NYT: Πώς οι Ταλιμπάν αξιοποιούν προς όφελός τους την ανησυχία της Ευρώπης για το μεταναστευτικό – Η μυστική συνάντηση στις Βρυξέλλες

Την ώρα που οι κυβερνήσεις της Ευρώπης καταδικάζουν δημόσια, με αυστηρή γλώσσα, τις παραβιάσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων από τους Ταλιμπάν, στο παρασκήνιο επιδιώκουν απεγνωσμένα τη συνεργασία του καθεστώτος για να επιστρέψουν Αφγανούς πρόσφυγες.

Η αυξανόμενη πολιτική πίεση για αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική ενθαρρύνει τις ευρωπαϊκές χώρες να προχωρήσουν σε έναν τακτικό ελιγμό: ανοίγουν απευθείας διαπραγματεύσεις με το ισλαμιστικό καθεστώς, το οποίο εκμεταλλεύεται την ανάγκη της Ευρώπης για να εξασφαλίσει πολιτική νομιμοποίηση και ανταλλάγματα.

Τέλος στο διπλωματικό ταμπού

Σε μυστική συνάντηση στις Βρυξέλλες στα τέλη Ιουνίου, πάνω από 20 Ευρωπαίοι αξιωματούχοι συζήτησαν με πέντε εκπροσώπους των Ταλιμπάν το θέμα των απελάσεων, σύμφωνα με αποκαλυπτικό ρεπορτάζ των New York Times. Ήταν η πρώτη φορά που πραγματοποιήθηκαν απευθείας συνομιλίες με το καθεστώς σε έδαφος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καταργώντας ένα διπλωματικό ταμπού.

Τρεις συμμετέχοντες και άλλοι τρεις αξιωματούχοι που είχαν ενημερωθεί για τη συνάντηση ανέφεραν στους NYT ότι οι Ευρωπαίοι εκπρόσωποι δεν έκαναν την παραμικρή αναφορά στις συστηματικές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων από το αφγανικό καθεστώς.

Οι συνομιλίες αποκαλύπτονται τώρα για πρώτη φορά. Για το ρεπορτάζ της, η αμερικανική εφημερίδα αξιοποίησε στοιχεία του γερμανικού υπουργείου Εξωτερικών και πήρε συνεντεύξεις από επτά διπλωμάτες, πέντε εκ των οποίων εκπροσωπούν ευρωπαϊκές χώρες, καθώς και από δύο Αφγανούς αξιωματούχους. Οι δύο Αφγανοί αξιωματούχοι μίλησαν ανώνυμα λόγω της ευαίσθητης φύσης των διαπραγματεύσεων.

Εδώ και χρόνια το Αφγανιστάν συγκαταλέγεται στις κύριες πηγές παράνομης μετακίνησης μεταναστών προς την Ευρώπη.

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις υποστηρίζουν ότι οι επαφές με τους Ταλιμπάν έχουν καθαρά τεχνικό χαρακτήρα και αφορούν αποκλειστικά τις απελάσεις. Πολλές οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ωστόσο, προειδοποιούν πως αυτή η προσέγγιση παραβλέπει τους σοβαρούς κινδύνους για τους Αφγανούς που επιστρέφουν στη χώρα τους.

«Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί αξιόπιστα να καταδικάζει τη συστηματική καταπίεση των Ταλιμπάν, ενώ παράλληλα διαπραγματεύεται μαζί τους για την απέλαση Αφγανών πίσω στις ίδιες τις παραβιάσεις στις οποίες διατείνεται ότι εναντιώνεται», δήλωσε στους NYT η ερευνήτρια για το Αφγανιστάν στο Human Rights Watch, Φερέστα Αμπάσι.

Οι στόχοι των Ταλιμπάν και οι παραχωρήσεις της Ευρώπης

Η επίσημη διπλωματική αναγνώριση των Ταλιμπάν εξακολουθεί να αποτελεί ταμπού, αναφέρουν οι New York Times. Μοναδική εξαίρεση παγκοσμίως είναι η Ρωσία, η οποία τους έχει αναγνωρίσει επίσημα.

Πέντε χρόνια μετά την ταχύτατη επιστροφή τους στην εξουσία, οι Ταλιμπάν αντιμετωπίζουν τις διαπραγματεύσεις για τις απελάσεις ως χρυσή ευκαιρία για τη σταδιακή αποδοχή της διακυβέρνησής τους. Ορισμένοι Ευρωπαίοι διπλωμάτες παραδέχονται ότι αυτή η εκτίμηση είναι βάσιμη.

