Κομματικοί «μετανάστες»: Πώς οι μετακινήσεις ψηφοφόρων αναδιαμορφώνουν το εκλογικό τοπίο

Ο χάρτης των μετακινήσεων των ψηφοφόρων του 2023 και τα δεδομένα που διαμορφώνονται ενόψει των προσεχών εκλογών βρίσκονται στο επίκεντρο. Η επόμενη κάλπη δεν θα εξαρτηθεί αποκλειστικά από τη συσπείρωση που θα πετύχουν τα κόμματα, αλλά κυρίως από τον προορισμό της μεγάλης ομάδας των κομματικών «μεταναστών».

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΛΥΚΟΥΡΕΝΤΖΟΥ – ΠΗΓΗ: Realnews

Οι εκλογικές μετακινήσεις σκιαγραφούν ένα πολιτικό τοπίο σαφώς πιο ρευστό σε σύγκριση με το παρελθόν. Ψηφοφόροι απομακρύνονται από την επιλογή τους το 2023, στρέφονται σε περισσότερες από μία κατευθύνσεις και διασχίζουν με μεγαλύτερη ευκολία κομματικά σύνορα που κάποτε έμοιαζαν σχεδόν αδιαπέραστα.

Η χαλάρωση της κομματικής ταύτισης, σε συνδυασμό με τον κατακερματισμό της πολιτικής προσφοράς, διαμορφώνει ένα εκλογικό σώμα με μεγαλύτερη κινητικότητα, λιγότερη προβλεψιμότητα και ισχυρότερη επίδραση από την οικονομική και κοινωνική καθημερινότητα παρά από πάγιες κομματικές αναφορές. Μέσα σε αυτό το νέο πλαίσιο, η τελική επιλογή των ψηφοφόρων που μετακινούνται ενδέχεται να αποδειχθεί καθοριστική για τους συσχετισμούς στην κάλπη.

Για την ερμηνεία του σημερινού πολιτικού σκηνικού, ένα από τα πλέον κρίσιμα δεδομένα δεν εντοπίζεται τόσο στα ποσοστά της πρόθεσης ψήφου, όσο σε όσα συμβαίνουν στο εσωτερικό τους. Η αντιπαραβολή της τωρινής πρόθεσης ψήφου με την κάλπη του Ιουνίου του 2023 καταγράφει ένα εκλογικό σώμα που βρίσκεται διαρκώς σε κίνηση: οι παλιοί κομματικοί δεσμοί χαλαρώνουν και οι μετακινήσεις εκτείνονται πια προς πολλές διαφορετικές κατευθύνσεις.

Η ανάλυση των μετακινήσεων στην πρόσφατη δημοσκόπηση της Marc για τον ΑΝΤ1 αποτυπώνει ακριβώς αυτή τη νέα πραγματικότητα. Η Ν.Δ., το ΠΑΣΟΚ και το ΚΚΕ εξακολουθούν να κρατούν την πλειοψηφία των ψηφοφόρων τους από το 2023, όμως σημαντικά τμήματα των εκλογικών τους βάσεων έχουν ήδη μετακινηθεί ή παραμένουν αναποφάσιστα, με συνέπεια τα ποσοστά συσπείρωσης να μην υπερβαίνουν το 70%. Για τον ΣΥΡΙΖΑ, η αναδιάταξη είναι ακόμη βαθύτερη, αφού το μεγαλύτερο τμήμα της παλαιότερης εκλογικής του βάσης έχει ήδη κατευθυνθεί προς την ΕΛ.Α.Σ.

Σε σχέση με προηγούμενες δεκαετίες, οι παλιές και ισχυρές κομματικές ταυτίσεις έχουν υποχωρήσει αισθητά, μια εξέλιξη που η πολιτική επιστήμη ονομάζει κομματική αποευθυγράμμιση. Στην Ελλάδα, μετά την κρίση και την κατάρρευση του παλαιού δικομματισμού, η εξασθένηση των σταθερών δεσμών ανάμεσα σε ψηφοφόρους και κόμματα υπήρξε ιδιαίτερα έντονη. Παράλληλα, πιο διαπερατές έχουν καταστεί και οι παραδοσιακές ιδεολογικές διαχωριστικές γραμμές. Η ψήφος μοιάζει λιγότερο με μόνιμη κομματική ταυτότητα και περισσότερο με επιλογή που διαμορφώνεται από τη συγκυρία, ειδικά ζητήματα και τον τρόπο με τον οποίο διαφορετικές κοινωνικές ομάδες βιώνουν την οικονομία και την καθημερινότητά τους.

