MI5: Προειδοποίηση για την Τεχνητή Νοημοσύνη και τα βιολογικά όπλα – «Μπορεί να αλλάξει δραματικά τα δεδομένα»

Κορυφαίοι επιστήμονες και ειδικοί ασφαλείας εκφράζουν σοβαρές ανησυχίες για το ενδεχόμενο αξιοποίησης της Τεχνητής Νοημοσύνης στην ανάπτυξη βιολογικών όπλων, μετά την επισήμανση του επικεφαλής της βρετανικής υπηρεσίας πληροφοριών MI5, σερ Κεν ΜακΚάλουμ, ότι η νέα τεχνολογία θα μπορούσε να «αλλάξει δραματικά τα δεδομένα».

Οι ειδικοί περιγράφουν μια νέα απειλή που εκτείνεται από τις τρομοκρατικές οργανώσεις, οι οποίες μπορεί να αξιοποιήσουν εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης για πρόσβαση σε εξειδικευμένη γνώση, έως κρατικά προγράμματα που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν ακόμη πιο επικίνδυνους παθογόνους οργανισμούς. Επισημαίνουν, πάντως, ότι η ανάπτυξη βιολογικών όπλων εξακολουθεί να απαιτεί σημαντική επιστημονική κατάρτιση, ειδικό εξοπλισμό και πρόσβαση σε επικίνδυνα βιολογικά υλικά.

Η ανάλυση του Guardian σημειώνει ότι η τοποθέτηση του επικεφαλής της MI5 φέρνει ξανά στο επίκεντρο την πιθανότητα η Τεχνητή Νοημοσύνη να καταστήσει ευκολότερη την ανάπτυξη υφιστάμενων, αλλά και εντελώς νέων, βιολογικών όπλων.

Μιλώντας στην ετήσια ομιλία του για τις απειλές κατά της Βρετανίας, ο σερ Κεν ΜακΚάλουμ υπογράμμισε πως η ταχεία πρόοδος της τεχνολογίας ενδέχεται να αλλάξει ουσιαστικά τις δυνατότητες εκείνων που θέλουν να μετατρέψουν βιολογικούς παράγοντες σε όπλα.

Οι ειδικοί εξετάζουν πλέον όχι απλώς αν η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να δώσει επικίνδυνες πληροφορίες, αλλά και αν μπορεί να αυξήσει τις δυνατότητες κρατών και οργανώσεων που έχουν ήδη προηγμένες βιολογικές υποδομές.

Από τρομοκρατικές ομάδες έως κρατικά εργαστήρια: οι δύο κύριες απειλές

Δύο διαφορετικές μορφές κινδύνου ξεχωρίζουν οι ειδικοί. Η πρώτη αφορά άτομα με περιορισμένη επιστημονική κατάρτιση ή τρομοκρατικές οργανώσεις, που θα μπορούσαν μέσω συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης να αποκτήσουν γνώσεις για τις οποίες παλαιότερα απαιτούνταν εκτεταμένη εκπαίδευση.

Τα εξελιγμένα chatbots έχουν τη δυνατότητα να συγκεντρώνουν επιστημονικά στοιχεία, να ταξινομούν σύνθετα δεδομένα και να συνδράμουν στην επίλυση προβλημάτων, γεγονός που προκαλεί φόβους για πιθανή κακόβουλη αξιοποίησή τους.

Η δεύτερη απειλή, που ειδικοί χαρακτηρίζουν πιο άμεση, προέρχεται από κράτη και οργανισμούς με έμπειρο επιστημονικό προσωπικό, εργαστήρια υψηλής βιολογικής ασφάλειας και τον απαιτούμενο εξοπλισμό.

Για τέτοιους φορείς, η Τεχνητή Νοημοσύνη ενδέχεται να ενισχύσει ήδη υπάρχουσες επιστημονικές ικανότητες και να συνεισφέρει στην έρευνα για την τροποποίηση επικίνδυνων παθογόνων.

Κατά τη δρα Φιλίπα Λέντζος, ειδική στην επιστήμη και τη διεθνή ασφάλεια στο King’s College του Λονδίνου, αυτή αποτελεί την πιο σοβαρή ανησυχία αυτή την περίοδο.

