και οι ιστορικοί θεωρούν άγνωστο αν ήταν αυτόχθονες – ίσως απόγονοι των Ουμβρίων – ή αν προέρχονταν από Έλληνες αποίκους, συγκεκριμένα Λακεδαιμόνιους.
Ωστόσο, έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην ιστορία της Ρώμης λόγω του ιδρυτικού μύθου για την αρπαγή των γυναικών τους, που ενέπνευσε έντονα την τέχνη. Πρόκειται για τον λαό των Σαβίνων, οι οποίοι, μετά από πολυάριθμους πολέμους με τους Ρωμαίους, ηττήθηκαν και ενώθηκαν με αυτούς, αποκτώντας πολιτικά δικαιώματα κατά τη δημοκρατία και ιδρύοντας ορισμένα από τα αρχαιότερα γένη της περιοχής.
Η αυτόχθονη θεωρία υποστηρίζει ότι βρίσκονταν στην περιοχή του Λατίου ήδη από την Προϊστορία. Σε αυτή την περίπτωση, είναι πιθανό, όπως πίστευε ο Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς, οι πρόγονοί τους να ήταν οι Ούμβριοι, ένας λαός του οποίου η παρουσία μαρτυρείται εκεί από τη δεύτερη χιλιετία π.Χ. και που ανήκε στην ίδια οικογένεια με τους Βόλσκους, Μαρσίους και Σαμνίτες, εγκατεστημένους από βορρά προς νότο μετά από μεταναστεύσεις κατά μήκος των Απεννίνων, ακολουθώντας τους Λατίνους. Ο Στράβων αναφέρει στη «Γεωγραφία» του ότι οι Σαβίνοι διεξήγαγαν μακροχρόνιο πόλεμο με τους Ουμβρίους, αφιέρωσαν όλους τους νεογέννητους γιους τους στον Άρη και, όταν ενηλικιώθηκαν, τους έστειλαν να αναζητήσουν νέες γαίες. Ένας ταύρος τους καθοδηγούσε, και όταν έφτασαν στη γη των Οσκών, ο ταύρος ξάπλωσε για να ξεκουραστεί. Τότε οι Σαβίνοι εκδίωξαν τους Οσκούς και εγκαταστάθηκαν εκεί. Σύμφωνα με τους μάντεις τους, θυσίασαν τον ταύρο στον Άρη, που τους τον είχε στείλει ως οδηγό.
Ο Στράβων περιγράφει ένα ιταλικό τελετουργικό γνωστό ως Ver Sacrum («Ιερή Άνοιξη»), κατά το οποίο, σε περιόδους κρίσης—μεγάλες καταστροφές ή πιθανώς υπερπληθυσμός—οι νέοι που γεννιούνταν την άνοιξη αφιερώνονταν, ώστε όταν ενηλικιώνονταν να εγκαταλείψουν την κοινότητά τους και να ιδρύσουν νέα φυλή όπου επιθυμούσαν, καθοδηγούμενοι από τον Άρη. Αυτό συνέβαινε στην ηλικία των είκοσι ετών και ταξίδευαν καλυμμένοι με πέπλο. Το έθιμο αυτό καταγράφεται στους Ουμβρο-Σαβελλικούς λαούς, αν και όχι στους Ετρούσκους, και είναι πιθανό να αποτέλεσε την απαρχή και άλλων λαών, όπως των Σαμνιτών, Πικηνών και Μαρσίων.
Η περιοχή που αναφέρει ο Στράβων ονομαζόταν από τους Έλληνες Σαβινία και από τους Ρωμαίους Sabinus Ager («Γη των Σαβίνων»). Αντιστοιχεί στη σημερινή επαρχία Ριέτι στο Λάτιο, αλλά περιλάμβανε επίσης τμήματα της Ουμβρίας και του Αμπρούτσο. Περιβαλλόταν από τα Σαβινικά Όρη, μέρος των Υποαπεννίνων, και οριζόταν από τέσσερις ποταμούς: τον Νέρα, τον Τίβερη, τον Βελίνο και τον Τουράνο, με υψηλότερη κορυφή το όρος Πελλέκια (1.368 μ.).
