ΔΙΕΘΝΗ

Τραμπ, Πούτιν, Σι: Η επιστροφή της γεωπολιτικής ισχύος στο νέο διεθνές περιβάλλον

Η απουσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την πρώτη τριμερή διάσκεψη των ηγετών των τριών πυρηνικών δυνάμεων ενισχύει τον κίνδυνο να μείνει η Ευρώπη εκτός κρίσιμων αποφάσεων

Η συνάντηση στο Σενζέν αποτυπώνει έναν κόσμο που απομακρύνεται από τη μεταπολεμική πολυμερή τάξη και επιστρέφει στη διπλωματία των μεγάλων δυνάμεων. Πώς επηρεάζονται η Ευρώπη, η Ελλάδα και οι ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο;

Στο Σενζέν της Κίνας, στις 19 Νοεμβρίου 2026, συναντήθηκαν ο Ντόναλντ Τραμπ, ο Βλαντίμιρ Πούτιν και ο Σι Τζινπίνγκ, σε ένα γεγονός με βαρύτητα πέρα από το διπλωματικό του σκέλος. Η συνάντηση συμβόλισε τη μετάβαση σε μια νέα διεθνή πραγματικότητα, όπου η γεωπολιτική ισχύς ανακτά κεντρικό ρόλο στον καθορισμό των παγκόσμιων εξελίξεων.

Για πρώτη φορά, οι ηγέτες των τριών ισχυρότερων πυρηνικών δυνάμεων έλαβαν μέρος σε τριμερή διάσκεψη. Δεν ανακοίνωσαν συνολική συμφωνία για τις διεθνείς κρίσεις ούτε σχημάτισαν νέα συμμαχία. Έστειλαν, ωστόσο, ένα εξίσου κρίσιμο μήνυμα: η συνεννόηση μεταξύ μεγάλων δυνάμεων μπορεί να διαμορφώσει τους όρους της διεθνούς σταθερότητας.

Η διπλωματία των μεγάλων δυνάμεων επιστρέφει

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών βρέθηκε στο επίκεντρο μιας προσπάθειας να δημιουργηθεί διεθνές σύστημα με κανόνες, θεσμούς και συλλογική ασφάλεια. Παρά τις αντιφάσεις του, το σύστημα αυτό βρίσκεται σήμερα υπό αμφισβήτηση, τόσο ως προς την αποτελεσματικότητά του όσο και ως προς την ιδέα ότι οι διεθνείς σχέσεις οφείλουν να βασίζονται σε κανόνες αποδεκτούς από όλους.

Για τον Τραμπ, η διπλωματία συνίσταται σε προσωπικές διαπραγματεύσεις και ανταλλαγή ανταλλαγμάτων. Ο Πούτιν θέλει η Ρωσία να αναγνωρίζεται ως ισότιμος συνομιλητής σε κάθε σημαντικό ζήτημα ασφάλειας, ενώ ο Σι αξιοποιεί την οικονομική και στρατηγική ισχύ της Κίνας, επιδιώκοντας να εδραιώσει τη χώρα ως κεντρικό παράγοντα της παγκόσμιας πολιτικής.

Οι στόχοι των τριών ηγετών διαφέρουν. Ωστόσο, η συνάντηση δείχνει πως οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν να βρίσκουν τρόπους συνεννόησης, ακόμη κι όταν παραμένουν σε ισχύ οι στρατηγικές τους αντιθέσεις.

Θα μπορούσε να γίνει λόγος για νέα Γιάλτα;

Οι συγκρίσεις με τη Διάσκεψη της Γιάλτας το 1945 είναι αναμενόμενες, αλλά απαιτούν προσεκτική προσέγγιση. Εκεί, οι ηγέτες των ΗΠΑ, της Βρετανίας και της Σοβιετικής Ένωσης συζήτησαν τη μεταπολεμική διαμόρφωση της Ευρώπης. Στο Σενζέν, αντίθετα, δεν επιτεύχθηκε ανάλογη συμφωνία ούτε ανακοινώθηκε κατανομή σφαιρών επιρροής.

Η ομοιότητα με το παρελθόν εντοπίζεται, ωστόσο, στην επιστροφή μιας πολιτικής αντίληψης: οι ισχυρότερες χώρες μπορούν να διαπραγματεύονται για τη διεθνή σταθερότητα, ακόμη και όταν οι επιλογές τους επηρεάζουν άμεσα κράτη που δεν συμμετέχουν στις συζητήσεις.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Ουκρανίας. Η μοίρα μιας χώρας που βιώνει πόλεμο μεγάλης κλίμακας συζητείται από τρίτες δυνάμεις. Η συνεννόηση με τη Μόσχα είναι αναγκαία στη διπλωματία, αλλά ειρήνη με διάρκεια δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς να γίνουν σεβαστές η κυριαρχία και η βούληση της ίδιας της Ουκρανίας.

Η Ευρώπη κινδυνεύει να μείνει στο περιθώριο της γεωπολιτικής

Το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν συμμετείχε στην τριμερή συνάντηση φέρνει στο προσκήνιο ένα σημαντικό στρατηγικό πρόβλημα. Παρότι η Ευρώπη διαθέτει ισχυρή οικονομία, θεσμική οργάνωση και μεγάλη διεθνή παρουσία, δεν έχει καταφέρει να αξιοποιήσει τα πλεονεκτήματά της για να αποκτήσει ενιαίο και αποτελεσματικό γεωπολιτικό ρόλο.

