Συστήματα θέρμανσης: Η σωστή συντήρηση μειώνει την κατανάλωση και εξασφαλίζει αποδοτική λειτουργία

Κάθε χειμώνα, όταν ξεκινά η περίοδος θέρμανσης, στο επίκεντρο βρίσκεται η επιλογή του πιο συμφέροντος συστήματος: πετρέλαιο, φυσικό αέριο, αντλία θερμότητας, κλιματιστικά, ηλεκτρική ενέργεια ή κάποια διαφορετική λύση. Ιδίως στη σημερινή συγκυρία, το θέμα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.

Ένας παράγοντας που συχνά περνά σε δεύτερο πλάνο, παρότι επηρεάζει άμεσα την κατανάλωση και την ποιότητα της θέρμανσης, είναι η H σωστή συντήρηση του συστήματος.

Αν δεν συντηρείται επαρκώς, ακόμη και ένα ιδιαίτερα αποδοτικό σύστημα μπορεί να αυξήσει την κατανάλωσή του, να μην αποδίδει όσο πρέπει, να εμφανίζει περισσότερες βλάβες και να παρουσιάζει μικρότερη διάρκεια ζωής. Επομένως, πριν συγκρίνουμε τις τιμές του πετρελαίου, του φυσικού αερίου ή του ηλεκτρικού ρεύματος, είναι απαραίτητο να διαπιστώσουμε ότι η εγκατάσταση που έχουμε λειτουργεί σωστά.

1. 
   Λέβητας πετρελαίου

Στα περισσότερα παλαιότερα κτίρια, ο λέβητας πετρελαίου εξακολουθεί να αποτελεί συνηθισμένη επιλογή θέρμανσης. Πριν τεθεί σε λειτουργία για τον χειμώνα, πρέπει να ελεγχθεί και να συντηρηθεί από εξειδικευμένο τεχνικό. Στις απαραίτητες εργασίες περιλαμβάνονται ο καθαρισμός λέβητα και καυστήρα, ο έλεγχος της καύσης και των καυσαερίων, καθώς και η ρύθμιση της εγκατάστασης. Όταν ο καυστήρας δεν έχει ρυθμιστεί σωστά, μπορεί να καταναλώνει περισσότερο καύσιμο χωρίς να προσφέρει ανάλογη θερμότητα. Παράλληλα, χρειάζεται να εξεταστούν η καπνοδόχος, οι κυκλοφορητές, οι αυτοματισμοί και συνολικά η κατάσταση του λεβητοστασίου. Έτσι, σε μια πολυκατοικία, το ερώτημα δεν είναι μόνο «πόσο θα κοστίσει φέτος το πετρέλαιο», αλλά και αν όλη η εγκατάσταση λειτουργεί με αποδοτικό τρόπο.

1. 
   Φυσικό αέριο

Οι νεότεροι λέβητες φυσικού αερίου, και ιδιαίτερα οι λέβητες συμπύκνωσης, προσφέρουν υψηλή ενεργειακή απόδοση, εφόσον λειτουργούν και συντηρούνται σωστά. Ο περιοδικός έλεγχος πρέπει να καλύπτει τον καυστήρα, τον εναλλάκτη, την καύση, τα καυσαέρια, τις πιέσεις και τα συστήματα ασφαλείας, με βάση τις προδιαγραφές της εγκατάστασης και του κατασκευαστή. Στους λέβητες συμπύκνωσης είναι απαραίτητο να επιβεβαιώνεται και η ομαλή απορροή των συμπυκνωμάτων. Εξίσου καθοριστική είναι η ρύθμιση των θερμοκρασιών λειτουργίας. Η προηγμένη τεχνολογία ενός λέβητα δεν αρκεί, καθώς οι μόνιμα λανθασμένες ρυθμίσεις μπορούν να περιορίσουν το ενεργειακό όφελος που προσφέρει.

1. 
   Αντλία θερμότητας

Οι αντλίες θερμότητας χρησιμοποιούνται πλέον όλο και περισσότερο στις ενεργειακές αναβαθμίσεις κατοικιών.

Στην περίπτωση αυτή, όμως, δεν είναι αρκετό να διαπιστωθεί απλώς αν «δουλεύει η αντλία». Απαιτείται έλεγχος ολόκληρης της εγκατάστασης και των συνθηκών στις οποίες λειτουργεί. Εξετάζονται η εξωτερική μονάδα, οι εναλλάκτες, τα φίλτρα, οι πιέσεις, οι κυκλοφορητές, τα ηλεκτρικά εξαρτήματα και οι ρυθμίσεις. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στη θερμοκρασία προσαγωγής, αφού συνήθως η αντλία αποδίδει καλύτερα όταν δεν χρειάζεται να θερμάνει το νερό σε πολύ υψηλά επίπεδα. Καθοριστικό ρόλο παίζει και το σύστημα με το οποίο συνδυάζεται, όπως η ενδοδαπέδια θέρμανση, τα fan coils ή τα κατάλληλα θερμαντικά σώματα.