Στη Γερμανία, στελέχη των Ταλιμπάν έχουν ήδη λάβει άδεια να δραστηριοποιούνται στις αφγανικές διπλωματικές αποστολές του Βερολίνου και της Βόννης. Γερμανοί αξιωματούχοι χαρακτηρίζουν την κίνηση ουσιαστική αναγνώριση των Ταλιμπάν ως νόμιμης κυβέρνησης.

Παράλληλα, η Γαλλία εξετάζει το ενδεχόμενο να κάνει αντίστοιχο βήμα στο Παρίσι. Στις συνομιλίες με την αφγανική αντιπροσωπεία στις Βρυξέλλες συμμετείχαν, επίσης, εκπρόσωποι από 15 ακόμη ευρωπαϊκές χώρες.

Οι Ταλιμπάν πιέζουν για ακόμη μεγαλύτερα οφέλη, καθώς θεωρούν ότι η ευρωπαϊκή πλευρά υποχωρεί. Μεταξύ των αιτημάτων τους είναι ευρύτερη πρόσβαση στις διπλωματικές αποστολές σε όλη την Ευρώπη, χρηματοδότηση για την επανένταξη όσων απελαύνονται και γενικότερη οικονομική βοήθεια. Το τελευταίο αποτελεί «κόκκινη γραμμή» για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, αφού η αναπτυξιακή συνδρομή θα κατέληγε στο ίδιο το καθεστώς και θα ενίσχυε στελέχη που τελούν υπό διεθνείς κυρώσεις.

«Οι Ταλιμπάν διαθέτουν πραγματικό μοχλό πίεσης και η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι αρκετά ανήμπορη», δήλωσε στους NYT ο Κόνραντ Σέτερ, διευθυντής του Διεθνούς Κέντρου Μελετών Σύγκρουσης της Βόννης (BICC).

«Οι ευρωπαϊκές χώρες βρίσκονται υπό τόσο μεγάλη πίεση που είναι έτοιμες να κάνουν σχεδόν οποιαδήποτε συμφωνία για να απομακρύνουν παραβατικούς πρόσφυγες».

Η Γερμανία πρωτοστατεί στις απελάσεις

Η Γερμανία βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της προσπάθειας απελάσεων, σύμφωνα με τους New York Times. Η κυβέρνηση του κεντροδεξιού καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς αγωνιά να υλοποιήσει τις δεσμεύσεις της για αυστηρές απελάσεις μεταναστών με ποινικό μητρώο.

Τον ρυθμό των απελάσεων επικρίνει έντονα το ανερχόμενο ακροδεξιό κόμμα «Εναλλακτική για τη Γερμανία» (AfD), που προηγείται στις δημοσκοπήσεις και υπόσχεται να απελάσει εκατομμύρια μετανάστες.

Στα τέλη της περασμένης χρονιάς, Γερμανοί αξιωματούχοι συμφώνησαν με τους Ταλιμπάν να πραγματοποιούνται απευθείας απελάσεις Αφγανών χωρίς νόμιμα έγγραφα, χωρίς να χρειάζεται να μεταφέρονται πρώτα μέσω τρίτων χωρών.

Στη Γερμανία ζουν πάνω από 500.000 Αφγανοί, οι περισσότεροι με νόμιμο καθεστώς, ενώ το Αφγανιστάν είναι η χώρα προέλευσης για το 20% όσων ζητούν άσυλο εκεί.

Τον Φεβρουάριο πραγματοποιήθηκε η πρώτη απέλαση στο πλαίσιο της νέας συμφωνίας: τσάρτερ με 20 Αφγανούς, οι οποίοι είχαν καταδικαστεί από γερμανικά δικαστήρια, αναχώρησε από τη Λειψία με προορισμό την Καμπούλ.

Σε δήλωσή του, ο Γερμανός υπουργός Εσωτερικών Αλεξάντερ Ντόμπριντ είχε πει: «Η συμφωνία με τους Ταλιμπάν δημιουργεί μια αξιόπιστη βάση για άμεσες και μόνιμες απελάσεις προς το Αφγανιστάν».