Δεν είναι δυνατόν η ευρωπαϊκή ασφάλεια, η Ουκρανία και η σταθερότητα στον ενεργειακό τομέα να συζητούνται μόνο από την Ουάσιγκτον, τη Μόσχα και το Πεκίνο. Χωρίς κοινή στρατηγική και αξιόπιστη αμυντική αυτονομία, η Ευρώπη κινδυνεύει να περιοριστεί στον ρόλο εκείνου που αποδέχεται αποφάσεις για το δικό της μέλλον.

Ελλάδα, Ανατολική Μεσόγειος και διεθνές δίκαιο

Η νέα διεθνής πραγματικότητα αφορά ιδιαίτερα την Ελλάδα. Η Ανατολική Μεσόγειος δεν είναι μια αποκομμένη περιφερειακή ζώνη, αλλά χώρος όπου συναντώνται ενεργειακά συμφέροντα, θαλάσσιες διαδρομές, στρατηγικές αντιπαραθέσεις και διαφορετικές προσεγγίσεις για την περιφερειακή ασφάλεια.

Οι σχέσεις ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Τουρκία, η ενεργειακή σύμπραξη Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, η προστασία των θαλάσσιων υποδομών και η προοπτική έργων όπως ο Great Sea Interconnector αποτελούν πλευρές ενός ευρύτερου γεωπολιτικού σκηνικού, όπου οι μεγάλες δυνάμεις έχουν διαφορετικές προτεραιότητες.

Η Αθήνα πρέπει να γνωρίζει ότι ακόμη και οι σημαντικότερες στρατηγικές συμμαχίες δεν καταργούν την ανάγκη για ισχυρή εθνική διπλωματική παρουσία. Η συμμετοχή στην Ευρωπαϊκή Ένωση και οι σχέσεις με τις ΗΠΑ είναι θεμελιώδεις πυλώνες της εξωτερικής πολιτικής της χώρας. Δεν εγγυώνται, όμως, από μόνες τους ότι τα ελληνικά συμφέροντα θα διασφαλίζονται σε κάθε διεθνή διαπραγμάτευση.

Κυρίως, η Ελλάδα έχει ιδιαίτερο λόγο να υπερασπίζεται τη διεθνή νομιμότητα. Για μια χώρα που θεμελιώνει τη θέση της στο διεθνές δίκαιο, στον Χάρτη του ΟΗΕ και στο Δίκαιο της Θάλασσας, η υποχώρηση των διεθνών κανόνων δεν είναι μια θεωρητική απειλή χωρίς πρακτικό αντίκτυπο. Είναι δυνατόν να επηρεάσει άμεσα τόσο την εθνική ασφάλεια όσο και τα κυριαρχικά δικαιώματα.

Η ειρήνη δεν αποτελεί προνόμιο των ισχυρών

Θετικό μήνυμα συνιστά η κοινή θέση των τριών ηγετών πως ένας πυρηνικός πόλεμος δεν μπορεί να κερδηθεί και δεν πρέπει να γίνει. Παρ’ όλα αυτά, το γεγονός ότι δεν υπάρχουν συγκεκριμένες, δεσμευτικές συμφωνίες για τον έλεγχο των εξοπλισμών δείχνει πως εξακολουθεί να είναι μεγάλη η απόσταση ανάμεσα στις πολιτικές διακηρύξεις και την πραγματική ασφάλεια.

Η συνάντηση στο Σενζέν δεν σηματοδοτεί ακόμη ότι γεννιέται μια νέα παγκόσμια τάξη. Φανερώνει, ωστόσο, πως ενισχύεται η αντίληψη ότι η διεθνής πολιτική μπορεί να διαμορφώνεται μέσα από τη συνεννόηση των ισχυρών.

Το ζητούμενο δεν είναι αποκλειστικά ποιος θα διαμορφώνει τις παγκόσμιες ισορροπίες, αλλά και ποιοι κανόνες θα διέπουν αυτή τη διαδικασία.

Η ειρήνη δεν γίνεται να περιορίζεται σε μια συμφωνία όσων διαθέτουν τα ισχυρότερα οπλοστάσια. Οφείλει να κατοχυρώνει δικαιώματα και για τα μικρότερα κράτη, ανεξάρτητα από τη βούληση των ισχυρότερων.

Για την Ελλάδα, το ζήτημα δεν εξαντλείται σε μια θεωρητική συζήτηση. Συνδέεται με τη στρατηγική της επιβίωση σε έναν κόσμο όπου επανέρχεται η ισχύς, ενώ το διεθνές δίκαιο παραμένει η ισχυρότερη θεσμική εγγύηση για την κυριαρχική ισότητα των κρατών.

*Δημήτρης Σταθακόπουλος, Δρ Παντείου Πανεπιστημίου, Συνεργάτης του Εργαστηρίου Τουρκικών & Ευρασιατικών Μελετών (ΕΤΕΜ) του Πανεπιστημίου Πειραιά, Νομικός, Οθωμανολόγος – Τουρκολόγος

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν, στο ΔΕΔΟΜΕΝΟ.

ΣΧΟΛΙΑ

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει αυτό το άρθρο.

Αφήστε ένα σχόλιο

Η διεύθυνση email σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *.

ΔΙΕΘΝΗ Τραμπ, Πούτιν, Σι: Η επιστροφή της γεωπολιτικής ισχύος στο νέο διεθνές περιβάλλον