«Εδώ, η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν εξαλείφει την ανάγκη για εξειδικευμένες γνώσεις. Ενισχύει τις γνώσεις που ήδη υπάρχουν», αναφέρει.

Μια λιγότερο άμεση, αλλά εξαιρετικά ανησυχητική προοπτική είναι να χρησιμοποιήσουν πολύ εξειδικευμένες ομάδες την τεχνολογία για να σχεδιάσουν εντελώς νέους παθογόνους οργανισμούς ή τοξίνες, απέναντι στους οποίους ίσως να μην υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπείες ή αντίδοτα.

Anthropic: Πέντε περιστατικά επιστημόνων που επιχείρησαν να χρησιμοποιήσουν το Claude

Οι ανησυχίες δεν αφορούν μόνο υποθετικά ενδεχόμενα.

Τον Σεπτέμβριο, η εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης Anthropic γνωστοποίησε πως είχε εντοπίσει πέντε περιστατικά σε χώρες που δεν κατονόμασε. Σε αυτά, επιστήμονες επιχείρησαν να αξιοποιήσουν το chatbot Claude για έρευνες που ενδεχομένως σχετίζονταν με επικίνδυνους ιούς ή τοξίνες.

Ιδιαίτερα ανησυχητικό ήταν ότι κάποιοι χρήστες, αφού βρέθηκαν αντιμέτωποι με δικλίδες ασφαλείας, αναζήτησαν μεθόδους παράκαμψής τους.

Η εταιρεία ανέφερε ότι σε ένα περιστατικό ερευνητές ζήτησαν από το chatbot να συμβάλει στον σχεδιασμό πειραμάτων για την τροποποίηση ιδιαίτερα παθογόνου ιού της γρίπης των πτηνών, ώστε να προσαρμοστεί στα θηλαστικά.

Η Anthropic επισήμανε ότι τέτοιου είδους δραστηριότητες μπορεί να συνδέονται με απόπειρες ενίσχυσης της επικινδυνότητας των παθογόνων οργανισμών.

Παρόμοιες έρευνες, ωστόσο, διεξάγονται και σε νόμιμα επιστημονικά εργαστήρια, όπου στόχος είναι ο έγκαιρος εντοπισμός πιθανών πανδημιών και η δημιουργία εμβολίων ή φαρμάκων.

Επειδή η βιολογική έρευνα μπορεί να εξυπηρετεί δύο σκοπούς, είναι εξαιρετικά δύσκολο να ξεχωρίσει η δραστηριότητα που προστατεύει τη δημόσια υγεία από μια πιθανή προετοιμασία για την παραγωγή βιολογικών όπλων.

Η υπόθεση βιοτρομοκρατίας στην Ινδία και οι ανησυχίες για επιστημονικά πειράματα

Το 2025, οι αρχές στην Ινδία αποκάλυψαν μια ύποπτη υπόθεση βιοτρομοκρατίας, στην οποία φέρεται να εμπλέκονταν ένας γιατρός και άλλα άτομα.

Όπως αναφέρθηκε, οι ύποπτοι είχαν υποβάλει ερωτήματα σε chatbots και εργαλεία αναζήτησης με τεχνητή νοημοσύνη, φέρεται με σκοπό να βρουν πληροφορίες για την παρασκευή ρικίνης, μιας εξαιρετικά επικίνδυνης τοξίνης.

Δεν έχει αποσαφηνιστεί αν οι απαντήσεις των συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης συνέβαλαν ουσιαστικά στις ενέργειες που αποδίδονται στους υπόπτους.

Ταυτόχρονα, επιστημονικές έρευνες έχουν δείξει πως ορισμένα συστήματα είναι σε θέση να παράγουν πληροφορίες που προκαλούν σοβαρές ανησυχίες για τη βιολογική ασφάλεια.

Στο πλαίσιο πειράματος του Τεχνολογικού Ινστιτούτου Μασαχουσέτης (MIT), φοιτητές χωρίς ειδική επιστημονική κατάρτιση κλήθηκαν να διερευνήσουν αν ένα chatbot θα μπορούσε να τους συνδράμει στον σχεδιασμό μιας υποθετικής πανδημικής απειλής.

