Μεταναστευτικό: Ελλάδα και άλλες τέσσερις χώρες συμφωνούν για return hubs στην Αφρική

Το μεταναστευτικό περνά στο στάδιο της οριστικοποίησης των συμφωνιών με τις χώρες που θα φιλοξενήσουν τα πρώτα return hubs για παράτυπους μετανάστες, με την Ελλάδα, τη Γερμανία, την Ολλανδία, τη Δανία και την Αυστρία να βρίσκονται κοντά στην τελική συμφωνία.

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΛΥΚΟΥΡΕΝΤΖΟΥ – ΠΗΓΗ: Realnews

Κρίσιμες χαρακτηρίζονται οι επόμενες ημέρες για το σχέδιο δημιουργίας κέντρων επιστροφής παράτυπων μεταναστών εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το αποκαλούμενο Core Group, στο οποίο συμμετέχουν η Ελλάδα, η Γερμανία, η Ολλανδία, η Δανία και η Αυστρία, είναι έτοιμο να μεταφέρει τον σχεδιασμό στο επίπεδο των συμφωνιών με αφρικανικά κράτη. Οι πέντε χώρες έχουν συμφωνήσει στις βασικές κατευθύνσεις του μοντέλου, ενώ ο νέος ευρωπαϊκός κανονισμός για τις επιστροφές παρέχει το θεσμικό πλαίσιο για κέντρα σε τρίτες χώρες, όπου θα μεταφέρονται άτομα χωρίς δικαίωμα παραμονής στην Ε.Ε.

Στη Ρουάντα Οι επαφές εξελίσσονται ταυτόχρονα σε τεχνικό και πολιτικό επίπεδο, καθώς οι διαδικασίες επιταχύνονται. Κλιμάκιο του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, υπό τη γενική γραμματέα Μεταναστευτικής Πολιτικής Νάντια Παπακώστα και τον διοικητή της Υπηρεσίας Ασύλου Μάριο Καλέα, ταξίδεψε στην Αφρική μαζί με εκπροσώπους των άλλων τεσσάρων χωρών. Οι πληροφορίες συνδέουν την αποστολή με επαφές στη Ρουάντα.

Στο Μόναχο πραγματοποιήθηκε κλειστή συνάντηση των πέντε αρμόδιων υπουργών, με αντικείμενο τα επόμενα βήματα. Κομβικό πολιτικό σταθμό αποτελεί η Πέμπτη 1 Οκτωβρίου, όταν στο Λουξεμβούργο θα συνεδριάσει το Συμβούλιο Εσωτερικών Υποθέσεων της Ε.Ε.. Η επίσημη ημερήσια διάταξη περιλαμβάνει τις επιστροφές, τις σχέσεις με τρίτες χώρες και τη διαχείριση μεταναστευτικών κρίσεων. Έπειτα από ελληνική πρωτοβουλία, οι πέντε υπουργοί αναμένεται να έχουν συνάντηση και με την επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης, καθώς επιδιώκεται η εμπλοκή διεθνών οργανισμών. Υπάρχουν επίσης πληροφορίες για ενδεχόμενες επαφές με υπουργούς αφρικανικών χωρών, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει υπάρξει επιβεβαίωση.

Το σχέδιο προβλέπει ότι μέχρι το τέλος του 2026 θα έχει συναφθεί συμφωνία με αφρικανικό κράτος. Ως πιθανότερες επιλογές αναφέρονται η Ρουάντα και η Ουγκάντα, χωρίς να αποκλείεται τελικά συνεργασία και με τις δύο. Η πιλοτική λειτουργία τοποθετείται στο πρώτο εξάμηνο του 2027, ενώ στόχος είναι το σύστημα να λειτουργεί στη διάρκεια της ελληνικής προεδρίας της Ε.Ε., δηλαδή στο δεύτερο εξάμηνο του 2027.

Καθοριστικό ρόλο αναμένεται να έχει η στάση της Γερμανίας. Η ενίσχυση του AfD μετά τις πρόσφατες εκλογικές αναμετρήσεις και η πίεση που ασκείται στα κόμματα του παραδοσιακού Κέντρου επηρεάζουν το πολιτικό σκηνικό. Ο υπουργός Εσωτερικών, Αλεξάντερ Ντόμπριντ, ισχυρό κυβερνητικό στέλεχος και υποστηρικτής αυστηρής μεταναστευτικής πολιτικής, φαίνεται διατεθειμένος να κινηθεί πιο ενεργά. Σε στενή συνεννόηση με τον Έλληνα υπουργό Θάνο Πλεύρη, εκτιμάται πως η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να αναλάβει την πιλοτική εφαρμογή.

Η Ελλάδα διαθέτει ένα σημαντικό πλεονέκτημα, καθώς ως χώρα πρώτης υποδοχής φιλοξενεί μεγάλο αριθμό μεταναστών με απορριφθείσες αιτήσεις ασύλου, οι οποίοι μπορούν να υπαχθούν στη διαδικασία επιστροφής. Η κυβερνητική εκτίμηση είναι ότι ένα αποτελεσματικό return hub θα επιταχύνει τις επιστροφές στην πράξη και παράλληλα θα αποθαρρύνει νέες μεταναστευτικές ροές.

