Σύνοδος Κορυφής ΕΕ: Ενεργειακή κρίση, προϋπολογισμός 2028-2034 και στήριξη στην Ουκρανία στο επίκεντρο

Στις Βρυξέλλες, η διήμερη Σύνοδος Κορυφής της ΕΕ αρχίζει σήμερα, Πέμπτη, στις 11:00 ώρα Ελλάδας, με την ενεργειακή κρίση, τα πρόσθετα μέτρα για τις υψηλές τιμές, τον νέο πολυετή προϋπολογισμό της Ένωσης για το 2028-2034 και τη στήριξη της Ουκρανίας στην ατζέντα. Οι εργασίες θα ολοκληρωθούν την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου.

Η ανταγωνιστικότητα της ΕΕ αποτελεί το πρώτο θέμα της Συνόδου, με βασικό άξονα την ενεργειακή κρίση και τις παρεμβάσεις για τις υψηλές τιμές. Με τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και τις επιπτώσεις τους στις διεθνείς αγορές να επιβαρύνουν την κατάσταση, οι ηγέτες αναμένεται να συζητήσουν τόσο άμεση στήριξη σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις όσο και μακροπρόθεσμους τρόπους περιορισμού της ευρωπαϊκής εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.

Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, στην επιστολή που έστειλε στους ηγέτες, ζητεί «άμεση δράση». Παράλληλα, τους καλεί να δώσουν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατευθύνσεις για τη λήψη «στοχευμένων και προσωρινών μέτρων», ενώ συνεχίζεται η προσπάθεια για την ενεργειακή απεξάρτηση της Ευρώπης.

Ευρωπαίος αξιωματούχος τόνισε ότι «Δεν υπάρχει μία μαγική λύση» που να δίνει άμεση απάντηση στο πρόβλημα των καταναλωτών και των επιχειρήσεων. Όπως σημείωσε, οι ηγέτες έχουν προτείνει διαφορετικές επιλογές, οι οποίες χρειάζεται να αξιολογηθούν ώστε να διαπιστωθεί ποιες μπορούν να υλοποιηθούν και να συγκεντρώσουν την αναγκαία συναίνεση.

Στις επιλογές που έχουν πέσει στο τραπέζι συγκαταλέγεται ένας φόρος στα έκτακτα κέρδη των ενεργειακών εταιρειών (windfall tax), πρόταση την οποία στηρίζουν Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία, Πολωνία, Αυστρία και Πορτογαλία. Η Ελλάδα και η Ιταλία ζητούν, παράλληλα, ευρύτερη δημοσιονομική ευελιξία για τη χρηματοδότηση προσωρινών ενισχύσεων. Συζητούνται ακόμη φορολογικά μέτρα για την ελάφρυνση του ενεργειακού κόστους, μεταξύ άλλων με μείωση του ΦΠΑ και των ειδικών φόρων κατανάλωσης. Ιταλία και Τσεχία έχουν επίσης ζητήσει προσωρινές τροποποιήσεις στο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS).

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει την ανάγκη για «δημοσιονομική σύνεση», ώστε να μην προστεθούν πιέσεις στα δημόσια οικονομικά και να προστατευτεί η εμπιστοσύνη των αγορών. Για έναν ευρωπαϊκό φόρο στα έκτακτα κέρδη των ενεργειακών εταιρειών, η Επιτροπή διατηρεί επιφυλάξεις, εκτιμώντας ότι τα κράτη-μέλη μπορούν να κρίνουν καλύτερα αν θα υιοθετήσουν τέτοιες παρεμβάσεις. Έχει, ωστόσο, συμφωνηθεί η συγκρότηση ομάδας εργασίας για να εξετάσει το θέμα, να ανταλλάξει βέλτιστες πρακτικές και να στηρίξει τα κράτη-μέλη.

Το σχέδιο συμπερασμάτων προβλέπει ότι οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα ζητήσουν από την Επιτροπή πρόσθετες κινήσεις για τις υψηλές τιμές. Ειδικότερα, αναφέρει: «Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή να εξετάσει και να προτείνει, εφόσον κρίνεται σκόπιμο, περαιτέρω μέτρα για την αντιμετώπιση της ραγδαίας αύξησης των τιμών ενέργειας βραχυπρόθεσμα». Η τελική διατύπωση δεν έχει οριστικοποιηθεί και θα διαμορφωθεί ανάλογα με την πορεία των συνομιλιών στη Σύνοδο.

