Γαλλία: Η μαθητική οργή δεν ξεπήδησε από τα οδοφράγματα – Τι τροφοδοτεί τη μεγαλύτερη έκρηξη στην εκπαίδευση εδώ και χρόνια

Στη Γαλλία, οι εικόνες με αποκλεισμένα λύκεια, χιλιάδες μαθητές να διαδηλώνουν και συγκρούσεις με αστυνομικούς έχουν αναδείξει την εκπαίδευση σε ένα από τα σοβαρότερα μέτωπα της κυβέρνησης. Οι κινητοποιήσεις, ωστόσο, δεν πηγάζουν από κάποια μεμονωμένη μεταρρύθμιση, αλλά από τη βαθύτερη, συσσωρευμένη δυσαρέσκεια για τις συνθήκες που επικρατούν στη σχολική ζωή.

Η Le Monde, αξιοποιώντας στοιχεία από πολυετή κοινωνιολογική έρευνα, συνδέει τη μαθητική οργή με εξαντλητικές ημέρες στο σχολείο, υπερβολικό φόρτο, άγχος για όσα επιφυλάσσει το μέλλον, προβληματικές υποδομές και μια καθημερινότητα που χαρακτηρίζεται από πολλούς ασφυκτική. Ο Guardian προσθέτει δεδομένα για τις κοινωνικές ανισότητες, τον μεγάλο αριθμό μαθητών ανά τάξη και τις ελλείψεις εκπαιδευτικών.

«Υπερπλήρεις τάξεις», «08:00 με 18:00», «Όχι στο Parcoursup», «Ακατάλληλες εγκαταστάσεις», «Δεν είμαστε ρομπότ». Μέσα από αυτά τα συνθήματα οι μαθητικές κινητοποιήσεις εκφράζουν με ακρίβεια την πίεση που έχει συσσωρευτεί. Η Le Monde επισημαίνει ότι τα συγκεκριμένα ζητήματα έμεναν επί χρόνια έξω από το επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου και σχετίζονται τόσο με τις υλικές συνθήκες των σχολείων όσο και με το βάρος της σχολικής εργασίας στη ζωή των εφήβων.

Η τριετής έρευνα με τα 7.000 ερωτηματολόγια

Πίσω από την ανάλυση βρίσκεται μια κοινωνιολογική μελέτη την οποία εκπόνησαν, σε βάθος τριετίας, ερευνητές του Πανεπιστημίου της Τουρ.

Στο επίκεντρο της έρευνας βρέθηκαν η υγεία και οι συνθήκες μάθησης μαθητών από γενικά και τεχνολογικά λύκεια, κυρίως στην περιοχή Centre-Val de Loire και, σε μικρότερη κλίμακα, στο Παρίσι.

Σε τέσσερα λύκεια έγιναν σχεδόν 200 συνεντεύξεις σε βάθος, ενώ μέσα σε δύο σχολικά έτη συλλέχθηκαν περίπου 7.000 ερωτηματολόγια από αντιπροσωπευτικό δείγμα.

Κατά τους ερευνητές, τα αποτελέσματα επιβεβαιώνουν σε σημαντικό βαθμό όσα καταγγέλλουν στις σημερινές κινητοποιήσεις τους οι μαθητές.

⚠️🔴 ALERTE TRÈS GRAVE 🔴⚠️

Les forces de l’ordre ont nassés les étudiants qui avaient tous les mains levées, et ont envoyé énormément de grenades lacrymogène pour les étouffer. ( Marseille )
#blocus https://t.co/MUxzk8KfiR

— confrontation française (@confrontfr) October 6, 2026

Παλιές αίθουσες, ελλιπής θέρμανση και προβληματικές τουαλέτες

Οι περιγραφές μαθητών, ακόμη και από λύκεια στο κέντρο των πόλεων, κάνουν λόγο για γερασμένα κτίρια, παρωχημένο ηλεκτρονικό εξοπλισμό, προβλήματα θέρμανσης, πολύ θόρυβο στους κοινόχρηστους χώρους και ελλείψεις καθαριότητας. Έντονη δυσαρέσκεια προκαλούσαν ειδικά οι τουαλέτες, όπου αναφέρθηκαν συνωστισμός, προβλήματα υγιεινής, ανεπαρκής ιδιωτικότητα και απουσία χαρτιού υγείας. Ένας στους δύο μαθητές δήλωσε ότι δίσταζε να τις χρησιμοποιήσει, ενώ πάνω από ένας στους δέκα τις απέφευγαν εντελώς.