Παράδειγμα

Ας υποθέσουμε ότι ένας ιδιοκτήτης αποσύρει έναν παλιό λέβητα πετρελαίου και εγκαθιστά αντλία θερμότητας, κρατώντας όμως το υπάρχον δίκτυο και σώματα που χρειάζονται νερό σε υψηλές θερμοκρασίες. Η αντλία είναι πιθανό να λειτουργεί, όχι όμως αναγκαστικά με την οικονομία που είχε υπολογίσει. Πριν αποδοθεί το πρόβλημα στην αντλία ή στην τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος, πρέπει να ελεγχθούν η μελέτη, η διαστασιολόγηση, οι ρυθμίσεις όλης της εγκατάστασης, αλλά και η μόνωση και τα κουφώματα του ακινήτου.

1. 
   Κλιματιστικά: Ο καθαρισμός των φίλτρων δεν αρκεί

Πολλά νοικοκυριά έχουν πλέον επιλέξει τα κλιματιστικά για κύρια ή συμπληρωματική θέρμανση. Ο χρήστης μπορεί να ξεκινήσει με τον τακτικό καθαρισμό των φίλτρων, ακολουθώντας τις οδηγίες του κατασκευαστή. Όταν τα φίλτρα γεμίζουν βρωμιά, περιορίζεται η ροή του αέρα και αυξάνεται η επιβάρυνση της λειτουργίας. Ωστόσο, απαιτείται και τακτικός τεχνικός έλεγχος στην εσωτερική και την εξωτερική μονάδα, στους εναλλάκτες, στην αποχέτευση των συμπυκνωμάτων και γενικότερα στην εγκατάσταση. Το γεγονός ότι ένα κλιματιστικό «δουλεύει» δεν εγγυάται ότι αποδίδει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

1. 
   Θερμοπομποί, ηλεκτρικά σώματα, τζάκια και ξυλόσομπες

Η ορθή λειτουργία και η συντήρηση είναι απαραίτητες και για τα υπόλοιπα συστήματα θέρμανσης.

• Στους θερμοπομπούς και τα ηλεκτρικά σώματα χρειάζεται να ελέγχονται η κατάσταση της συσκευής, οι ηλεκτρικές συνδέσεις και ο θερμοστάτης, ενώ παράλληλα πρέπει να παραμένει ελεύθερη η κυκλοφορία του αέρα. Πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη ότι συνήθως πρόκειται για άμεση ηλεκτρική θέρμανση, με την κατανάλωση να επηρεάζεται σημαντικά από τις ώρες χρήσης, την επιθυμητή θερμοκρασία και τις απώλειες θερμότητας του χώρου.
• Για τα τζάκια και τις ξυλόσομπες είναι αναγκαίος ο τακτικός καθαρισμός της καπνοδόχου, όπως και ο έλεγχος του ελκυσμού και της στεγανότητας. Η επιλογή κατάλληλου και στεγνού καυσίμου συμβάλλει στην καλύτερη απόδοση, αλλά κυρίως στην ασφαλή λειτουργία.
• Στα ενεργειακά τζάκια πρέπει να εξετάζονται ακόμη οι αεραγωγοί, οι ανεμιστήρες και, όταν υπάρχει υδραυλική σύνδεση, το κύκλωμα νερού.

Η συντήρηση συστημάτων θέρμανσης στηρίζεται, όποια τεχνολογία κι αν χρησιμοποιείται, στον ίδιο βασικό κανόνα: απαιτούνται ορθή εγκατάσταση, συστηματικός έλεγχος και συνετή χρήση, ώστε να διασφαλίζονται η ασφαλής λειτουργία και η χαμηλότερη κατανάλωση.