Τα στοιχεία του γερμανικού υπουργείου Εσωτερικών, τα οποία επικαλούνται οι NYT, καταγράφουν ότι από τον Μάιο του περασμένου έτους, επί καγκελαρίας Μερτς, η Γερμανία έχει απελάσει 263 Αφγανούς. Παράλληλα, ομοσπονδιακοί και κρατιδιακοί αξιωματούχοι ζητούν να επισπευσθούν οι διαδικασίες, καθώς πλέον απελαύνονται και Αφγανοί άνδρες χωρίς ποινικό μητρώο.

Η αντιμετώπιση των γυναικών είναι διαφορετική, καθώς αυτές εξακολουθούν σε μεγάλο βαθμό να προστατεύονται. Κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους, κυβερνητικά δεδομένα δείχνουν ότι σχεδόν το 95% των Αφγανών γυναικών που ζήτησαν άσυλο στη Γερμανία έλαβε καθεστώς προστασίας.

Με σκοπό να διευκολυνθούν οι απελάσεις, οι Ταλιμπάν έστειλαν στο Βερολίνο και τη Βόννη τρεις ακόμη αξιωματούχους για αποστολή διάρκειας ενός μήνα. Την αποστολή επιβεβαίωσε τον περασμένο μήνα το γερμανικό υπουργείο Εξωτερικών.

Η Γαλλία, η οποία παραδοσιακά συγκαταλεγόταν στις πιο επιφυλακτικές χώρες της ΕΕ απέναντι σε προσέγγιση με τους Ταλιμπάν, εξετάζει τώρα ανάλογη κατεύθυνση, σύμφωνα με τέσσερις Ευρωπαίους και Αφγανούς διπλωμάτες.

Σε ενημέρωση των δημοσιογράφων, ο εκπρόσωπος του γαλλικού υπουργείου Εξωτερικών Πασκάλ Κονφαβρέ ανέφερε: «Οι συζητήσεις έχουν ως στόχο τη διευκόλυνση της απομάκρυνσης Αφγανών υπηκόων που βρίσκονται παράνομα στη χώρα και συνιστούν κίνδυνο για την εθνική ασφάλεια».

Η Βρετανία παρακολουθεί προσεκτικά τις κινήσεις της ΕΕ, αναφέρουν οι NYT, ενώ κι άλλες ευρωπαϊκές χώρες διερευνούν το ενδεχόμενο απευθείας συμφωνιών με το αφγανικό καθεστώς.

Την ίδια ώρα, οι ΗΠΑ στέλνουν Αφγανούς πολίτες που απελαύνουν σε τρίτες χώρες και ασκούν πίεση σε ορισμένους εγκλωβισμένους σε πρώην αμερικανική στρατιωτική βάση στο Κατάρ να επιστρέψουν οικειοθελώς. Ωστόσο, δεν προχωρούν σε δημόσιες απευθείας απελάσεις προς το Αφγανιστάν.

Ο πρέσβης των Ταλιμπάν στο Κατάρ, Σουχέιλ Σαχίν, είπε στους NYT ότι μεταφέρει στους Ευρωπαίους διπλωμάτες την ανάγκη να ανοίξουν περισσότερο και να προσφέρουν οικονομική βοήθεια. «Αν υπάρχει ανεργία και οικονομική κρίση στο Αφγανιστάν, οι Αφγανοί θα φύγουν σαν χείμαρρος προς την Ευρώπη», προειδοποίησε.

Η συνάντηση των Ταλιμπάν με Ευρωπαίους αξιωματούχους σε ξενοδοχείο των Βρυξελλών

Οι Ευρωπαίοι διπλωμάτες πραγματοποιούν, όπως γράφουν οι New York Times, συχνές συναντήσεις με στελέχη των Ταλιμπάν στη Ντόχα και την Κωνσταντινούπολη. Όμως στις 23 Ιουνίου έληξε οριστικά το ταμπού των συνομιλιών σε ευρωπαϊκό έδαφος.

Στις Βρυξέλλες έφτασαν από την Κωνσταντινούπολη πέντε στελέχη των Ταλιμπάν και, με συνοδεία Βέλγων αστυνομικών, οδηγήθηκαν σε ξενοδοχείο Novotel κοντά στο διεθνές αεροδρόμιο. Εκεί τους ανέμεναν πάνω από 20 Ευρωπαίοι αξιωματούχοι.