Αυτό δεν συνεπάγεται ότι οι ιδεολογικές διαφορές έχουν εκλείψει. Ωστόσο, λειτουργούν σαφώς λιγότερο ως αδιαπέραστα όρια που διατηρούσαν έναν ψηφοφόρο επί δεκαετίες στον ίδιο πολιτικό χώρο. Οι διαρροές δεν κινούνται πια σε ευθεία πορεία από το ένα μεγάλο κόμμα στο άλλο. Ψηφοφόροι της Ν.Δ. του 2023 εντοπίζονται σήμερα στο ΠΑΣΟΚ, στην Ελληνική Λύση, στη Φωνή Λογικής, στην Πλεύση Ελευθερίας, αλλά και στην ΕΛ.Α.Σ. Από το ΠΑΣΟΚ ψηφοφόροι μετακινούνται προς την ΕΛ.Α.Σ, την Πλεύση Ελευθερίας και μικρότερους σχηματισμούς, ενώ ακόμη και η εκλογική βάση του ΚΚΕ καταγράφει διαρροές προς διαφορετικές πολιτικές κατευθύνσεις. Επομένως, η κομματική «μετανάστευση» δεν έχει έναν και μοναδικό προορισμό.

Οι πολιτικοί προορισμοί των μετακινούμενων ψηφοφόρων

Κατά τους πολιτικούς αναλυτές, η επόμενη εκλογική αναμέτρηση θα διεξαχθεί σε περιβάλλον πολύ λιγότερο σταθερό από εκείνο που χαρακτήριζε παλαιότερες φάσεις του ελληνικού πολιτικού συστήματος. Οι ψηφοφόροι δεν κινούνται πλέον μόνο ανάμεσα σε δύο ή τρεις μεγάλες δεξαμενές. Οι πολιτικοί προορισμοί είναι πολύ περισσότεροι και, μαζί με αυτούς, αυξάνονται και οι πιθανές διαδρομές.

Στη συγκεκριμένη μέτρηση, η Ν.Δ. καταγράφει τη μεγαλύτερη συσπείρωση, με 69,4%, ενώ ακολουθούν το ΠΑΣΟΚ με 62,3% και το ΚΚΕ με 58,6%. Ο ΣΥΡΙΖΑ βρίσκεται σε εντελώς διαφορετική συνθήκη, καθώς διατηρεί μόλις το 7% της εκλογικής βάσης που είχε το 2023 και η πλειονότητα όσων αποχώρησαν κατευθύνεται προς την ΕΛ.Α.Σ. Παραμένει, όμως, ανοιχτή και μια δεύτερη δεξαμενή. Το 10% των παλιών ψηφοφόρων της Ν.Δ., το 12,4% του ΣΥΡΙΖΑ, το 6,8% του ΠΑΣΟΚ και το 2,8% του ΚΚΕ δεν έχουν αποφασίσει ακόμη τι θα ψηφίσουν.

Επομένως, έως την κάλπη το καθοριστικό μέγεθος δεν θα είναι μόνο η συσπείρωση που θα επιτύχει κάθε κόμμα, αλλά και η τελική επιλογή όσων έχουν αφήσει πίσω την προηγούμενη ψήφο τους. Σε ένα κατακερματισμένο πολιτικό σύστημα, με πιο διαπερατές κομματικές γραμμές και πολύ περισσότερους διαθέσιμους προορισμούς, οι κομματικοί «μετανάστες» συνιστούν πλέον ένα από τα σημαντικότερα τμήματα του εκλογικού σώματος για τη διαμόρφωση των τελικών συσχετισμών.

Νέα Δημοκρατία: Διατηρεί επτά στους δέκα ψηφοφόρους

Η Νέα Δημοκρατία καταγράφει την υψηλότερη συσπείρωση ανάμεσα στα βασικά κόμματα που συμμετείχαν στις εκλογές του 2023. Σήμερα θα την ψήφιζε ξανά το 69,4% εκείνων που την είχαν επιλέξει τον Ιούνιο εκείνης της χρονιάς. Παράλληλα, όμως, σχεδόν τρεις στους δέκα ψηφοφόρους της τελευταίας εθνικής αναμέτρησης δεν περιλαμβάνονται πλέον στην πρόθεση ψήφου της.

