Τουρκικά παζάρια: Επεκτείνει την επιρροή στο Κάιρο

Βασικός στόχος της Άγκυρας είναι να πείσει την Αίγυπτο να ενταχθεί στο Σύμφωνο της Μέκκας, ενώ ταυτόχρονα ενισχύει στο επίπεδο της ασφάλειας τις σχέσεις της με τη Σαουδική Αραβία και τη Λιβύη.

Του ΠΑΝΑΓΗ ΓΑΛΙΑΤΣΑΤΟΥ – ΠΗΓΗ: Realnews

Μετά την υπογραφή του Συμφώνου της Μέκκας, ο στόχος της Τουρκίας είναι να απλώσει τα πλοκάμια της σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή και την ανατολική Μεσόγειο. Εκμεταλλευόμενη την αμερικανική ανυπαρξία και αδυναμία, η γειτονική χώρα διεκδικεί έναν ευρύτερο ηγεμονικό ρόλο, υποκαθιστώντας τις ΗΠΑ ως πάροχος ασφάλειας για τις μουσουλμανικές, σουνιτικές χώρες. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, επισκέφθηκε πρόσφατα την Αίγυπτο, με σκοπό να την πείσει να ενταχθεί στο Σύμφωνο της Μέκκας. Ταυτόχρονα, η Τουρκία ενισχύει στο επίπεδο της ασφάλειας τις σχέσεις της με τη Σαουδική Αραβία και τη Λιβύη.

Η ένταξη της Αιγύπτου στη συμφωνία της Μέκκας αποτελεί διακαή πόθο της Άγκυρας. Γι’ αυτόν τον σκοπό ο Χ. Φιντάν μετέβη στο Κάιρο, όπου συζήτησε με την αιγυπτιακή ηγεσία. Το κείμενο της συμφωνίας της Μέκκας προβλέπει ότι επίθεση εναντίον ενός μέλους θεωρείται επίθεση εναντίον όλων, μια ρήτρα την οποία ο Φιντάν παρομοίασε με το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, ενώ δεν έκρυψε την επιθυμία του. «Ελπίζουμε η Αίγυπτος να γίνει επίσημος εταίρος μας», δήλωσε.

Η αιγυπτιακή πλευρά πάντως δεν συμμερίζεται τον ενθουσιασμό του. Ο Αιγύπτιος υπουργός Εξωτερικών, Μπαντρ Αμπντελάτι, είπε ότι το Κάιρο βρίσκεται σε πλήρη συντονισμό με τις τρεις χώρες και γνώριζε την πρωτοβουλία από την αρχή, προσέθεσε όμως ότι οι δεσμεύσεις που απορρέουν από μια αμυντική συμφωνία τέτοιου χαρακτήρα απαιτούν λεπτομερή μελέτη πριν ληφθεί οποιαδήποτε απόφαση, παραπέμποντας εμμέσως πλην σαφώς το θέμα στις καλένδες.

Για τη μη συμμετοχή της Αιγύπτου στο Σύμφωνο της Μέκκας υπήρξε ένα blame game από την πλευρά των συμβαλλομένων, με τους Σαουδάραβες να διαρρέουν μέσω της έγκυρης ιστοσελίδας Middle East Eye ότι αυτοί ήταν που δεν επιθυμούσαν τη συμμετοχή της Αιγύπτου. Κατά το Ριάντ, η Αίγυπτος δεν έχει πλέον τη στρατηγική και στρατιωτική αξία που είχε στο παρελθόν, ενώ οι Σαουδάραβες της καταλογίζουν ευθυγράμμιση με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (με τα οποία βρίσκονται στα μαχαίρια) και ανεπαρκή υποστήριξη στην αντιπαράθεση με τους Χούθι στην Υεμένη.

Οι σχέσεις με το Ισραήλ

Ο πραγματικός λόγος ωστόσο είναι άλλος. Η Αίγυπτος είναι η μόνη αραβική χώρα που έχει κανονικές διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ, με το οποίο δεν θα ήθελε να έρθει σε αντιπαράθεση. Επίσης διατηρεί στενές σχέσεις στα πεδία της ασφάλειας και της ενέργειας με την Ελλάδα και την Κύπρο, τις οποίες η Τουρκία τοποθετεί στο στρατόπεδο του Ισραήλ και βρίσκεται σε ένταση και με τις τρεις χώρες.

Σύμφωνα με όσα έγραψε η ιστοσελίδα Al Monitor, επικαλούμενη πηγές στην Αίγυπτο, η υποχρέωση που δημιουργεί το Σύμφωνο της Μέκκας θα μπορούσε να περιορίσει σημαντικά την ελευθερία κινήσεων της αιγυπτιακής εξωτερικής πολιτικής.

Με απλά λόγια, το Κάιρο θεωρεί πως ο κίνδυνος μιας περιφερειακής σύγκρουσης ανάμεσα στην Τουρκία και το Ισραήλ είναι κάτι παραπάνω από υπαρκτός και δεν θα ήθελε να εμπλακεί ούτε να βρεθεί σε δύσκολη θέση σε ό,τι αφορά τις σχέσεις του με την Ελλάδα και την Κύπρο. Το ότι οι αιγυπτιακές ανησυχίες έχουν πραγματική βάση το πιστοποίησε το επεισόδιο της περασμένης εβδομάδας, όπου τη νύχτα της 17ης προς τη 18η Αυγούστου το Ισραήλ βομβάρδισε τη συριακή στρατιωτική βάση Abu al-Duhur, στην επαρχία Ιντλίμπ, κοντά στα τουρκικά σύνορα. Το Ισραήλ επιβεβαίωσε ότι πραγματοποίησε την επίθεση και έδωσε μια πολύ συγκεκριμένη εξήγηση: θεωρούσε ότι η Τουρκία σχεδίαζε να αναπτύξει στρατεύματα στη βάση, κάτι που η Άγκυρα διέψευσε κατηγορηματικά.