Στο τραπέζι βρέθηκαν οι δυνατότητες συνεργασίας για τις επιστροφές, ενώ οι Ταλιμπάν διεκδίκησαν οικονομική στήριξη και ενισχυμένη διπλωματική παρουσία στην Ευρώπη.

Έντονες αντιδράσεις από οργανώσεις για τα δικαιώματα και πολιτικούς προκάλεσε η ανακοίνωση της επίσκεψης. Έτσι, το ακριβές σημείο της συνάντησης παρέμεινε κρυφό έως λίγες ώρες πριν αρχίσει.

Τη συνάντηση διοργάνωσαν από κοινού η Σουηδία και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Της αφγανικής αντιπροσωπείας ηγήθηκε ο Αμπντούλ Καχάρ Μπαλκί, εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Αφγανιστάν.

Εκπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Ένωσης είπαν ότι η συμμετοχή της στην οργάνωση έγινε ύστερα από αίτημα κρατών-μελών. Πρόσθεσαν ότι προτεραιότητα είναι η απέλαση όσων έχουν καταδικαστεί για σοβαρά εγκλήματα ή αποτελούν απειλή για την ασφάλεια.

Στη συνάντηση έλαβαν μέρος 15 ευρωπαϊκές χώρες, ανάμεσά τους η Ελλάδα, η Αυστρία, η Πολωνία και η Νορβηγία. Ακολούθησαν διευρυμένες συνομιλίες και στη συνέχεια η αντιπροσωπεία των Ταλιμπάν πραγματοποίησε διμερείς επαφές με τουλάχιστον τέσσερις χώρες, μεταξύ των οποίων και τη Σουηδία.

Η Αναστασία Σόφλα, εκπρόσωπος της υπουργού Μετανάστευσης της Σουηδίας, επιβεβαίωσε στους NYT πως οι σουηδικές αρχές συνεργάζονται με το καθεστώς για την απέλαση 200 Αφγανών που έχουν καταδικαστεί. Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι οι σχέσεις βρίσκονται σε «τεχνικό επίπεδο».

Η δυσπιστία που χαρακτηρίζει τις σχέσεις

Ωστόσο, όπως επισημαίνουν οι New York Times, οι δύο πλευρές εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν η μία την άλλη με αμοιβαία δυσπιστία.

Πριν πραγματοποιηθεί η συνάντηση στις Βρυξέλλες, οι εκπρόσωποι των Ταλιμπάν θεώρησαν ότι είχαν προσβληθεί, καθώς η βελγική κυβέρνηση χρειάστηκε μήνες για να τους χορηγήσει βίζες. Ως αντίδραση, μποϊκόταραν το γεύμα με τους Ευρωπαίους διπλωμάτες και έφυγαν το ίδιο απόγευμα, μετά από μόλις πέντε ώρες συνομιλιών.

Ορισμένες διεθνείς ανθρωπιστικές οργανώσεις, ωστόσο, τάσσονται υπέρ μιας ευρύτερης εμπλοκής. Ο Γιαν Έγκελαντ, γενικός γραμματέας του Νορβηγικού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες, έχει ζητήσει από τις κυβερνήσεις να επαναφέρουν τους διπλωμάτες τους στην Καμπούλ.

Στη Νορβηγία, η οποία δεν ανήκει στην ΕΕ, διπλωμάτες των Ταλιμπάν έχουν παρουσία με διακριτικό τρόπο εδώ και αρκετά χρόνια.

Ως τώρα, στη Νορβηγία και στη Γερμανία, οι εκπρόσωποι των Ταλιμπάν αποφεύγουν να τραβούν την προσοχή: έξω από τις πρεσβείες στο Όσλο και το Βερολίνο δεν κυματίζει σημαία των Ταλιμπάν, ενώ απουσιάζει και πινακίδα που να αναφέρει την επίσημη ονομασία «Ισλαμικό Εμιράτο του Αφγανιστάν».

Όπως επισήμανε στους New York Times Ευρωπαίος διπλωμάτης, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις κινούνται σταθερά προς περαιτέρω υποχωρήσεις. Ο ίδιος κατέληξε ότι οι Ταλιμπάν έχουν ήδη το πλεονέκτημα, καθώς η δημόσια πίεση στην Ευρώπη για απελάσεις εξακολουθεί να εντείνεται.