Ούτε το μεσημεριανό διάλειμμα αποτελούσε πάντοτε ουσιαστικό χρόνο ξεκούρασης. Τα υπερπλήρη εστιατόρια και οι μεγάλες ουρές υποχρέωναν πολλούς μαθητές να περιμένουν αρκετή ώρα και κατόπιν να ολοκληρώνουν βιαστικά το γεύμα τους. Συχνά, ακόμη και τα μικρά διαλείμματα αναλώνονταν σε μετακινήσεις μεταξύ αιθουσών ή σε αναμονή.

Πάνω από 45 ώρες σχολικής δουλειάς κάθε εβδομάδα

Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλούν τα στοιχεία για τον πραγματικό φόρτο εργασίας. Οι εβδομαδιαίες ώρες μαθημάτων κυμαίνονταν από 26 έως 35, ανάλογα με την κατεύθυνση και τις επιλογές κάθε μαθητή, ενώ επιπλέον αφιερώνονταν κατά μέσο όρο λίγο περισσότερες από 11 ώρες στην προσωπική μελέτη.

Με αυτόν τον τρόπο, ο μέσος συνολικός φόρτος ανά εβδομάδα διαμορφωνόταν στις 39 ώρες. Ωστόσο, για το 25% των μαθητών υπερέβαινε τις 45 ώρες, χωρίς στον υπολογισμό να συνυπολογίζεται ο χρόνος των μετακινήσεων.

Στην Centre-Val de Loire, πριν από τις 07:00 αναχωρούσε συστηματικά από το σπίτι το 52% των μαθητών, ενώ τουλάχιστον 30 λεπτά στα μέσα μεταφοράς περνούσαν οι έξι στους δέκα. Για έναν στους τέσσερις, η μετάβαση στο σχολείο διαρκούσε περισσότερο από μία ώρα.

Το παράπονο των μαθητών: «Περισσότερες ώρες μαθήματος από ύπνο»

Μια επιπλέον διάσταση αναδεικνύει ο Guardian: στη Γαλλία οι ώρες διδασκαλίας είναι περισσότερες σε σύγκριση με τις περισσότερες χώρες του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), την ώρα που ολόκληρο το σχολικό έτος περιορίζεται σε μόλις 36 εβδομάδες.

Ως αποτέλεσμα, ένας μεγάλος όγκος μαθημάτων συγκεντρώνεται μέσα σε συντομότερο διάστημα.

Όσοι μαθητές παίρνουν μέρος στις κινητοποιήσεις αναφέρουν ότι τα ωράρια από τις 08:00 μέχρι τις 18:00 αποτελούν συνηθισμένη πραγματικότητα, πολλές φορές με μεγάλα κενά μεταξύ των μαθημάτων.

Ακόμη πιο περίπλοκη έχει γίνει η κατάρτιση των ωρολογίων προγραμμάτων μετά τις αλλαγές στο απολυτήριο, οι οποίες διεύρυναν τις επιλογές μαθημάτων για τους μαθητές.

Χαρακτηριστικό ήταν το πλακάτ που κρατούσε ένας μαθητής σε μία από τις διαδηλώσεις και έγραφε: «Περισσότερες ώρες μαθήματος από ύπνο».

Άγχος, βαθμοί και ενοχές: το βάρος που δεν φαίνεται

Η πίεση συνεχίζεται και μετά τη λήξη των μαθημάτων. Σχεδόν τα δύο τρίτα των μαθητών ανέφεραν ότι το σχολείο απασχολεί τη σκέψη τους και πέρα από το ωράριό του, ότι αισθάνονται ενοχές επειδή πιστεύουν πως δεν μελετούν αρκετά ή ότι βιώνουν και τις δύο καταστάσεις.