Ωστόσο, το επεισόδιο αποτελεί στην πραγματικότητα το προοίμιο της ηγεμονικής αντιπαράθεσης ανάμεσα στο Ισραήλ και την Τουρκία για τον έλεγχο της Συρίας. Η Άγκυρα προωθεί μια ισχυρή, ενιαία Συρία, στην οποία θα έχει ηγεμονική επιρροή, ενώ το Ισραήλ ανησυχεί ότι μια Συρία στενά συνδεδεμένη με την Τουρκία και με ισχυρό στρατό θα μπορούσε να αποτελεί κίνδυνο για τα βόρεια σύνορά του.

Η Άγκυρα απείχε έως τώρα από απειλητικές κινήσεις απέναντι στο Ισραήλ, υπολογίζοντας ότι αυτό έχει την αμέριστη στήριξη των Αμερικανών. Ενδεχομένως πλέον να διαβάζει διαφορετικά την αμερικανική στάση, ενώ στον Πόλεμο του Κόλπου διαπίστωσε τα όρια και την αδυναμία της υπερδύναμης. Σε κάθε περίπτωση, η Τουρκία και το Ισραήλ έχουν αποφασίσει να ακολουθήσουν τον συγκρουσιακό σχεδιασμό τους, σε αντίθεση με τις επιδιώξεις του Ντόναλντ Τραμπ που ήθελε να φέρει κοντά τις δύο χώρες. Δεν είναι τυχαίο ότι και οι ΗΠΑ ανησυχούν πλέον πως η κατάσταση μπορεί να ξεφύγει και γι’ αυτό ο δραστήριος πρέσβης τους στην Αγκυρα και ειδικός απεσταλμένος του Τραμπ για τη Συρία, Τομ Μπάρακ, ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ εργάζονται για τη δημιουργία μηχανισμού αποτροπής/αποσυμπίεσης μεταξύ Ισραήλ, Τουρκίας και Συρίας.

Την ίδια στιγμή, η Τουρκία εμβαθύνει τη συνεργασία της με τη Σαουδική Αραβία και στον τομέα της θαλάσσιας ασφάλειας. Η Αγκυρα αναμένεται να υπογράψει τον καταστατικό χάρτη μιας σαουδαραβικής πρωτοβουλίας για την προστασία της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα, στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ και στον Κόλπο του Αντεν, σε μια περίοδο κατά την οποία οι επιθέσεις των Χούθι έχουν αυξήσει τους κινδύνους για την εμπορική ναυτιλία.

Σε Τρίπολη και Βεγγάζη

Παράλληλα με την προσπάθεια διεύρυνσης της συμφωνίας της Μέκκας, η Τουρκία επιχειρεί να ενισχύσει τον ρόλο της στη Λιβύη. Ο Χ. Φιντάν επισκέφθηκε τόσο την Τρίπολη όσο και τη Βεγγάζη, συναντώντας εκπροσώπους των δύο αντίπαλων πλευρών. Η κίνηση αυτή δείχνει ότι η Άγκυρα, η οποία επί χρόνια υποστήριζε κυρίως την κυβέρνηση της Τρίπολης, επιχειρεί πλέον να λειτουργήσει ως γέφυρα μεταξύ των δύο στρατοπέδων, καθώς οι ΗΠΑ προωθούν την πολιτική ενοποίηση της χώρας.

Η Τουρκία έχει ισχυρά στρατιωτικά, ενεργειακά και οικονομικά συμφέροντα στη Λιβύη. Διατηρεί σημαντική στρατιωτική παρουσία και επιδιώκει να διασφαλίσει το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο που υπέγραψε το 2019 με την κυβέρνηση της Τρίπολης, διεκδικώντας δικαιώματα σε ελληνικές περιοχές της ανατολικής Μεσογείου.

Παράλληλα, η Άγκυρα ενδιαφέρεται για την ενεργειακή συνεργασία. Η τουρκική κρατική εταιρεία TPAO και η λιβυκή National Oil Corporation έχουν συμφωνήσει για γεωλογικές και γεωφυσικές έρευνες σε τέσσερις υπεράκτιες περιοχές, ενώ η Τουρκία επιδιώκει να αναλάβει νέα ενεργειακά έργα και σημαντικό ρόλο στην ανοικοδόμηση της Λιβύης.

Εν κατακλείδι, από τη Σαουδική Αραβία και την Αίγυπτο έως τη Λιβύη η Άγκυρα επιχειρεί να μετατρέψει την αμυντική συμφωνία της Μέκκας σε ευρύτερο περιφερειακό δίκτυο ασφαλείας, οικονομικών και ενεργειακών σχέσεων. Το βασικό εμπόδιο, ωστόσο, παραμένει η απροθυμία της Αιγύπτου να δεσμευθεί σε μια συμμαχία που θα μπορούσε να περιορίσει την ευελιξία της σε μια ιδιαίτερα περίπλοκη περιοχή.