ΑΜΥΝΑ

Χερσαίες δυνάμεις στην Ευρώπη: Ανακάμπτουν, αλλά έχουν ρόλο στο σύγχρονο πεδίο μάχης;

Ο πόλεμος στην Ουκρανία επιβεβαίωσε ότι μόνο οι χερσαίες δυνάμεις μπορούν να καταλάβουν και να διατηρήσουν έδαφος, ενώ οι ευρωπαϊκοί στρατοί υστερούν ακόμη σε υλικό και προσωπικό

Από το 2014, και ιδιαίτερα μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, οι ευρωπαϊκές χώρες ενισχύουν τις χερσαίες δυνάμεις, οι οποίες όμως υστερούν ακόμα σε υλικό και προσωπικό.

Βασικό δίδαγμα του πολέμου στην Ουκρανία είναι ότι οι χερσαίες δυνάμεις παραμένουν στο επίκεντρο, καθώς μόνο αυτές μπορούν να καταλάβουν και να διατηρήσουν εχθρικό έδαφος.

Οι αμυντικές δαπάνες των μελών της ΕΕ για το 2026 αυξήθηκαν κατά 8,6% σε σχέση με το 2025 και κατά 75,3% σε σχέση με το 2021.

Το σχέδιο «ReArm Europe» προβλέπει κινητοποίηση έως και € 800 δισεκατομμυρίων για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής ετοιμότητας έως το 2030.

Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022 αποτέλεσε «καμπανάκι» για τις ευρωπαϊκές χώρες ως προς τις αμυντικές δυνατότητες και τους εξοπλισμούς τους, κυρίως για τα κράτη της Ανατολικής Ευρώπης που συνορεύουν με τη Ρωσία. Έκτοτε, τα ευρωπαϊκά εξοπλιστικά προγράμματα επιταχύνονται, δίνοντας βάρος στα εθνικά σχέδια, στις κοινές προμήθειες όπου αυτές επιλέγονται, στην ενδυνάμωση της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας και στην ταχύτερη έρευνα, τεχνολογία και ανάπτυξη προηγμένων οπλικών συστημάτων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναφέρει ότι το 2026 οι αμυντικές δαπάνες των κρατών-μελών της αυξήθηκαν κατά 8,6% σε σύγκριση με το 2025 και κατά 75,3% έναντι του 2021. Παράλληλα, η Ευρώπη έχει εκπονήσει το σχέδιο «ReArm Europe», το οποίο προβλέπει την κινητοποίηση έως και € 800 δισεκατομμυρίων για την ενίσχυση της αμυντικής ετοιμότητας έως το 2030.

Η κάλυψη των ευρωπαϊκών ελλείψεων και η ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας αποτελούν τον βασικό στόχο. Η σημερινή, δύσκολη προσπάθεια επανεξοπλισμού συνδέεται με τις επιλογές που υιοθέτησαν οι ευρωπαϊκές χώρες μετά το 1991. Μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης και του Συμφώνου της Βαρσοβίας, η Ρωσία βρέθηκε αντιμέτωπη με πολύ σοβαρά οικονομικά προβλήματα, με συνέπεια να υποχωρήσουν οι Ένοπλες Δυνάμεις της τόσο σε μέγεθος όσο και σε ποιότητα. Την ίδια περίοδο, τα πρώην μέλη του Συμφώνου της Βαρσοβίας εντάχθηκαν σταδιακά στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στο ΝΑΤΟ. Η αλλαγή αυτή, με παγκόσμιο αντίκτυπο, έφερε ριζικό μετασχηματισμό στις Ένοπλες Δυνάμεις των ευρωπαϊκών κρατών. Η πρώτη φάση της νέας αμυντικής πολιτικής στην Ευρώπη κράτησε από το 1991 μέχρι το 2014, όταν η Ρωσία προσάρτησε τη χερσόνησο της Κριμαίας, τον Μάρτιο.

Οι ευρωπαϊκές χώρες θεωρούσαν τότε πως δεν υπήρχε κίνδυνος εισβολής από την ανατολή. Ως αποτέλεσμα, περιόρισαν σημαντικά τις αμυντικές δαπάνες, δίνοντας προτεραιότητα σε κοινωνικές και αναπτυξιακές επενδύσεις, ενώ οι Ένοπλες Δυνάμεις τους συρρικνώθηκαν αισθητά. Την περίοδο 1991-2014, ενδεικτικά, η Γερμανία περιόρισε κατά 84% τις ενεργές μονάδες μεγέθους Τάγματος και η Ιταλία κατά 67%. Ταυτόχρονα, καταργήθηκε η υποχρεωτική στρατιωτική θητεία. Κατά τις δεκαετίες του 1990 και του 2000, χιλιάδες τεθωρακισμένα οχήματα, άρματα μάχης και στοιχεία πυροβολικού αποσύρθηκαν από τα δυτικά οπλοστάσια και είτε πουλήθηκαν είτε παραχωρήθηκαν σε τρίτες χώρες, όπως η Ελλάδα και η Τουρκία. Μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001, εξάλλου, η στρατιωτική αναδιοργάνωση στην Ευρώπη στράφηκε στην αντιμετώπιση της τρομοκρατίας και στη συμμετοχή σε ειρηνευτικές και ανθρωπιστικές επιχειρήσεις υπό αμερικανική ηγεσία.

Χερσαίες δυνάμεις στην Ευρώπη: Ανακάμπτουν, αλλά έχουν ρόλο στο σύγχρονο πεδίο μάχης;

Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και οι εξελίξεις από το 2014 και μετά έστρεψαν ξανά τις ευρωπαϊκές χώρες στην ενίσχυση των συμβατικών δυνάμεων, με έμφαση στις χερσαίες. Σημαντική αύξηση καταγράφεται στους αμυντικούς προϋπολογισμούς, ενώ πολλά κράτη προχωρούν σε προγράμματα προμήθειας νέων τεθωρακισμένων οχημάτων, αρμάτων μάχης, πυροβολικού μεγάλου βεληνεκούς, καθώς και αντιαεροπορικών και αντιπυραυλικών συστημάτων. Ταυτόχρονα, κατευθύνονται μεγάλες επενδύσεις στην αμυντική βιομηχανία, κυρίως στην παραγωγή πυρομαχικών. Παρά τις κινήσεις αυτές, οι χερσαίες δυνάμεις της Ευρώπης απέχουν ακόμη από το επιθυμητό επίπεδο και συνεχίζουν να υστερούν τόσο σε υλικό όσο και σε προσωπικό. Οι νέες απειλές, όπως οι επιθέσεις από μεγάλες αποστάσεις, οι δολιοφθορές και οι κυβερνοεπιθέσεις, καταδεικνύουν επίσης ότι η απόλυτη ασφάλεια δεν είναι πλέον δεδομένη.

Η εθνική άμυνα προϋποθέτει πλέον την προστασία στρατηγικών χώρων και υποδομών. Ωστόσο, η συγκρότηση και η διατήρηση αξιόμαχων χερσαίων δυνάμεων απαιτούν μακροχρόνιο σχεδιασμό. Για να εξασφαλιστούν αποτελεσματική ηγεσία, συνοχή στις μονάδες και επιχειρησιακή επάρκεια χρειάζονται δεκαετίες επενδύσεων σε ανθρώπους, εκπαίδευση και εξοπλισμό. Τα οπλικά συστήματα μπορούν να αποκτηθούν σχετικά γρήγορα και σε μεγάλους αριθμούς, όμως η συνολική χερσαία ισχύς στηρίζεται και στην εμπειρία. Η απόκτησή της, με τη σειρά της, προϋποθέτει συνεχή επένδυση τόσο στην ύλη όσο και στο ανθρώπινο δυναμικό. Οι επιλογές που γίνονται σήμερα στην Ευρώπη θα καθορίσουν, σε κάθε περίπτωση, τον βαθμό αποτελεσματικότητας των δυνάμεών της στο μέλλον. Το ίδιο ισχύει και για την Ελλάδα, της οποίας η αμυντική πολιτική βρίσκεται σε κρίσιμη καμπή και χρειάζεται αξιολόγηση, όραμα, σχεδιασμό και υλοποίηση στόχων.

Ποια είναι, λοιπόν, η θέση των χερσαίων δυνάμεων στο σημερινό πεδίο μάχης; Σε συγκρούσεις μεγάλης έντασης, όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία, εξακολουθούν να έχουν κομβική επιχειρησιακή σημασία. Αυτό αποτελεί ένα από τα βασικά συμπεράσματα της σύγκρουσης. Οι μεταβολές στον τρόπο διεξαγωγής του πολέμου έφεραν ξανά στο διεθνές προσκήνιο τις χερσαίες δυνάμεις και αναζωπύρωσαν, έπειτα από χρόνια, τη συζήτηση για τον μελλοντικό τους ρόλο. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία ανέδειξε εκ νέου τη σημασία του χερσαίου πεδίου και της ανάπτυξης στρατευμάτων στο έδαφος για την επίτευξη πολιτικών σκοπών. Ως εκ τούτου, οι χερσαίες δυνάμεις παραμένουν κρίσιμο στοιχείο των μελλοντικών επιχειρήσεων: μπορούν να έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο όταν το βάρος του πολέμου βρίσκεται στην ξηρά ή να υποστηρίζουν το Ναυτικό και την Αεροπορία.

Χερσαίες δυνάμεις στην Ευρώπη: Ανακάμπτουν, αλλά έχουν ρόλο στο σύγχρονο πεδίο μάχης;

Μόνο οι χερσαίες δυνάμεις, ανάμεσα στα τρία πεδία του πολέμου —ξηρά, θάλασσα και αέρας— έχουν τη δυνατότητα να καταλάβουν εχθρικό έδαφος και να το κρατήσουν ή να εμποδίσουν τον αντίπαλο να καταλάβει εθνικό έδαφος. Γι’ αυτό και αποτελούν αναγκαίο παράγοντα αποτροπής. Σε τακτικό και επιχειρησιακό επίπεδο, το φυσικό περιβάλλον της ξηράς παρέχει δυνατότητες που δεν προσφέρουν τα υπόλοιπα πεδία, όπως η κάλυψη και η προστασία. Φίλιες και εχθρικές δυνάμεις μπορούν να αξιοποιήσουν το έδαφος για να περιορίσουν, όσο γίνεται, την έκθεσή τους σε πυρά και πλήγματα. Φυσικά ή τεχνητά οχυρωματικά έργα, χαρακώματα και δάση είναι ορισμένα από τα διαθέσιμα μέσα. Παράλληλα, η άμυνα μπορεί να ενισχυθεί με τεχνητά εμπόδια και ναρκοπέδια, που δυσχεραίνουν ή ανακόπτουν την προέλαση του αντιπάλου.

Για να λειτουργήσουν, ωστόσο, αυτά τα πλεονεκτήματα, οι φίλιες δυνάμεις χρειάζεται να διαθέτουν επαρκή ισχύ πυρός. Διαφορετικά, οι χερσαίες δυνάμεις ενδέχεται να καθυστερήσουν απλώς τον εχθρό, αντί να αποτελέσουν ουσιαστικό μέσο αποτροπής. Οι δυνατότητες των φίλιων δυνάμεων εξαρτώνται σε σημαντικό βαθμό από τα γνωρίσματα του αντιπάλου —το μέγεθος, την τεχνολογία και την ισχύ πυρός— σε αντιπαραβολή με τα δικά τους. Καθοριστικό για τη διαμόρφωση των σχεδίων από τους επιτελείς είναι, επίσης, να γνωρίζουν τις δυνατότητες του εχθρού και να εκτιμούν σωστά τις προθέσεις του. Τα συμπεράσματα από τις πρόσφατες συγκρούσεις στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή οδηγούν τόσο στην αναβάθμιση των χερσαίων δυνάμεων όσο και στην αναθεώρηση του τρόπου διεξαγωγής χερσαίων επιχειρήσεων. Η κατεύθυνση αυτή παραπέμπει σε αυτό που οι Αμερικανοί ονομάζουν «Πολυχωρικές Επιχειρήσεις» («Multi-Domain Operations»).

Η ανάγκη για μεγαλύτερη ασφάλεια και προστασία των φίλιων δυνάμεων αποτελεί έναν ακόμη λόγο για τη διασπορά τους, αντί της συγκέντρωσής τους σε ένα σημείο και σε έναν μεγάλο σχηματισμό. Ένας τέτοιος σχηματισμός μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπος με μαζικά πυρά, να αποδυναμωθεί ή ακόμη και να χάσει την επιχειρησιακή του ικανότητα. Η τεχνητή νοημοσύνη, τεχνολογία που είναι νέα, εξελίσσεται ταχύτατα και αξιοποιείται σε όλο και περισσότερους τομείς, αναμένεται να συνδράμει καθοριστικά στην επικοινωνία και τον συντονισμό των διάσπαρτων δυνάμεων. Στον σχεδιασμό για τις χερσαίες δυνάμεις και επιχειρήσεις πρέπει, βέβαια, να συνυπολογιστούν και άλλες νέες τεχνολογίες: τα μη επανδρωμένα συστήματα, τα μέσα ηλεκτρονικού πολέμου, καθώς και τα συστήματα αντιμετώπισης UAV και περιπλανώμενων πυρομαχικών.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν, στο ΔΕΔΟΜΕΝΟ.

ΣΧΟΛΙΑ

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει αυτό το άρθρο.

Αφήστε ένα σχόλιο

Η διεύθυνση email σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *.

ΑΜΥΝΑ Χερσαίες δυνάμεις στην Ευρώπη: Ανακάμπτουν, αλλά έχουν ρόλο στο σύγχρονο πεδίο μάχης;