Ελλάδα: Αναλαμβάνει την προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ με διεθνείς κρίσεις και τη διαδοχή Γκουτέρες στην ατζέντα

Από την 1η Οκτωβρίου, η Ελλάδα αναλαμβάνει τον συντονισμό των εργασιών του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, για δεύτερη και τελευταία φορά στη διάρκεια της διετούς θητείας της ως εκλεγμένου μέλους για την περίοδο 2025-2026. Την προεδρία θα έχει η Μόνιμη Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ, πρέσβης Αγλαΐα Μπαλτά, ενώ η συμμετοχή της χώρας στο Συμβούλιο λήγει στις 31 Δεκεμβρίου.

Η ελληνική προεδρία συμπίπτει με μια εξαιρετικά κρίσιμη περίοδο για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια: πολλά μέτωπα παραμένουν ενεργά και οι έντονες αποκλίσεις ανάμεσα στα Μόνιμα Μέλη δυσκολεύουν την υιοθέτηση κοινής στάσης για τις διεθνείς κρίσεις. Η Ελλάδα είχε βρεθεί εκ νέου στην προεδρία του Συμβουλίου τον Μάιο του 2025.

Πάντως, η χώρα που ασκεί την προεδρία δεν μπορεί να αποφασίζει μονομερώς ούτε για τις αποφάσεις ούτε για την πολιτική του Συμβουλίου, αφού ο πρόεδρος έχει συντονιστικό και εκπροσωπευτικό ρόλο υπό την εξουσία και των 15 μελών του οργάνου.

Στις αρμοδιότητες του προέδρου περιλαμβάνονται η διεύθυνση των συνεδριάσεων και των κλειστών διαβουλεύσεων, η εκπροσώπηση του Συμβουλίου, καθώς και η διαχείριση του προγράμματος εργασίας και της καθημερινής λειτουργίας του, πάντοτε υπό την εξουσία των 15 μελών.

Greece takes over the Presidency of the UNSC for the month of October https://t.co/eYu0NAKKSI

— Sherwin Bryce-Pease (@sherwiebp) September 30, 2026

Ανοιχτές κρίσεις σε Ουκρανία και Μέση Ανατολή

Η Ουκρανία εξακολουθεί να βρίσκεται στην πρώτη θέση των διεθνών κρίσεων. Κατά την τελευταία συνεδρίαση υψηλού επιπέδου του Συμβουλίου, στις 23 Σεπτεμβρίου, η αναπληρώτρια Γενική Γραμματέας Ρόζμαρι ΝτιΚάρλο προειδοποίησε πως ο πόλεμος περνά σε «επικίνδυνη νέα φάση», με κλιμακούμενες επιθέσεις, περισσότερες απώλειες αμάχων και αυξημένο κίνδυνο επέκτασης της σύγκρουσης στην περιφέρεια. Όπως επισημαίνει ο ΟΗΕ, στους πρώτους οκτώ μήνες του 2026 οι άμαχοι που σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν στην Ουκρανία ήταν περισσότεροι από εκείνους ολόκληρου του 2025.

Την ίδια ώρα, ενόψει του χειμώνα ενισχύονται οι ανησυχίες για επιθέσεις κατά ενεργειακών υποδομών, όπως και για συμβάντα που καταγράφονται κοντά σε σύνορα και πυρηνικές εγκαταστάσεις.

Ιδιαίτερα περίπλοκη παραμένει και η κατάσταση στη Μέση Ανατολή. Στη Γάζα, σχεδόν έναν χρόνο από την εκεχειρία του Οκτωβρίου 2025, ο ΟΗΕ εκτιμά ότι η κατάπαυση του πυρός είναι εύθραυστη. Τα ισραηλινά πλήγματα δεν έχουν σταματήσει, οι ανθρωπιστικές και οικονομικές συνθήκες παραμένουν εξαιρετικά δύσκολες, ενώ εκκρεμεί η πλήρης εφαρμογή της απόφασης 2803 του Συμβουλίου Ασφαλείας για τις μεταβατικές διευθετήσεις και την ανάκαμψη της Γάζας. Παράλληλα, ο ΟΗΕ διαπιστώνει επιδείνωση στη Δυτική Όχθη, όπου καταγράφονται περισσότερη βία, διεύρυνση των εποικισμών, εκτοπισμοί και σοβαρή δημοσιονομική κρίση της Παλαιστινιακής Αρχής.