Πάνω από τους μισούς μαθητές της τελευταίας τάξης δήλωσαν ότι νιώθουν συχνά ή πολύ συχνά άγχος σχετικά με τη μελλοντική πορεία τους.

Την ίδια στιγμή, περίπου δύο στους τρεις μαθητές είπαν ότι οι βαθμοί τούς προκαλούν συχνά έντονη πίεση, ένα φαινόμενο που εμφανίζεται εντονότερο στα κορίτσια.

Parcoursup και ο φόβος πως «κάθε βαθμός μετράει»

Την εντεινόμενη πίεση αποδίδουν οι ερευνητές τόσο στην καθιέρωση του Parcoursup, δηλαδή της γαλλικής πλατφόρμας για την εισαγωγή στην ανώτατη εκπαίδευση, όσο και στη διαρκή αξιολόγηση που εφαρμόζεται για το baccalauréat.

Τα δημόσια πανεπιστήμια δυσκολεύονται να απορροφήσουν τον διαρκώς μεγαλύτερο αριθμό αποφοίτων και, μέσα σε αυτές τις συνθήκες, αρκετοί μαθητές ανησυχούν ότι οι ανεπαρκείς επιδόσεις στο σχολείο μπορεί να τους αποκλείσουν από την πρόσβαση στη σχολή της προτίμησής τους.

Έτσι, οι βαθμοί που συγκεντρώνει ένας μαθητής στη διάρκεια της χρονιάς βαραίνουν περισσότερο στις μελλοντικές επιλογές του, με συνέπεια να διαμορφώνεται μια σταθερή κατάσταση άγχους.

Όπως προειδοποιούν οι ερευνητές, το λύκειο κινδυνεύει με αυτόν τον τρόπο να θεωρείται μόνο ένας αγώνας για βαθμούς και για την επιλογή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, με μεγάλο μέρος της εκπαιδευτικής αξίας του να χάνεται.

Επαρκώς κοιμάται μόλις το 30% των μαθητών

Η πίεση αφήνει, παράλληλα, ευδιάκριτη επίπτωση στην υγεία. Οι δείκτες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας έδειξαν ότι υψηλή ψυχική ευεξία παρουσίαζε μόλις περίπου το 40% όσων μαθητών πήραν μέρος στην έρευνα.

Ακόμη πιο χαρακτηριστικά είναι τα ευρήματα για τον ύπνο, καθώς επαρκώς κοιμόταν μόνο το 30%. Η στέρηση ύπνου σχετιζόταν κατά κύριο λόγο με το στρες και το άγχος. Παράλληλα, όσο μεγάλωναν ο φόρτος του σχολείου, η αίσθηση των μαθητών ότι ο χρόνος δεν επαρκεί και η βαθμολογική πίεση, τόσο υποχωρούσε η ψυχική ευεξία.

Κοινωνική ανισότητα ανάλογα με τον ταχυδρομικό κώδικα

Μία ακόμη σοβαρή διάσταση προσθέτει ο Guardian: το εκπαιδευτικό σύστημα της Γαλλίας εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από έντονα κοινωνική ανισότητα.

Τα δεδομένα του ΟΟΣΑ δείχνουν ότι ένα παιδί που έχει γεννηθεί και πηγαίνει σχολείο σε υποβαθμισμένη γαλλική περιοχή διαθέτει λιγότερες πιθανότητες να υπερβεί το κοινωνικοοικονομικό περιβάλλον από το οποίο προέρχεται, σε σχέση με παιδιά σε αρκετές άλλες ανεπτυγμένες χώρες.