Ήταν μια στενή λωρίδα περίπου 125 χιλιομέτρων, γύρω από την οποία ζούσαν διάφοροι συγγενικοί λαοί. Παρά ταύτα, ο Διονύσιος και ο Κάτων ο Πρεσβύτερος θεωρούσαν ότι οι Σαβίνοι προέρχονταν από έναν λαό που ονομαζόταν Τεστρίνα. Άλλοι, όπως ο Βάρρων, υποστήριζαν την αυτόχθονη προέλευση. Υπάρχει επίσης η θεωρία του Πλούταρχου, σύμφωνα με την οποία οι Σαβίνοι είχαν ελληνική καταγωγή, καθώς το αλφάβητό τους ήταν σε μεγάλο βαθμό όμοιο με το ελληνικό. Κατά αυτή την παράδοση, ήταν Λακεδαιμόνιοι άποικοι που, υπό τον Σάβο, εγκατέλειψαν τη Σπάρτη λόγω των αυστηρών νόμων του Λυκούργου και εγκαταστάθηκαν στην Ιταλία.
Αυτό θα εξηγούσε τη φημισμένη πολεμικότητα και λιτότητά τους. Ο Πλούταρχος αναφέρει επίσης ότι ο Πυθαγόρας ο Σπαρτιάτης βοήθησε τον Νουμά Πομπίλιο να οργανώσει το ρωμαϊκό κράτος και να εισαγάγει σπαρτιατικά έθιμα.
Το βασικό πρόβλημα στην επίλυση της προέλευσης των Σαβίνων είναι η έλλειψη αρχαιολογικών ευρημάτων. Έτσι, υπάρχουν πολλές αντικρουόμενες θεωρίες.
Στη ‘ρωμαϊκή’ παράδοση, οι Σαβίνοι συνδέονται και με την Τροία: θεωρείται ότι προέκυψαν από την ανάμειξη των κατοίκων του Λατίου με Τρώες υπό τον Αινεία. Ο Βιργίλιος στην «Αινειάδα» περιγράφει συγκρούσεις στις οποίες συμμετέχουν και Σαβίνοι.
Ο Βάρρων καταγράφει πολλές σαβινικές θεότητες, με επικεφαλής τη θεά Βακούνα και άλλες αγροτικές θεότητες όπως η Φλόρα, η Όπς και η Πομόνα.
Ένας από τους σημαντικότερους μύθους είναι η «Αρπαγή των Σαβίνων Γυναικών». Οι Ρωμαίοι, στερούμενοι γυναικών, προσκάλεσαν τους Σαβίνους σε γιορτή και άρπαξαν τις κόρες τους. Ακολούθησε πόλεμος, αλλά οι ίδιες οι γυναίκες παρενέβησαν για να φέρουν ειρήνη, οδηγώντας σε ένωση των δύο λαών και κοινή βασιλεία του Ρωμύλου και του Τίτου Τάτιου.
Δύο από τους πρώτους βασιλείς της Ρώμης ήταν Σαβίνοι, όπως ο Νουμάς Πομπίλιος. Πολλά γένη που θεωρούνται ρωμαϊκά είχαν επίσης σαβινική καταγωγή.
Οι συγκρούσεις συνεχίστηκαν για αιώνες, αλλά τελικά, το 290 π.Χ., οι Σαβίνοι ηττήθηκαν οριστικά από τους Ρωμαίους, τα εδάφη τους ενσωματώθηκαν και οι ίδιοι απέκτησαν ρωμαϊκή υπηκοότητα. Έτσι έληξε η μακρά αντιπαλότητα και οι δύο λαοί προχώρησαν πλέον ως ενιαία οντότητα.