1. 
   Έλεγχο χρειάζονται και τα θερμαντικά σώματα

Το πρόβλημα μπορεί να εντοπίζεται στη διανομή της θερμότητας και όχι στον λέβητα. Ενδεικτική είναι η περίπτωση ενός σώματος που θερμαίνεται μόνο σε ένα μέρος του, ενώ το υπόλοιπο παραμένει κρύο. Τότε ενδέχεται να χρειάζεται εξαέρωση, έλεγχος της κυκλοφορίας ή εξισορρόπηση στο δίκτυο. Ειδικά σε παλιές εγκαταστάσεις, οι επικαθίσεις και άλλες δυσλειτουργίες του δικτύου είναι δυνατό να δυσχεραίνουν τη ροή του νερού. Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η σωστή υδραυλική εξισορρόπηση. Δεν είναι λογικό ένα διαμέρισμα δίπλα στο λεβητοστάσιο να υπερθερμαίνεται, την ώρα που ένα άλλο δεν καταφέρνει να φτάσει στην επιθυμητή θερμοκρασία. Η ενέργεια πρέπει να κατανέμεται από το σύστημα εκεί όπου είναι αναγκαία.

1. 
   Θερμοστάτης και αυτοματισμοί με μικρό κόστος και μεγάλη αξία

Η συντήρηση περιλαμβάνει όχι μόνο καθαρισμό και επισκευές, αλλά και την κατάλληλη ρύθμιση.

Ο θερμοστάτης οφείλει να είναι τοποθετημένος στο σωστό σημείο και να λειτουργεί κανονικά. Όπου υπάρχουν θερμοστατικές κεφαλές, χρειάζονται έλεγχο, ενώ και οι ζώνες θέρμανσης πρέπει να έχουν ρυθμιστεί σωστά.

Στις μεγαλύτερες εγκαταστάσεις, οι αυτοματισμοί και η αντιστάθμιση έχουν τη δυνατότητα να μειώσουν την περιττή λειτουργία, όταν οι εξωτερικές συνθήκες δεν επιβάλλουν υψηλή θερμική ισχύ.

Στόχος δεν είναι η μόνιμη λειτουργία του συστήματος στο μέγιστο. Η επιδίωξη είναι να παρέχεται στο κτίριο η θερμότητα που όντως χρειάζεται, ακριβώς τη στιγμή που τη χρειάζεται.

1. 
   Ένα ενδεικτικό παράδειγμα για το κόστος θέρμανσης

Ας θεωρήσουμε μια κατοικία με ετήσια δαπάνη θέρμανσης 1.500 ευρώ τον χρόνο.

Αν, για παράδειγμα, η κακή λειτουργία, οι λανθασμένες ρυθμίσεις ή η ανεπαρκής συντήρηση οδηγούν σε κατανάλωση κατά 10% μεγαλύτερη από την απαιτούμενη, η επιβάρυνση είναι: 1.500 × 10% = 150 ευρώ ετησίως. Σε ορίζοντα πέντε ετών: 150 × 5 = 750 ευρώ.

Το συγκεκριμένο ποσοστό είναι απλώς ενδεικτικό και δεν συνιστά κανόνα για όλες τις περιπτώσεις. Η εξοικονόμηση στην πράξη διαμορφώνεται από τον τύπο, την ηλικία, την κατάσταση και τον τρόπο που λειτουργεί η εγκατάσταση. Ωστόσο, το παράδειγμα αναδεικνύει γιατί η συντήρηση δεν πρέπει να θεωρείται μόνο δαπάνη.

Αποτελεί στοιχείο της ενεργειακής διαχείρισης ενός ακινήτου.

1. 
   Έλεγχος του υπάρχοντος συστήματος πριν από την αντικατάσταση

Το ζήτημα αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία σήμερα. Ένας ιδιοκτήτης ίσως πιστεύει ότι η κατοικία του «καίει πολύ» και αποφασίσει να διαθέσει χιλιάδες ευρώ για ένα καινούργιο σύστημα θέρμανσης. Προτού προχωρήσει, χρειάζεται να αξιολογήσει την πραγματική εικόνα του εξοπλισμού που ήδη διαθέτει, τις ρυθμίσεις, το δίκτυο διανομής, τα θερμαντικά σώματα, τους αυτοματισμούς και, πάνω απ’ όλα, τις θερμικές απώλειες του κτιρίου. Συχνά, άλλωστε, το θέμα δεν αφορά μόνο την παραγωγή θερμότητας, αλλά και την ταχύτητα με την οποία το κτίριο τη χάνει. Ένα παλιό διαμέρισμα με ανεπαρκή μόνωση και ξεπερασμένα κουφώματα θα απαιτεί πολύ περισσότερη ενέργεια, ανεξάρτητα από το σύστημα που θα τοποθετηθεί.

