχει δηλώσει χαρακτηριστικά ο κ. Πλεύρης.

Τα επόμενα βήματα για τις ευρωπαϊκές αποφάσεις

Για την ελληνική πλευρά, το στοίχημα πλέον είναι να περάσει από τις πολιτικές εξαγγελίες σε συγκεκριμένες ευρωπαϊκές συμφωνίες και αποφάσεις.

Όσον αφορά τον μηχανισμό έκτακτης διαχείρισης, ζητούμενο παραμένει να διευκρινιστούν οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες μια κατάσταση θα χαρακτηρίζεται κρίση εργαλειοποίησης ή υβριδική απειλή, όπως και τα έκτακτα μέτρα που θα είναι δυνατό να ενεργοποιούνται.

Όσον αφορά τα Return Hubs, το επόμενο στάδιο περιλαμβάνει την επιλογή και τη συνεργασία με τρίτες χώρες, το νομικό καθεστώς των επιστροφών, τις εγγυήσεις για τα δικαιώματα των προσώπων που επιστρέφονται και τους μηχανισμούς εποπτείας.

Μέσω των δύο πρωτοβουλιών, η Αθήνα επιχειρεί να διαμορφώσει μια ευρωπαϊκή προσέγγιση που να συνδυάζει τη διαχείριση έκτακτων μεταναστευτικών πιέσεων στα εξωτερικά σύνορα με την αποτελεσματικότερη εφαρμογή των επιστροφών, ενώ οι τελικοί όροι εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης μεταξύ των κρατών-μελών και των ευρωπαϊκών θεσμών.