Οι ηγέτες αναμένεται επίσης να καλωσορίσουν βραχυπρόθεσμες προτάσεις της Επιτροπής: την επέκταση του πλαισίου κρατικών ενισχύσεων προς τις βιομηχανίες που πλήττονται περισσότερο από το αυξημένο κόστος ενέργειας, τη δημιουργία πλαισίου για μεγαλύτερη δυναμικότητα και αποδοτικότητα των διυλιστηρίων, καθώς και πρωτοβουλίες εθελοντικής συγκέντρωσης της ενεργειακής ζήτησης. Επιπλέον, η Επιτροπή εισηγείται να μετατεθούν κατά ένα έτος ορισμένες υποχρεώσεις του κανονισμού της ΕΕ για το μεθάνιο, διευκολύνοντας τις εισαγωγές φυσικού αερίου και πετρελαίου.

Για τον μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναμένεται να υπογραμμίσουν πως η ταχύτερη ενεργειακή μετάβαση, μέσω περισσότερης καθαρής ενέργειας και καλύτερων δικτύων, είναι ο βασικός τρόπος περιορισμού της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα και σταδιακής μείωσης του ενεργειακού κόστους. Ενόψει της αναθεώρησης του ευρωπαϊκού Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS), αναμένεται ακόμη να ζητήσουν οι κανόνες για τους ρύπους να μην πλήξουν την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.

Αναζήτηση συμφωνίας μεταξύ των κρατών-μελών

Η συζήτηση για τον νέο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ, για την περίοδο 2028-2034, θα στηριχθεί στην πρόταση συμβιβασμού της Ιρλανδικής Προεδρίας. Σε σύγκριση με την αρχική εισήγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, προβλέπονται περικοπές περίπου 8%, δηλαδή 141 δισ. ευρώ, με το συνολικό ύψος του προϋπολογισμού να διαμορφώνεται σε περίπου 1,622 τρισ. ευρώ, σε σταθερές τιμές 2025.

Παρά την πρόταση, οι θέσεις των κρατών μελών εξακολουθούν να παρουσιάζουν σημαντικές αποκλίσεις.

Από τη μία, οι χώρες που χαρακτηρίζονται «φειδωλές» —Γερμανία, Σουηδία, Ολλανδία, Αυστρία, Φινλανδία και Δανία— εκτιμούν πως το συνολικό ποσό του προϋπολογισμού είναι ακόμη πολύ υψηλό και ζητούν να μειωθεί κατά αρκετές εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ. Αντίθετη θέση έχουν οι 17 χώρες των «Φίλων της Συνοχής», στις οποίες συγκαταλέγονται η Ελλάδα, η Ιταλία και η Ισπανία: ζητούν να παραμείνει η χρηματοδότηση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής και της πολιτικής συνοχής, τονίζοντας τη συμβολή τους τόσο στη γεωργία όσο και στην ανάπτυξη των περιφερειών.

Την αντίθεσή της στις μεγάλες μειώσεις που εισηγείται η Ιρλανδική Προεδρία εκφράζει και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Προειδοποιεί ότι οι περικοπές μπορεί να πλήξουν κεντρικές προτεραιότητες, τις οποίες έχουν συμφωνήσει από κοινού τα κράτη μέλη. Η Γαλλία, από την πλευρά της, διεκδικεί έναν «φιλόδοξο» ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, με επαρκείς πόρους για ουσιαστικές κοινές πολιτικές.

Κρίσιμο για την πορεία των διαπραγματεύσεων θεωρείται, παράλληλα, να βρεθεί κοινά αποδεκτή λύση για τους νέους ίδιους πόρους της ΕΕ, δηλαδή για τις πρόσθετες πηγές εσόδων που θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.

Η σημερινή συζήτηση σηματοδοτεί την έναρξη των διαπραγματεύσεων μεταξύ των ηγετών, όμως οι διαφωνίες για το μέγεθος και τις προτεραιότητες του νέου προϋπολογισμού παραμένουν ισχυρές. Η Ιρλανδική Προεδρία και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, θέλουν να υπάρξει συμφωνία μέχρι το τέλος του έτους, αλλά ορισμένα κράτη μέλη εκφράζουν αμφιβολίες για αυτό το χρονοδιάγραμμα.

Την πορεία των συνομιλιών μετά τη σημερινή συζήτηση θα συντονίσει ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα. Αν και δεν υπάρχει σύμπνοια για τον χρόνο ολοκλήρωσης, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί θέλουν να κλείσουν οι διαπραγματεύσεις πριν από τα Χριστούγεννα, ώστε να μην παραταθούν έως το 2027. Εκείνη τη χρονιά είναι προγραμματισμένες σημαντικές εκλογικές αναμετρήσεις, ανάμεσά τους και οι προεδρικές εκλογές στη Γαλλία.