Σε διάστημα μόλις μίας ώρας, τα συστήματα έδωσαν πληροφορίες για επικίνδυνους παθογόνους οργανισμούς, καθώς και για θέματα ασφάλειας στη βιολογική έρευνα.

Ανησυχία προκάλεσε η ευκολία με την οποία εντοπίστηκαν ορισμένες απαντήσεις, αν και παραμένει εξαιρετικά δύσκολο να μετατραπεί η θεωρητική γνώση σε πραγματική βιολογική απειλή.

Επιστήμονες έχουν επίσης περιγράψει περιστατικά στα οποία συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης έδωσαν στοιχεία για το πώς παθογόνοι οργανισμοί αντέχουν σε θεραπείες ή για ενδεχόμενη κακόβουλη χρήση βιολογικών παραγόντων.

Οι ιοί που σχεδιάστηκαν για πρώτη φορά με τη βοήθεια της Τεχνητής Νοημοσύνης

Νέα ερωτήματα ανέκυψαν μετά και από πρόσφατες επιστημονικές προόδους στον σχεδιασμό ιών με τη συνδρομή της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Τον Απρίλιο, ερευνητές δημιούργησαν τους πρώτους ιούς σχεδιασμένους με αυτή την τεχνολογία. Επρόκειτο για βακτηριοφάγους, ιούς που προσβάλλουν βακτήρια, όχι ανθρώπινα κύτταρα.

Παρότι η έρευνα ενδέχεται να ανοίξει τον δρόμο για νέες θεραπευτικές μεθόδους, ειδικοί προειδοποίησαν πως η δυνατότητα σχεδιασμού βιολογικών οργανισμών δημιουργεί επείγουσες προκλήσεις βιοασφάλειας.

Ανησυχίες έχουν εκφραστεί και για μελέτες που αφορούν ισχυρές νευροτοξίνες.

Το 2025, ερευνητές από το Εθνικό Εργαστήριο Los Alamos των Ηνωμένων Πολιτειών εκπαίδευσαν σύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης να προβλέπει πώς ισχυρές νευροτοξίνες από θαλάσσια σαλιγκάρια αλληλεπιδρούν με κύτταρα του ανθρώπου.

Από τη μελέτη αυτή θα μπορούσε να προκύψει βοήθεια για την ανάπτυξη αντιδότων.

Η αμερικανική κυβέρνηση, ωστόσο, ανησύχησε όταν ερευνητές από την Κίνα χρησιμοποίησαν δεδομένα της συγκεκριμένης εργασίας για να αναπτύξουν δικό τους εργαλείο σχεδιασμού τοξινών.

Οι Κινέζοι επιστήμονες δήλωσαν ότι στόχος της έρευνάς τους ήταν αποκλειστικά η ανάπτυξη φαρμάκων.

Γιατί παραμένει εξαιρετικά δύσκολη η ανάπτυξη βιολογικών όπλων

Οι ειδικοί τονίζουν ότι, παρά τις ανησυχητικές δυνατότητες της τεχνολογίας, η πρόσβαση σε πληροφορίες απέχει πολύ από την κατασκευή ενός λειτουργικού βιολογικού όπλου.

Για να αναπτυχθούν τέτοια όπλα χρειάζονται προηγμένες επιστημονικές γνώσεις, ειδικός εξοπλισμός και πρόσβαση σε βιολογικά υλικά, καθώς και εργαστηριακές διαδικασίες με εξαιρετικά υψηλό κίνδυνο.

«Η πληροφορία είναι μόνο ένα μέρος του προβλήματος», αναφέρει η δρ Φιλίπα Λέντζος.

Η ίδια επισημαίνει πως σημαντικά εμπόδια παραμένουν η πρακτική εμπειρία, η δυνατότητα εξασφάλισης εξοπλισμού και υλικών, η πειραματική επιβεβαίωση, αλλά και η παραγωγή σε μεγαλύτερη κλίμακα.

