Politico: Η Frontex σταματά το πρόγραμμα επανένταξης απελαθέντων μεταναστών λόγω έλλειψης χρημάτων

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex) σταμάτησε αιφνιδιαστικά το πρόγραμμα υποστήριξης για την επανένταξη απελαθέντων μεταναστών, αφού τα κονδύλια που είχε διαθέσιμα για το τρέχον έτος εξαντλήθηκαν πολύ νωρίτερα από ό,τι αναμενόταν.

Η απόφαση λαμβάνεται σε μια κρίσιμη περίοδο, καθώς οι Βρυξέλλες ετοιμάζουν διεύρυνση των αρμοδιοτήτων της Frontex στις επιστροφές. Παράλληλα, εγείρονται σοβαρά ερωτήματα για το πώς χρηματοδοτείται η μεταναστευτική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

«Πάγωμα» των αιτήσεων

Όπως προκύπτει από εσωτερικά έγγραφα και μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που είδε το Politico, η Frontex σταμάτησε να δέχεται νέες αιτήσεις για βοήθεια επανένταξης στις 2 Οκτωβρίου.

Ο Χανς Λάιτενς, εκτελεστικός διευθυντής της Frontex, έγραψε στο προσωπικό ότι το κόστος «έφτασε σε επίπεδο που δεν διασφαλίζει πλέον την πλήρη οικονομική κάλυψη».

Σε λειτουργία από το 2022, το πρόγραμμα προσφέρει οικονομική ενίσχυση, ιατρική περίθαλψη, επαγγελματική εκπαίδευση και συμβουλευτική σε ανθρώπους που επιστρέφουν στις χώρες καταγωγής τους όταν απορρίπτεται το δικαίωμα παραμονής τους στην ΕΕ.

Η υποστήριξη για την επανένταξη είναι βασικό μέρος του ευρωπαϊκού σχεδίου για περισσότερες επιστροφές αιτούντων άσυλο των οποίων οι αιτήσεις έχουν απορριφθεί.

Η διακοπή σημειώνεται ενώ η ΕΕ επιδιώκει να αυξήσει τις απελάσεις —κεντρικό στοιχείο της μεταναστευτικής πολιτικής και θέμα νέας νομοθεσίας που εγκρίθηκε νωρίτερα αυτόν τον μήνα. Έρχεται επίσης λίγες εβδομάδες πριν από την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για διεύρυνση της εντολής της Frontex, μεταξύ άλλων ως προς τις επιστροφές και την επανένταξη.

«Δεν υπάρχει φιλοδοξία χωρίς πόρους»

Η επαναφορά του προγράμματος προϋποθέτει επιπλέον κονδύλια, όπως αναφέρει η Frontex. Ο οργανισμός έχει υποβάλει αίτημα για έκτακτη χρηματοδότηση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ενώ περιμένει διευκρινίσεις τόσο για τον προϋπολογισμό της ΕΕ του 2027 όσο και για το νέο επταετές δημοσιονομικό πλαίσιο, που αρχίζει το 2028.

Μιλώντας στο Politico, ο εκπρόσωπος Τύπου της Frontex, Κρις Μπορόβσκι, δήλωσε: «Δεν έχει νόημα να μιλάμε για μια πιο φιλόδοξη ευρωπαϊκή πολιτική επιστροφών χωρίς να μιλάμε παράλληλα και για τους πόρους που απαιτούνται για την υλοποίησή της. Η φιλοδοξία και η χρηματοδότηση πρέπει να βαδίζουν χέρι-χέρι».

Ο Μπορόβσκι επιβεβαίωσε ότι έχουν ανασταλεί οι νέες υποθέσεις, ξεκαθάρισε όμως πως δεν επηρεάζονται όσοι συμμετέχουν ήδη στο πρόγραμμα.

Πρόσθεσε ότι η Frontex θα εξακολουθήσει να στηρίζει τα κράτη μέλη στις επιστροφές με «άλλες μορφές συνδρομής», ανάμεσά τους επιχειρησιακή και τεχνική βοήθεια.

«Οι επιστροφές δεν τελειώνουν όταν προσγειώνεται το αεροπλάνο. Το να βοηθάμε τους ανθρώπους να χτίσουν ξανά τη ζωή τους μετά την επιστροφή στις χώρες καταγωγής τους είναι ένα σημαντικό μέρος της λειτουργίας της διαχείρισης της μετατανάστευσης. Απαιτεί σχεδιασμό, ανθρώπους και χρήματα», σημείωσε.

Οι αιτήσεις αυξήθηκαν κατά 75%

Η έλλειψη χρημάτων οφείλεται στην κατακόρυφη αύξηση της ζήτησης. Καθώς δεχόταν κατά μέσο όρο 2.368 νέες υποθέσεις κάθε μήνα, η Frontex ανέλαβε πολύ περισσότερους μετανάστες που χρειάζονταν βοήθεια επανένταξης από όσους είχε προβλέψει.

Στο μήνυμα που έστειλε στο προσωπικό, ο Λάιτενς ανέφερε:

• Τον Σεπτέμβριο, οι υποθέσεις ξεπέρασαν κατά 63% τον στόχο της Frontex.
• Στο πρώτο εξάμηνο του τρέχοντος έτους, οι υποθέσεις που ανέλαβε ο οργανισμός ήταν περίπου 75% περισσότερες σε σύγκριση με το αντίστοιχο διάστημα πέρυσι.

Τα προηγούμενα χρόνια, η Frontex κάλυπτε τις πρόσθετες ανάγκες μεταφέροντας χρήματα από άλλα σημεία του προϋπολογισμού της. Αυτό δείχνει ότι αναζητούσε διαρκώς τους πόρους που χρειάζονταν για να συνεχιστεί το πρόγραμμα.

