Η υπερβολική κατανάλωση νατρίου μπορεί να κρύβει έναν κίνδυνο που λίγοι υποψιάζονται. Εκτός από την επιβάρυνση που προκαλεί στην καρδιά και τα αγγεία, φαίνεται ότι επιταχύνει και τη φθορά της μνήμης. Νέα έρευνα φέρνει στο προσκήνιο ανησυχητικά στοιχεία, συνδέοντας την αυξημένη πρόσληψη νατρίου με ταχύτερη γνωστική έκπτωση, ιδιαίτερα στους άνδρες μεγαλύτερης ηλικίας.

Το νάτριο σε υπερβολικές ποσότητες δεν απειλεί μόνο την καρδιά αλλά και την υγεία του εγκεφάλου

Όταν σκεφτόμαστε τις συνέπειες μιας διατροφής πλούσιας σε αλάτι (χλωριούχο νατρίο), η υψηλή αρτηριακή πίεση είναι πιθανώς το πρώτο πράγμα που μας έρχεται στο μυαλό. Πρόκειται για εδραιωμένη επιστημονική γνώση: η μείωση του νατρίου μπορεί να βοηθήσει στη μείωση του κινδύνου καρδιακής προσβολής και εγκεφαλικού επεισοδίου.

Ωστόσο, μια αυξανόμενη σειρά ερευνών υποδεικνύει έναν ακόμη λόγο για τον οποίο πρέπει να προσέχετε την πρόσληψη αλατιού: την προστασία της υγείας του εγκεφάλου σας.

Τι δείχνουν οι εργαστηριακές μελέτες

Μελέτες σε τρωκτικά έχουν δείξει επανειλημμένα ότι οι δίαιτες με υψηλή περιεκτικότητα σε αλάτι μπορούν να:

• Προκαλέσουν φλεγμονή
• Καταστρέψουν τα μικρά αιμοφόρα αγγεία στον εγκέφαλο
• Επηρεάσουν αρνητικά τη μνήμη

Το πρόβλημα είναι ότι τα στοιχεία στους ανθρώπους ήταν μέχρι τώρα λιγότερο ξεκάθαρα, με ορισμένες μελέτες να συνδέουν το αλάτι με τη γνωστική εξασθένηση και άλλες να μην βρίσκουν σαφή συσχέτιση.

Γιατί το φύλο παίζει καθοριστικό ρόλο

Οι ερευνητές άρχισαν να υποψιάζονται ότι τα αποτελέσματα των μελετών συγκρούονται επειδή το νάτριο μπορεί να μην επηρεάζει τον εγκέφαλο κάθε ανθρώπου με τον ίδιο τρόπο. Οι άνδρες και οι γυναίκες παρουσιάζουν διαφορές ως προς την ποσότητα νατρίου που καταναλώνουν συνήθως, αλλά και στον κίνδυνο εμφάνισης γνωστικής παρακμής. Έτσι, η εξέταση μικτών ομάδων μπορεί να «έκρυβε» τα πραγματικά μοτίβα.

Μια νέα μελέτη στο περιοδικό Neurobiology of Aging εξέτασε δεδομένα από τη μακροχρόνια αυστραλιανή έρευνα AIBL (Australian Imaging, Biomarkers and Lifestyle) για να παρακολουθήσει τον τρόπο με τον οποίο η πρόσληψη νατρίου επηρέασε τη μνήμη ηλικιωμένων ενηλίκων για έξι χρόνια.

Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι, όταν πρόκειται για την κατανάλωση αλατιού και την γήρανση του εγκεφάλου, το φύλο έχει σημασία.

Πώς διεξήχθη η μελέτη για το νάτριο και την γνωστική εξασθένηση

Οι ερευνητές παρακολούθησαν 1.208 ενήλικες στην Αυστραλία με μέσο όρο ηλικίας τα 71 έτη. Όλοι οι συμμετέχοντες δεν παρουσίαζαν σημάδια γνωστικής εξασθένησης στην έναρξη της έρευνας. Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ένα ερωτηματολόγιο συχνότητας τροφίμων, περιγράφοντας τις διατροφικές τους συνήθειες κατά τον τελευταίο χρόνο. Με βάση αυτές τις πληροφορίες, οι ερευνητές εκτίμησαν τη μέση ημερήσια πρόσληψη νατρίου για κάθε άτομο.

Κατά τα επόμενα έξι χρόνια, οι συμμετέχοντες υποβάλλονταν κάθε 18 μήνες σε μια σειρά γνωστικών τεστ που αξιολογούσαν έξι κατηγορίες:

• Επεισοδιακή ανάκληση (ανάμνηση συγκεκριμένων γεγονότων)
• Αναγνώριση
• Εκτελεστική λειτουργία
• Ομιλία
• Προσοχή
• Συνολική γνωστική βαθμολογία για προκλινικό Αλτσχάιμερ

Η ερευνητική ομάδα αναζήτησε συνδέσεις ανάμεσα στην πρόσληψη νατρίου και τις αλλαγές σε κάθε γνωστικό τομέα, λαμβάνοντας υπόψη παράγοντες όπως η ηλικία, η εκπαίδευση και η γενετική προδιάθεση για Αλτσχάιμερ.