Ο Ερίκ Σαρμπονιέ, αναλυτής του ΟΟΣΑ για θέματα εκπαίδευσης, υπογραμμίζει πως οι επιδόσεις των πλέον ευνοημένων μαθητών απέχουν σημαντικά από εκείνες των πιο μειονεκτούντων. Όπως διευκρινίζει, μάλιστα, οι μαθητές που βρίσκονται σε μειονεκτική θέση συχνά φοιτούν σε σχολεία με αντίστοιχα μειονεκτήματα.

Κατά την άποψη εκπαιδευτικών και κοινωνιολόγων, τα παιδιά στην πράξη διαχωρίζονται με βάση την κοινωνική καταγωγή, τον τόπο όπου κατοικούν και τα οικογενειακά εισοδήματα, παράγοντες που επηρεάζουν άμεσα τις σχολικές επιδόσεις τους.

Διαρροές, αρουραίοι και ελλείψεις σε θρανία και καρέκλες

Οι αναφορές για την κατάσταση των σχολικών εγκαταστάσεων ξεπερνούν τη γενικευμένη εντύπωση εγκατάλειψης. Σε βίντεο που τράβηξαν μαθητές και εκπαιδευτικοί εμφανίζονται, σε ορισμένα σχολεία, νερά από διαρροές, αρουραίοι, τρύπιοι τοίχοι και οροφές, κατεστραμμένες τουαλέτες, αλλά και ελλείψεις ακόμη και σε καρέκλες ή τραπέζια.

Υπήρξαν περιπτώσεις κατά τις οποίες το μάθημα συνεχιζόταν με το νερό των διαρροών να μαζεύεται μέσα σε κουβάδες, ενώ αλλού οι μαθητές μετακινούσαν τα θρανία ώστε να μην τους βρέχει.

Στους καύσωνες που σημειώθηκαν τον Μάιο και τον Ιούνιο, η θερμοκρασία μέσα σε αίθουσες ανέβηκε πάνω από τους 35 βαθμούς Κελσίου.

Επισκευή ή ανακαίνιση εκτιμάται ότι χρειάζονται χιλιάδες σχολικά κτίρια, πολλά από τα οποία κατασκευάστηκαν κατά τη δεκαετία του 1960. Σε έκθεσή της, η Γερουσία υπολόγισε ότι τα επόμενα χρόνια θα απαιτηθούν δισεκατομμύρια ευρώ, ώστε τα σχολεία να αναβαθμιστούν και να προσαρμοστούν στις συνέπειες της κλιματικής κρίσης.

Οι σχολικές τάξεις ξεπερνούν τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ

Στη διδασκαλία της γαλλικής γλώσσας αντιστοιχούν κατά μέσο όρο 29 μαθητές ανά τάξη, όταν στον ΟΟΣΑ ο αντίστοιχος αριθμός είναι 26. Πίσω από αυτόν τον μέσο όρο, πάντως, υπάρχουν μεγάλες γεωγραφικές διαφορές. Εκπαιδευτικοί και μαθητές στο Παρίσι και τα προάστιά του μιλούν για τμήματα 36 ή ακόμη περισσότερων ατόμων, την ώρα που στην επαρχία το πλήθος των μαθητών μπορεί να είναι αισθητά χαμηλότερο. Επιπλέον, τα δεδομένα του γαλλικού υπουργείου Παιδείας καταγράφουν αύξηση του μεγέθους των τάξεων τα τελευταία χρόνια.

🔴 La police matraque tout ce qui bouge à Paris, place de la Nation, même des jeunes assis dans un square

@LibreQg x @AdrienAdcaZz

#6octobre2026 #Paris #blocus #lycées https://t.co/jOSIKnjAP7

— QG le média libre (@LibreQg) October 6, 2026

Περίπου το 10% των διδακτικών ωρών δεν πραγματοποιείται

Οι εκπαιδευτικοί που απουσιάζουν και δεν αντικαθίστανται βρίσκονται επίσης στον πυρήνα ενός βασικού αιτήματος των διαδηλωτών. Όπως έχει παραδεχθεί το υπουργείο Παιδείας, για διαφορετικές αιτίες δεν διεξάγεται περίπου το 10% των διδακτικών ωρών που έχουν προγραμματιστεί για όλη τη σχολική χρονιά.