Οι πέντε κυβερνήσεις υπογραμμίζουν ότι η εφαρμογή του μοντέλου θα γίνει σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό και το Διεθνές Δίκαιο. Την ίδια ώρα, οργανώσεις δικαιωμάτων εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις για τους κινδύνους που μπορεί να προκαλέσει η μεταφορά μεταναστών σε τρίτες χώρες.

Μειωμένες μεταναστευτικές ροές και αφίξεις στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα οι μεταναστευτικές ροές έχουν υποχωρήσει και πλέον εμφανίζουν σταθεροποίηση, μετά τη μείωση κατά περίπου 20.000 αφίξεων που, βάσει κυβερνητικών υπολογισμών, καταγράφηκε τον πρώτο χρόνο εφαρμογής των αυστηρότερων μέτρων. Από την αρχή του έτους έχουν φτάσει στο Αιγαίο περίπου 6.000 άνθρωποι, ενώ στην Κρήτη οι αφίξεις πλησιάζουν τις 15.000, παρουσιάζοντας μικρή άνοδο σε σχέση με πέρυσι. Παρά τη μεταβολή στην Κρήτη, τα συνολικά δεδομένα του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης δείχνουν ότι οι θαλάσσιες αφίξεις στην Ελλάδα είναι μειωμένες σε σύγκριση με το 2025.

Το ενδιαφέρον επικεντρώνεται τώρα στην ενίσχυση της συνεργασίας με την πλευρά του Χαλίφα Χάφταρ στην ανατολική Λιβύη, αλλά και στην επιτάχυνση της επιστροφής όσων απορρίπτονται οι αιτήσεις ασύλου τους. Στην κυβέρνηση αποτιμούν θετικά τόσο τη μείωση των ροών όσο και την αύξηση των επιστροφών, ωστόσο παραμένει ο προβληματισμός για την κατάσταση στη Λιβύη και για τον μεγάλο αριθμό προσφύγων και μεταναστών που εξακολουθεί να βρίσκεται εκεί. Την ίδια στιγμή, ξεκίνησαν οι εργασίες για τη δεύτερη δομή στην Κρήτη, στους Αθανάτους Ηρακλείου, ώστε να ολοκληρωθεί ο σχεδιασμός για την υποδοχή στο νησί.

Ο μηχανισμός διαμορφώνεται σε ένα ιδιαίτερα ασταθές ευρωπαϊκό περιβάλλον, όπου καταγράφονται η ενίσχυση της ακροδεξιάς στη Γερμανία, η κρίση στη Θέουτα και οι ολοένα μεγαλύτερες αποκλίσεις της Ισπανίας και της Ιταλίας στη διαχείριση του μεταναστευτικού. Η Αθήνα επιχειρεί να αξιοποιήσει τον ρόλο της ως χώρας πρώτης γραμμής, επισημαίνοντας πως λύσεις που εφαρμόστηκαν πρώτα στην Ελλάδα υιοθετούνται σταδιακά από τον ευρωπαϊκό πυρήνα.

Στο ίδιο πλαίσιο κινείται η εισήγηση του Κυριάκου Μητσοτάκη για έναν ευρωπαϊκό μηχανισμό έκτακτης ανάγκης, ο οποίος θα ενεργοποιείται σε περιστατικά εργαλειοποίησης του μεταναστευτικού, όπως η κρίση στη Θέουτα. Η ελληνική κυβέρνηση εκτιμά ότι η ιδέα έχει ήδη θετική υποδοχή από την Κομισιόν, καθώς η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν παρουσίασε στις 16 Σεπτεμβρίου νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο άμεσης αντίδρασης για μαζικές ροές που προκαλούνται σκόπιμα και χρησιμοποιούνται από τρίτες χώρες. Την ελληνική θέση αναμένεται να αναπτύξει ο Θ. Πλεύρης την 1η Οκτωβρίου, ενώ η Αθήνα προσβλέπει κυρίως στη συνδρομή των χωρών του Core Group.

Η συγκεκριμένη πρόταση περιλαμβάνει τρία διακριτά σκέλη. Πρώτον, η ενεργοποίηση του μηχανισμού θα προϋποθέτει ξεκάθαρα στοιχεία ότι τρίτη χώρα εργαλειοποιεί το μεταναστευτικό, είτε συμμετέχοντας άμεσα είτε επιδεικνύοντας σαφή ανοχή απέναντι σε κυκλώματα, καθώς και αφίξεις πολύ υψηλότερες από τα συνήθη δεδομένα. Παράλληλα, η κατάσταση έκτακτης ανάγκης θα πρέπει να αναγνωρίζεται από ευρωπαϊκό όργανο. Δεύτερον, θα δίνεται η δυνατότητα λήψης ενεργών μέτρων προστασίας και αποτροπής στα σύνορα, με την ελληνική πλευρά να υπογραμμίζει ότι αυτά θα εφαρμόζονται σε κάθε περίπτωση εντός του Διεθνούς Δικαίου.

Τρίτον, το σχέδιο προβλέπει πάγωμα της διαδικασίας ασύλου και άμεση επιστροφή των ανθρώπων που εισέρχονται κατά τη διάρκεια της κρίσης, είτε στη χώρα προέλευσής τους είτε σε ασφαλή τρίτη χώρα από την οποία διήλθαν. Για τα κράτη που δεν θα συνεργάζονται προβλέπονται αυστηρές κυρώσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο.