ΔΙΕΘΝΗ

Guardian: Το «Γκιακ» του Δημοσθένη Παπαμάρκου και οι συγκλονιστικές ιστορίες του ελληνοτουρκικού πολέμου

Η αγγλική μετάφραση της Σιάν Βάλβις μεταφέρει στη Βρετανία εννέα συνδεδεμένες ιστορίες για τον πόλεμο και την επιστροφή των στρατιωτών στην πολιτική ζωή

Το «Γκιακ» του Δημοσθένη Παπαμάρκου, μια συλλογή εννέα συνδεδεμένων ιστοριών για τη βία του ελληνοτουρκικού πολέμου του 1919-22 και την προσπάθεια των τσακισμένων στρατιωτών να επανενταχθούν στην πολιτική ζωή, παρουσιάζει ο Guardian με αφορμή την έκδοσή του στη Βρετανία. Στην κριτική του, το μέσο χαρακτηρίζει το βιβλίο εντυπωσιακό και επαινεί την αγγλική μετάφραση της Σιάν Βάλβις.

Γραμμένο αρχικά στα ελληνικά και τα αρβανίτικα, διάλεκτο που μιλά μια ελληνοαλβανική εθνοτική ομάδα, το βιβλίο γνώρισε επιτυχία στην Ελλάδα το 2014. Οι ήρωές του προέρχονται από ένα απροσδιόριστο αρβανίτικο χωριό. Στο εισαγωγικό της σημείωμα, η Βάλβις γράφει ότι προσπάθησε να αποδώσει την «ατίθαση, καλπάζουσα δύναμη» της πρόζας του Παπαμάρκου· κατά τον Guardian, το πετυχαίνει με συναρπαστικό τρόπο.

Οι ιστορίες, γραμμένες σε μια λαϊκή, κουβεντιαστή γλώσσα, μιλούν για ενέδρες και βεντέτες, για συμπολεμιστές που είναι «πιο κοντά κι από συγγενείς» και για την πικρή μεταμέλεια που επιμένει. Μία από τις μεταφράσεις της αρβανίτικης λέξης «gjak» είναι «αίμα» και, όπως σημειώνει η κριτική, η ωμή αιματοχυσία είναι αναπόφευκτη στις σελίδες του βιβλίου.

Η αφήγηση ως αναμέτρηση με την εμπειρία

Εξίσου έντονη είναι, σύμφωνα με τον Guardian, η παρουσία της φωνής, της προφορικότητας και της αφήγησης. Κάθε ιστορία παίρνει τη μορφή μονολόγου: ένας ομιλητής εξιστορεί αδιάκοπα όσα θυμάται σε έναν συνομιλητή που φαίνεται πρόθυμος να ακούσει, χωρίς όμως να αποκρίνεται.

Στο «Do t’a pres koçídhetë», δηλαδή «Θα σου κόψω τις κοτσίδες», ένας μνηστήρας αφηγείται στον υποψήφιο πεθερό του την εκδίκηση που αναζήτησε από έναν συμπολεμιστή του, ο οποίος αδίκησε την οικογένειά του. Στο «Έχε γεια, καημένε κόσμε», που εκτυλίσσεται σε μια κηδεία, ο φλύαρος Γκούσιας διηγείται σε έναν ανώνυμο συνομιλητή την ιστορία ενός έρωτα του νεκρού που άρχισε να ανθίζει, αλλά αναβλήθηκε εξαιτίας του πολέμου.

Για την κριτική, ένα ερώτημα που διατρέχει το βιβλίο είναι η λειτουργία της αφήγησης για τους ίδιους τους ήρωες. Κάποιοι αναρωτιούνται γιατί μιλούν για όσα έζησαν: «Δεν με βοηθάει να σου μιλάω γι’ αυτό», λέει ένας πρωταγωνιστής, ενώ ένας άλλος διερωτάται: «Γιατί σου τα λέω όλα αυτά, τέλος πάντων;». Ο Guardian θέτει το ερώτημα αν ο λόγος είναι απόπειρα λύτρωσης, κατανόησης ή μνημόνευσης και αν η αφήγηση ξαναδίνει την ανθρώπινη υπόσταση σε άνδρες που χρειάστηκε να «ξεμάθουν να είναι άνθρωποι». Οι απαντήσεις, σημειώνει, παραμένουν προκλητικά άπιαστες.

Από τη μετανάστευση στην αναμέτρηση με τον θάνατο

Στο «Knocker», που ο Guardian θεωρεί ίσως την πιο καθηλωτική ιστορία της συλλογής, ο αφηγητής μιλά για τη μετανάστευσή του από την Ελλάδα στην Αμερική. Εκεί ήλπιζε να βρει τον Αργύρη, ο οποίος είχε φύγει για τις ΗΠΑ πολλά χρόνια νωρίτερα και τα ίχνη του είχαν χαθεί.

Όταν τελικά τον εντοπίζει στο Σικάγο, τυλιγμένο στον καπνό των τσιγάρων και να πίνει κονιάκ, οι δυο τους αναπτύσσουν μια αινιγματική αλλά βαθιά φιλία. Ο αφηγητής μιλά πρόθυμα για την προσαρμογή του στις ιδιαιτερότητες της αμερικανικής ζωής και τη νοσταλγία του για την πατρίδα, ενώ ο Αργύρης παραμένει σιωπηλός. Όταν κάποτε μιλά, η ζοφερή αυτοβιογραφία του δείχνει πως η εξιστόρηση της φρίκης του πολέμου έχει απρόσμενες συνέπειες.

Διαφορετική από τις υπόλοιπες ιστορίες είναι η «Μπαλάντα», ένα εκτενές αφηγηματικό ποίημα στο κέντρο της συλλογής. Μια «ατρόμητη κόρη», που θρηνεί τον χαμό του αγαπημένου της, αναμετριέται με τον πανούργο Χάρο τόσο με λόγια όσο και σε μάχη ζωής και θανάτου. Κατά τον Guardian, ο Παπαμάρκος και η Βάλβις αξιοποιούν με δεξιοτεχνία την παραδοσιακή μορφή της μπαλάντας, δίνοντας τόλμη και ζωντάνια στους θρήνους της.

Παρά τη διαρκή παρουσία του θανάτου και της απειλής του, η κριτική διακρίνει στο βιβλίο μια πληθωρική ζωτικότητα: στην αμεσότητα της ιδιωματικής γλώσσας, στις βρισιές και τις προσβολές, αλλά και στον αισθησιακό και ομοερωτικό εορτασμό του σώματος μέσα στη σφαγή. Όλα αυτά, καταλήγει, κάνουν το «Γκιακ» μια δήλωση αντίστασης μιας κοινότητας που επιμένει να επιβιώσει.

Το «Gjak», σε μετάφραση της Σιάν Βάλβις, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Peirene στην τιμή των 12,99 λιρών.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν, στο ΔΕΔΟΜΕΝΟ.

ΣΧΟΛΙΑ

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει αυτό το άρθρο.

Αφήστε ένα σχόλιο

Η διεύθυνση email σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *.

ΔΙΕΘΝΗ Guardian: Το «Γκιακ» του Δημοσθένη Παπαμάρκου και οι συγκλονιστικές ιστορίες του ελληνοτουρκικού πολέμου