Κατά την εκτίμηση του συνδικάτου SNES-FSU, με την έναρξη της φετινής σχολικής χρονιάς απουσίαζε τουλάχιστον ένας εκπαιδευτικός από περισσότερα από τα μισά δημόσια γυμνάσια και λύκεια.

Το πρόβλημα στελέχωσης δεν αφορά αποκλειστικά τους καθηγητές. Τα συνδικάτα καταγγέλλουν επίσης ότι δεν επαρκούν οι σχολικοί νοσηλευτές ούτε το προσωπικό που υποστηρίζει μαθητές με αναπηρία.

🇫🇷 Thousands of high school and university students took part in a demonstration in Paris.

Protesters are demanding that the government allocate more funds to education rather than increasing military spending. https://t.co/QACUri2bG1

— Маrina Wolf (@volkova_ma57183) October 6, 2026

Γαλλία: Υψηλές δαπάνες, αλλά πού καταλήγουν τα χρήματα

Μολονότι επικρατεί εικόνα ανεπαρκούς χρηματοδότησης, οι δαπάνες της Γαλλίας για τα λύκεια δεν είναι χαμηλότερες από εκείνες των περισσότερων συγκρίσιμων χωρών. Αντιθέτως, τα στοιχεία του ΟΟΣΑ δείχνουν ότι για την ανώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση δαπανά περίπου 28% περισσότερα από τον μέσο όρο του Οργανισμού.

Ωστόσο, η δαπάνη στις πρώτες βαθμίδες της εκπαίδευσης —από την προσχολική έως την πρωτοβάθμια— παραμένει περίπου 11% κάτω από τον μέσο όρο.
Άρα, το θέμα δεν αφορά αποκλειστικά το ύψος των κονδυλίων, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο μοιράζονται, καθώς και τα αποτελέσματα που αποδίδουν.

🔴 « Du fric pour l’école publique ! »

Manifestation massive aujourd’hui à Marseille en soutien aux lycéen•nes mobilisé•es depuis deux semaines pour des conditions d’éducation dignes. https://t.co/mlffS9VMXx

— La France insoumise 13 🐢 (@lfidep13) October 6, 2026

«Μας άκουσαν, αλλά δεν μας άκουσαν πραγματικά»

Οι ερευνητές που συνυπογράφουν την ανάλυση στη Le Monde θεωρούν πως οι κινητοποιήσεις δεν εξηγούνται ουσιαστικά αν αποδοθούν σε μια «ανεξέλεγκτη εφηβική κρίση» ή σε πολιτική χειραγώγηση.

Κατά την εκτίμησή τους, οι διαδηλώσεις εκφράζουν συλλογικά μια σχολική καθημερινότητα που έχει καταστεί υπερβολικά δύσκολη, ενώ η επιδείνωση της ψυχικής υγείας των νέων είναι ήδη τεκμηριωμένη σε αυτή την περίοδο.

Το ερώτημα, λοιπόν, είναι αν η αντίδραση των αρχών θα προχωρήσει αυτή τη φορά πέρα από τη διαβούλευση. Σε ένα από τα σχολεία που μελέτησαν οι ερευνητές το 2025, μια παλαιότερη διαμαρτυρία για την ακαδημαϊκή πίεση είχε φέρει πρωτοβουλίες «ακρόασης» των μαθητών. Ωστόσο, παρά τις καλές προθέσεις των εκπαιδευτικών, στην πράξη άλλαξαν πολύ λίγα.

Τότε, οι μαθητές αποχώρησαν νιώθοντας ότι «τους άκουσαν, αλλά δεν τους άκουσαν πραγματικά». Ίσως αυτό να είναι και το βασικό ερώτημα πίσω από τα σημερινά οδοφράγματα: εάν η γαλλική πολιτεία θα ακούσει πράγματι τι λένε οι μαθητές ή αν η οργή θα επιστρέψει ακόμη μεγαλύτερη.