1. 
   Η παλαιότητα και η ενεργειακή εικόνα του ακινήτου

Δεν υφίσταται ένα σύστημα θέρμανσης που να αποτελεί την ιδανική λύση για κάθε ακίνητο. Διαφορετική προσέγγιση απαιτεί ένα διαμέρισμα του 1970 χωρίς ουσιαστική θερμομόνωση και διαφορετική μια σύγχρονη κατοικία υψηλής ενεργειακής κλάσης. Σε ένα παλαιότερο κτίριο μπορεί να είναι οικονομικά πιο ορθό να προηγηθούν εργασίες στο κέλυφος –όπως κουφώματα, θερμομόνωση, στεγανοποίηση και περιορισμός των θερμογεφυρών– πριν από την εγκατάσταση ακριβού νέου εξοπλισμού. Όσο περιορίζονται οι θερμικές απώλειες, τόσο μικρότερο σύστημα απαιτείται και τόσο μειώνεται η κατανάλωση. Επομένως, η επιλογή δεν πρέπει να βασίζεται αποκλειστικά στην τιμή του καυσίμου ή του ηλεκτρικού ρεύματος. Χρειάζεται να συνεκτιμώνται η τοποθεσία του ακινήτου, η κλιματική ζώνη, η ηλικία του, η μόνωση, τα κουφώματα, το εμβαδόν, η χρήση και οι πραγματικές ώρες λειτουργίας.

1. 
   Πρακτικοί έλεγχοι πριν από την έναρξη της θέρμανσης

Πριν αρχίσει η χειμερινή σεζόν, είναι απαραίτητος ένας οργανωμένος έλεγχος. Η πηγή θέρμανσης πρέπει να ελέγχεται και να συντηρείται από τον αρμόδιο τεχνικό, ενώ εξετάζονται το δίκτυο και τα θερμαντικά σώματα, γίνονται οι αναγκαίες εξαερώσεις, ελέγχονται πιέσεις και κυκλοφορητές, καθώς και οι θερμοστάτες και οι αυτοματισμοί. Στη συνέχεια, το σύστημα ρυθμίζεται με βάση τις πραγματικές ανάγκες του κτιρίου. Στα κλιματιστικά καθαρίζονται τα φίλτρα και προγραμματίζεται η αναγκαία τεχνική συντήρηση. Για τις αντλίες θερμότητας, κρίσιμος είναι ο έλεγχος όχι μόνο του εξοπλισμού, αλλά και του αν οι ρυθμίσεις και οι θερμοκρασίες λειτουργίας ανταποκρίνονται στο συγκεκριμένο κτίριο. Στα τζάκια και στις ξυλόσομπες, η καπνοδόχος ελέγχεται και καθαρίζεται πριν από την εντατική χρήση. Όταν υπάρχουν παλιές ηλεκτρικές συσκευές θέρμανσης, πρέπει να εξετάζονται τόσο η κατάστασή τους όσο και η ηλεκτρική εγκατάσταση, ιδίως αν πρόκειται να χρησιμοποιούνται επί πολλές ώρες.

Η πιο οικονομική θέρμανση αρχίζει με τη σωστή λειτουργία του συστήματος

Όταν γίνεται λόγος για το κόστος θέρμανσης, η προσοχή στρέφεται συνήθως στην τιμή της κιλοβατώρας, του πετρελαίου ή του φυσικού αερίου. Παρ’ όλα αυτά, το ενεργειακό κόστος αποτελεί μόλις τη μία όψη της εξίσωσης.

Η δεύτερη αφορά την ενέργεια που έχει πράγματι ανάγκη το κτίριο, καθώς και το πόσο αποδοτικά το σύστημά μας τη μετατρέπει σε ωφέλιμη θερμότητα.

Επομένως, η ενδεδειγμένη προτεραιότητα είναι: αρχικά ο έλεγχος και η συντήρηση, έπειτα οι σωστές ρυθμίσεις, ακολούθως ο περιορισμός των απωλειών στο κτίριο και, στο τέλος, η εκτίμηση για το αν απαιτείται αντικατάσταση του συστήματος.

Δεν είναι απαραίτητο να αποκτήσει κάθε κατοικία νέο σύστημα θέρμανσης. Είναι, όμως, αναγκαίο κάθε σύστημα να λειτουργεί ορθά. Η πιο οικονομική κιλοβατώρα είναι, εντέλει, εκείνη που δεν απαιτείται να καταναλωθεί.

Του Μάνου Κρανίδη*

*Πολιτικός Μηχανικός ΕΜΠ, MSc, CEO, Ενεργειακός Επιθεωρητής, Τεχνική εταιρεία – Διαχείριση Ακινήτων «KRAMA PROPERTY» www.kramaproperty.com, [email protected], Γραμματέας Ενημέρωσης, μέλος ΔΣ ΠΟΜΙΔΑ, Δημοτικός Σύμβουλος Χαλανδρίου