Στήριξη της Ουκρανίας στην κορυφή της ευρωπαϊκής ατζέντας

Κατά τη δεύτερη ημέρα της Συνόδου, οι ηγέτες της Ευρώπης αναμένεται να επιβεβαιώσουν εκ νέου τη στήριξή τους στην Ουκρανία. Στις Βρυξέλλες αναμένεται να βρεθεί ο πρόεδρος της χώρας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, προκειμένου να ενημερώσει τους «27» για τις ανάγκες της, ενώ συνεχίζονται οι ρωσικές επιθέσεις εναντίον αμάχων και κρίσιμων υποδομών.

Οι ηγέτες της ΕΕ αναμένεται να δηλώσουν ξανά αποφασισμένοι να αυξήσουν την πίεση προς τη Ρωσία, ώστε να σταματήσει τον πόλεμο και να πάρει μέρος σε ουσιαστικές ειρηνευτικές συνομιλίες. Την ίδια ώρα, οι «27» αναμένεται να εκφράσουν δυσαρέσκεια για τη συμφωνία ΗΠΑ-Ρωσίας σχετικά με το ντίζελ. Ευρωπαίος αξιωματούχος τη χαρακτήρισε «λυπηρή», καθώς, όπως είπε, έρχεται σε αντίθεση με τη στρατηγική που εφαρμόζουν οι ΗΠΑ και η ΕΕ τα τελευταία τεσσεράμισι χρόνια. «Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εκφράζει τη λύπη του για την απόφαση των Ηνωμένων Πολιτειών να άρουν προσωρινά τις κυρώσεις στο ρωσικό ντίζελ», αναφέρεται χαρακτηριστικά στα συμπεράσματα.

Για την κάλυψη των δημοσιονομικών και στρατιωτικών αναγκών της Ουκρανίας το 2026 και το 2027, η ΕΕ έχει συμφωνήσει να χορηγήσει δάνειο 90 δισ. ευρώ. Από αυτά, τα 60 δισ. ευρώ προορίζονται για στρατιωτική βοήθεια και τα υπόλοιπα 30 δισ. ευρώ για δημοσιονομική στήριξη. Παρότι έχουν καθοριστεί οι πόροι για το 2026, δεν έχει ακόμη λυθεί το ζήτημα της χρηματοδότησης για το 2027. Στο σχέδιο συμπερασμάτων, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο δηλώνει ότι παραμένει δεσμευμένο να καλύψει τις επείγουσες χρηματοδοτικές ανάγκες της Ουκρανίας σε συνεργασία με διεθνείς εταίρους και αναμένει νεότερη αξιολόγηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.

Ταυτόχρονα, απευθύνει έκκληση στους διεθνείς εταίρους να αυξήσουν χωρίς καθυστέρηση τη βοήθειά τους, προκειμένου να καλυφθούν οι οικονομικές και στρατιωτικές ανάγκες της χώρας.

Στην ημερήσια διάταξη βρίσκεται επίσης η αναβάθμιση της αμυντικής ετοιμότητας της Ευρώπης. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην αντιμετώπιση των ρωσικών υβριδικών επιθέσεων και στην κάλυψη σημαντικών ελλείψεων στις στρατιωτικές δυνατότητες των κρατών μελών.

Η μετανάστευση επίσης στην ατζέντα της Συνόδου

Η δεύτερη ημέρα της Συνόδου θα περιλάβει συζήτηση για τη μετανάστευση, με επίκεντρο τη φύλαξη των εξωτερικών συνόρων, την επιτάχυνση των επιστροφών και τη διαχείριση ξαφνικών μαζικών αφίξεων. Στην επιστολή της προς τους Ευρωπαίους ηγέτες, η πρόεδρος της Επιτροπής έχει επισημάνει ότι χρειάζεται ισχυρότερη ευρωπαϊκή διαχείριση του μεταναστευτικού, μεταξύ άλλων με τη δημιουργία νέου ευρωπαϊκού πλαισίου για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Το πλαίσιο προβλέπει μεγαλύτερη ευελιξία στη διαχείριση των συνόρων, καθώς και στις διαδικασίες ασύλου και επιστροφής, όταν οι αιφνίδιες μαζικές αφίξεις απαιτούν άμεση ανταπόκριση και τα υπάρχοντα μέσα δεν επαρκούν.

Επιπλέον, οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα εξετάσουν τις πρόσφατες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και τον αντίκτυπό τους στη σταθερότητα της περιοχής, στην ελευθερία της ναυσιπλοΐας και στην ασφάλεια στη θάλασσα.

Στο δείπνο εργασίας της πρώτης ημέρας, οι ηγέτες θα θέσουν επί τάπητος τη διεύρυνση της ΕΕ και τις εσωτερικές αλλαγές που απαιτούνται ενόψει μελλοντικής διεύρυνσης. Θα γίνει ειδική αναφορά στην ενταξιακή πορεία του Μαυροβουνίου, καθώς και στις τελευταίες εξελίξεις.