Ιράν και Στενά του Ορμούζ στο επίκεντρο της προεδρίας

Η κρίση που αφορά το Ιράν και τα Στενά του Ορμούζ αποκτά ακόμη πιο άμεση σημασία για την ελληνική προεδρία. Στις 30 Σεπτεμβρίου, η Τεχεράνη επιβεβαίωσε πως παρέλαβε μέσω Κατάρ την απάντηση των ΗΠΑ στην τελευταία ιρανική πρόταση αποκλιμάκωσης, η οποία επικεντρώνεται στην επαναλειτουργία των Στενών και στην επαναφορά της ομαλής ναυσιπλοΐας. Οι συνομιλίες εξακολουθούν να είναι δύσκολες, την ώρα που το Συμβούλιο καλείται ήδη να αντιμετωπίσει και την εφαρμογή των κυρώσεων που τέθηκαν ξανά σε ισχύ το 2025 και παρακολουθούνται από την Επιτροπή 1737. Ο συνδυασμός του πυρηνικού ζητήματος, των κυρώσεων, της περιφερειακής ασφάλειας και της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας κατατάσσει τον ιρανικό φάκελο στους πιο σύνθετους που ενδέχεται να τεθούν ενώπιον της ελληνικής προεδρίας.

Παραμένουν, επίσης, άλλες κρίσεις που απαιτούν διαρκή ενασχόληση από το Συμβούλιο: ο πόλεμος στο Σουδάν, με τις συγκρούσεις ανάμεσα στις ένοπλες δυνάμεις και τις RSF να συνεχίζονται και τις επιθέσεις με drones να κλιμακώνονται, καθώς και η Αϊτή, όπου η ένοπλη βία έχει προκαλέσει τον εκτοπισμό σχεδόν 1,5 εκατομμυρίου ανθρώπων. Μόλις στις 29 Σεπτεμβρίου, το Συμβούλιο παρέτεινε κατά έξι μήνες την εντολή της διεθνούς δύναμης κατά των συμμοριών, ενόψει και των εκλογών που έχουν προγραμματιστεί για τον Δεκέμβριο.

Η επιλογή διαδόχου του Γκουτέρες στην ατζέντα

Ο Οκτώβριος, ωστόσο, μπορεί να προσδώσει στην ελληνική προεδρία ιδιαίτερη θεσμική βαρύτητα εξαιτίας της διαδικασίας για την επιλογή του επόμενου Γενικού Γραμματέα. Η διαδικασία εξελίσσεται ουσιαστικά στο Συμβούλιο Ασφαλείας. Στην τέταρτη άτυπη ψηφοφορία της 29ης Σεπτεμβρίου, η Ρεμπέκα Γκρίνσπαν από την Κόστα Ρίκα έλαβε 10 ψήφους «ενθάρρυνσης», τρεις «αποθάρρυνσης» και δύο «χωρίς γνώμη», διατηρώντας την πρώτη θέση, ενώ η διαδικασία προχωρά χωρίς να έχει ακόμη προκύψει οριστική συναίνεση.

Η Ελλάδα μπορεί να συνδέσει την προεδρία της με μια κρίσιμη πολιτική εξέλιξη, καθώς η επιλογή του επόμενου Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ ενδέχεται να αποδειχθεί η σημαντικότερη στιγμή της. Με βάση το άρθρο 97 του Χάρτη, ο Γενικός Γραμματέας διορίζεται από τη Γενική Συνέλευση, ύστερα από σύσταση του Συμβουλίου Ασφαλείας. Εάν τον Οκτώβριο επιτευχθεί η απαιτούμενη συνεννόηση και, κυρίως, κανένα από τα πέντε Μόνιμα Μέλη που διαθέτουν δικαίωμα βέτο δεν εκφράσει αντίρρηση, τότε το Συμβούλιο θα μπορούσε, υπό ελληνική προεδρία, να αποφασίσει ποιος θα διαδεχθεί τον Αντόνιο Γκουτέρες.

Για την Ελλάδα, ο Οκτώβριος δεν θα είναι ένας συνηθισμένος μήνας στην προεδρία ενός οργάνου των Ηνωμένων Εθνών. Η συγκυρία βρίσκει το Συμβούλιο αντιμέτωπο με πολέμους και κρίσεις που έχουν άμεσο αντίκτυπο σε ολόκληρο τον κόσμο, ενώ παράλληλα μπορεί να κληθεί να επιλέξει τον άνθρωπο που θα αναλάβει την ηγεσία του Οργανισμού από την 1η Ιανουαρίου 2027. Έτσι, η ελληνική διπλωματία θα πρέπει κυρίως να ανταποκριθεί σε μια θεσμική δοκιμασία: να συντονίσει έναν εξαιρετικά δύσκολο μήνα, να ενισχύσει τον διάλογο ανάμεσα στα 15 μέλη και να διατηρήσει τη λειτουργία του Συμβουλίου, παρά τις έντονες γεωπολιτικές διαφορές που εξακολουθούν να υπάρχουν.