Η Σόνια Μπεν Ουαγκράμ-Γκόρμλεϊ, αναπληρώτρια διευθύντρια του προγράμματος βιολογικής άμυνας στο Πανεπιστήμιο George Mason της Βιρτζίνια, τονίζει τη σημασία της άρρητης τεχνογνωσίας: των πρακτικών ικανοτήτων που αποκτώνται με την εμπειρία, χωρίς να αποτυπώνονται σε εγχειρίδια. Όπως σημειώνει, αυτή υπήρξε καθοριστική ακόμη και στα ιστορικά κρατικά προγράμματα βιολογικών όπλων.

Ένα ενδεικτικό παράδειγμα φέρνει ο καθηγητής Μάρτιν Πατσέσα από το Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης.

Θεωρητικά, ένας απόφοιτος Φυσικής μπορεί να καταρτίσει σχέδιο για πυρηνική βόμβα· αυτό όμως δεν του εξασφαλίζει τη δυνατότητα να προμηθευτεί το ουράνιο που απαιτείται για την κατασκευή της.

Ανάλογα ισχύουν και στην περίπτωση των βιολογικών όπλων.

Όπως εξηγεί, τα προηγμένα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την ανάγκη για κατάλληλα υλικά και εξειδικευμένες εγκαταστάσεις.

Δεν υπάρχουν ακόμη επίσημες κυβερνητικές πολιτικές για την προστασία

Καθώς η Τεχνητή Νοημοσύνη εξελίσσεται ταχύτατα, οι επιστήμονες ζητούν πλέον να ενισχυθούν οι δικλίδες ασφαλείας.

Ο καθηγητής Τομ Ίνγκλεσμπι, επικεφαλής του Κέντρου Ασφάλειας της Υγείας στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins, αναφέρει ότι ορισμένες εταιρείες Τεχνητής Νοημοσύνης έχουν ήδη πάρει μέτρα, ώστε τα εργαλεία τους να μην αξιοποιηθούν για την ανάπτυξη βιολογικών όπλων.

Οι περισσότερες εταιρείες, πάντως, δεν αποκαλύπτουν ποια μέτρα έχουν θέσει σε εφαρμογή, εάν έχουν λάβει τέτοιου είδους μέτρα.

«Δεν έχουμε ακόμη επίσημες κυβερνητικές πολιτικές σε καμία χώρα για την προστασία από αυτού του είδους την κακόβουλη χρήση», προειδοποιεί.

Ο καθηγητής εισηγείται να προηγούνται ανεξάρτητες αξιολογήσεις των νέων μοντέλων Τεχνητής Νοημοσύνης πριν διατεθούν δημόσια, για να εντοπίζονται και να αντιμετωπίζονται πιθανοί κίνδυνοι. Επιπλέον, ζητά να περιοριστεί η πρόσβαση σε βιολογικά δεδομένα υψηλού κινδύνου και να ενταθούν οι έλεγχοι στις παραγγελίες γενετικού υλικού από εταιρείες που προμηθεύουν ερευνητικά εργαστήρια.

Κάποιοι από αυτούς τους ελέγχους εφαρμόζονται ήδη, αλλά κατά κύριο λόγο σε εθελοντική βάση.

Ο φόβος είναι ότι οι υφιστάμενοι μηχανισμοί ελέγχου μπορεί να αποδειχθούν ανεπαρκείς, καθώς εξελίσσονται οι τεχνολογίες σχεδιασμού γενετικών αλληλουχιών.

Οι ειδικοί καταλήγουν ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν έχει εξαλείψει τα επιστημονικά και τεχνικά εμπόδια για την ανάπτυξη βιολογικών όπλων. Θα μπορούσε, ωστόσο, να ενισχύσει επικίνδυνα τις δυνατότητες όσων διαθέτουν ήδη την αναγκαία τεχνογνωσία.

Οι κυβερνήσεις και οι εταιρείες τεχνολογίας καλούνται να διαχειριστούν την πρόκληση του περιορισμού αυτών των κινδύνων, χωρίς να ανακόψουν τη νόμιμη επιστημονική έρευνα που μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη νέων εμβολίων, φαρμάκων και θεραπειών.