Στην επιστολή του, ο Λάιτενς έγραψε: «Η Frontex δεν διαθέτει τις απαραίτητες πιστώσεις για να καλύψει περαιτέρω τις ανάγκες, καθώς οι κατανομές του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου (MFF) δεν προέβλεπαν ότι η Frontex θα καλούνταν να αναλάβει τη χρηματοδότηση των επιστροφών στην κλίμακα που βλέπουμε σήμερα».

Η Frontex έθεσε το θέμα στην Κομισιόν, αλλά, σύμφωνα με το έγγραφο, «δεν κατέστη δυνατό να αναληφθούν περαιτέρω δεσμεύσεις για τη συνέχεια».

Βιώσιμη λύση αντί για δαπανηρές αναγκαστικές απελάσεις

Η αναστολή της υποστήριξης επανένταξης δημιουργεί έντονο προβληματισμό για την πορεία της μεταναστευτικής στρατηγικής της Ευρώπης.

Ο Λούκας Γκέρκε, επικεφαλής του παγκόσμιου γραφείου του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης του ΟΗΕ στις Βρυξέλλες, είπε στο Politico ότι η επανένταξη είναι το «κλειδί» για την αποτελεσματική εφαρμογή της πολιτικής επιστροφών της ΕΕ.

Όπως ανέφερε, οι αναγκαστικές επιστροφές κοστίζουν σημαντικά και συνοδεύονται από αυξημένο κίνδυνο παραβίασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αντίθετα, η υποστήριξη επανένταξης ενθαρρύνει τις εθελούσιες επιστροφές, περιορίζει την πιθανότητα να επιχειρήσουν οι άνθρωποι ξανά να φτάσουν στην ΕΕ και διευκολύνει τη συνεργασία με τις χώρες υποδοχής.

«Αυτό σημαίνει ότι κάθε ευρώ που δαπανάται για την επιστροφή με επανένταξη είναι ένα ευρώ που δαπανάται με πολύ πιο βιώσιμο τρόπο», τόνισε ο Γκέρκε.

«Μην υπερασπίζεστε την πολιτική της ΕΕ»

Το κλίμα αποτυπώνουν και οι γραπτές οδηγίες που έλαβε το προσωπικό της Frontex για το πώς να ενημερώσει τους μετανάστες που είχαν καταθέσει αίτηση σχετικά με την αναστολή.

Όπως προκύπτει από τα έγγραφα που παρουσιάζει το Politico, οι σύμβουλοι της Frontex καλούνται να «αναγνωρίζουν το θεσμικό πρόβλημα» στη χρηματοδότηση, «ώστε ο επιστρέφων να μην αισθάνεται προσωπικά στοχοποιημένος ή τιμωρημένος».

Οι συμβουλές προς τους εργαζομένους είναι να μιλούν με διαφάνεια, να αναγνωρίζουν την απογοήτευση των μεταναστών και να αφήνουν χρόνο ώστε να υποχωρήσει η συναισθηματική ένταση. Στη συνέχεια, καλούνται να κατευθύνουν τη συζήτηση στις ενέργειες που εξακολουθούν να είναι διαθέσιμες κατά την επιστροφή.

Παράλληλα, η εντολή διατυπώνεται ξεκάθαρα: «Μην διαπληκτίζεστε και μην υπερασπίζεστε την πολιτική της ΕΕ».

Στο έγγραφο επισημαίνεται ακόμη πως οι υποψήφιοι προς επιστροφή «ενδέχεται να αισθανθούν εξαπατημένοι, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε θυμό, αποθάρρυνση ή πλήρη αποχώρηση από τη διαδικασία επιστροφής».

Περισσότερες αρμοδιότητες για τη Frontex, αλλά χωρίς… επαρκείς πόρους και προσωπικό

Η διεύρυνση της αποστολής της Frontex προβλέπεται στο πενταμερές σχέδιο της Κομισιόν για την αντιμετώπιση ξαφνικών, μαζικών μεταναστευτικών ροών. Το σχέδιο ακολούθησε την κρίση στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα.

Πέρα από την αναβαθμισμένη εμπλοκή της στις επιστροφές, προβλέπεται ότι η Frontex θα αναλάβει την επιτήρηση των εξωτερικών συνόρων, καθώς και τη δυνατότητα ταχείας ανάπτυξης δυνάμεων σε έκτακτες περιστάσεις.

«Η Επιτροπή θα προτείνει η Frontex να εξελιχθεί σε μια αληθινά ευρωπαϊκή δύναμη, με την κλίμακα, τα εργαλεία και την ευελιξία να στηρίζει τα κράτη μέλη όπου και όποτε χρειάζεται», ανέφερε σε επιστολή προς τους ηγέτες της ΕΕ ενόψει της Συνόδου Κορυφής η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.

Τα σχέδια, ωστόσο, έχουν ήδη προκαλέσει ανησυχία, καθώς εκφράζονται φόβοι ότι η επέκταση των αρμοδιοτήτων προχωρά πολύ πιο γρήγορα από την ενίσχυση των διαθέσιμων πόρων.

Σε εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ο εκτελεστικός διευθυντής της Frontex, Χανς Λάιτενς, αναφέρθηκε στον συμβιβασμό που είναι απαραίτητος.

«Εάν το προσωπικό πρέπει να είναι διαθέσιμο για άμεση ανάπτυξη σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί αλλού. Αν βρίσκονται στη Νάρβα της Εσθονίας, δεν μπορείς να τους χρησιμοποιήσεις στην Ιταλία αυτή τη στιγμή», είπε χαρακτηριστικά.