Ποια ήταν τα ευρήματα της μελέτης

Όταν οι ερευνητές εξέτασαν την ομάδα συνολικά, δεν βρήκαν σαφή συσχέτιση ανάμεσα στο αλάτι και τη μνήμη. Ωστόσο, όταν τα αποτελέσματα αναλύθηκαν ανάλογα με το φύλο, προέκυψε μια ενδιαφέρουσα παρατήρηση: Οι άνδρες που κατανάλωναν περισσότερο νάτριο παρουσίασαν σημαντικά πιο γρήγορη εξασθένηση στην επεισοδιακή μνήμη μέσα στην επόμενη εξαετία, σε σύγκριση με εκείνους που έτρωγαν λιγότερο αλάτι.

Στη μελέτη, οι άνδρες κατανάλωναν κατά μέσο όρο 2.350 mg νατρίου την ημέρα, ενώ οι γυναίκες περίπου 1.810 mg. Είναι αξιοσημείωτο ότι στις γυναίκες δεν παρατηρήθηκε καμία ουσιαστική σύνδεση μεταξύ νατρίου και εξασθένησης της μνήμης.

Πώς το νάτριο επηρεάζει τον εγκέφαλο

Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο της μελέτης είναι ότι η σχέση νατρίου και μνήμης παρέμεινε σταθερή ακόμη και όταν συνυπολογίστηκε η αρτηριακή πίεση. Αυτό υποδηλώνει ότι το πολύ αλάτι μπορεί να βλάπτει τον εγκέφαλο μέσω άλλων οδών, όπως:

• Αύξηση της φλεγμονής
• Διατάραξη του αιματοεγκεφαλικού φραγμού
• Προβλήματα στα μικρά αιμοφόρα αγγεία που τροφοδοτούν περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη μνήμη, όπως ο ιππόκαμπος.

Περιορισμοί της μελέτης

Παρά τα σημαντικά ευρήματα, η έρευνα έχει ορισμένους περιορισμούς:

• Η πρόσληψη νατρίου βασίστηκε σε αναφορές των ίδιων των συμμετεχόντων και μετρήθηκε μόνο μία φορά.
• Το δείγμα αποτελούνταν κυρίως από άτομα ευρωπαϊκής καταγωγής που ήταν υγιή στην έναρξη της μελέτης.
• Καθώς πρόκειται για μελέτη παρατήρησης, μπορεί να δείξει μια σύνδεση ανάμεσα στο νάτριο και την απώλεια μνήμης, αλλά δεν μπορεί να αποδείξει σχέση αιτίας-αποτελέσματος.

Οι βασικές πηγές νατρίου στην διατροφή σας και πώς να περιορίσετε την κατανάλωσή του

Παρά τους περιορισμούς της, η συγκεκριμένη μελέτη έρχεται να προστεθεί στις ενδείξεις ότι η διατροφή επηρεάζει άμεσα τη γήρανση του εγκεφάλου. Ο μέσος ενήλικας καταναλώνει καθημερινά πολύ περισσότερο νάτριο από το συνιστώμενο όριο των 2.300 mg, και ακόμα περισσότερο από τα 1.500 mg που προτείνουν οι καρδιολογικοί φορείς για βέλτιστη υγεία.

Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι η συντριπτική πλειονότητα αυτού του νατρίου δεν προέρχεται από την αλατιέρα στο τραπέζι μας, αλλά από τα συσκευασμένα τρόφιμα και το φαγητό απ’ έξω.

Πρακτικοί τρόποι για να μειώσετε το αλάτι (χωρίς να χαθεί η γεύση)

Ακολουθούν μερικές συμβουλές για να περιορίσετε την κατανάλωση χλωριούχου νατρίου χωρίς το φαγητό σας να φαίνεται άνοστο:

• Μαγειρέψτε περισσότερο στο σπίτι: Τα γεύματα από εστιατόρια και τα έτοιμα φαγητά είναι οι μεγαλύτερες πηγές νατρίου. Ακόμα και ένα απλό σπιτικό φαγητό περιέχει συνήθως πολύ λιγότερο αλάτι από το αντίστοιχο έτοιμο.
• Διαβάζετε τις ετικέτες τροφίμων: Ψωμί, αλλαντικά, κονσέρβες, σάλτσες και κατεψυγμένα γεύματα κρύβουν μεγάλες ποσότητες νατρίου. Συγκρίνοντας δύο μάρκες του ίδιου προϊόντος, μπορείτε να γλιτώσετε εκατοντάδες χιλιοστόγραμμα ανά μερίδα.
• Χρησιμοποιήστε βότανα και μπαχαρικά: Το σκόρδο, το λεμόνι, τα φρέσκα μυρωδικά, η καπνιστή πάπρικα και το πιπέρι προσθέτουν απίστευτη γεύση χωρίς την προσθήκη νατρίου.
• Προτιμήστε ολόκληρες τροφές (Whole Foods): Τα φρέσκα φρούτα, τα λαχανικά, τα όσπρια, οι ξηροί καρποί και το μη επεξεργασμένο κρέας έχουν εκ φύσεως χαμηλό νάτριο και συμβάλλουν στην καλύτερη γνωστική υγεία.