Οι ψηφοφόροι που απομακρύνονται επιλέγουν πολλές διαφορετικές κατευθύνσεις. Από την εκλογική βάση της Ν.Δ. του 2023, το 3,8% μετακινείται στο ΠΑΣΟΚ, το 3,3% στη Φωνή Λογικής, το 3,2% στην Ελληνική Λύση, το 2,4% στην ΕΛ.Α.Σ και το 2,2% στην Πλεύση Ελευθερίας.

Προς την Ελπίδα για τη Δημοκρατία στρέφεται ένα επιπλέον 1,2%, ενώ χαμηλότερα ποσοστά επιλέγουν άλλους πολιτικούς σχηματισμούς. Για τη Ν.Δ., πάντως, η σημαντικότερη δεξαμενή εντοπίζεται αλλού, καθώς το 10% όσων την ψήφισαν το 2023 δεν έχει ακόμη καταλήξει σε επιλογή, ενώ το 1,1% αναφέρει ότι θα απέχει από την ψηφοφορία.

Συνεπώς, μεγάλο τμήμα των απωλειών δεν έχει μετακινηθεί με οριστικό τρόπο προς κάποιο αντίπαλο κόμμα. Η στρατηγική της Ν.Δ., πέρα από την προσπάθεια να επαναφέρει όσο περισσότερους γίνεται από τους αναποφάσιστους ψηφοφόρους της το 2023, θα περιλαμβάνει και την προσέγγιση πολιτών που είχαν βρεθεί κοντά στην επιλογή της Ν.Δ. είτε τον Μάιο είτε τον Ιούνιο του 2023. Εκτιμάται πως το συγκεκριμένο κοινό θα μπορούσε να δεχθεί θετικά το κυβερνητικό αφήγημα.

ΠΑΣΟΚ: Οι εισροές και οι απώλειες ψηφοφόρων

Το ΠΑΣΟΚ διατηρεί το 62,3% όσων του έδωσαν την ψήφο τους το 2023. Σήμερα, σχεδόν τέσσερις στους δέκα είτε δεν το επιλέγουν στην πρόθεση ψήφου είτε παραμένουν αναποφάσιστοι. Η κυριότερη καταγεγραμμένη απώλεια, σε ποσοστό 6,9%, αφορά μετακίνηση προς την ΕΛ.Α.Σ. Έπονται η Πλεύση Ελευθερίας με 4,9%, η Ελπίδα για τη Δημοκρατία με 4,3%, το ΚΚΕ με 3,7%, η Νίκη με 1,8% και η Ελληνική Λύση με 1,4%, ενώ αναποφάσιστο δηλώνει το 6,8%.

Υπάρχει, ωστόσο, και η αντίθετη όψη στην εικόνα του ΠΑΣΟΚ. Στις τάξεις του μετακινείται το 3,8% εκείνων που ψήφισαν Ν.Δ. το 2023, όπως και το 5,5% της αντίστοιχης εκλογικής βάσης του ΣΥΡΙΖΑ. Το κόμμα λειτουργεί, έτσι, τόσο ως προορισμός όσο και ως αφετηρία μετακινήσεων, στοιχείο που αποτυπώνει τη συνολικότερη πολιτική ρευστότητα.

Στο 58,6% διαμορφώνεται η συσπείρωση του ΚΚΕ, επίπεδο σχετικά υψηλό, αν και χαμηλότερο από εκείνο της Ν.Δ. και του ΠΑΣΟΚ. Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι, κατά τη MARC, η μεγαλύτερη απώλειά του φτάνει το 12,9% και έχει κατεύθυνση την ΕΛ.Α.Σ.

Στη συνέχεια καταγράφονται μετακινήσεις 5,1% προς άλλο κόμμα, 4,9% προς την Ελπίδα για τη Δημοκρατία, 4% προς το ΠΑΣΟΚ, 3,9% προς το ΜέΡΑ25 και 3,5% προς την Πλεύση Ελευθερίας. Από εκείνους που είχαν ψηφίσει το κόμμα το 2023, μόλις το 2,8% δηλώνει πλέον ότι δεν έχει αποφασίσει.

ΣΥΡΙΖΑ: Καταρρέει η εκλογική του συσπείρωση

Στην προηγούμενη εκλογική βάση του ΣΥΡΙΖΑ εντοπίζεται η πλέον εντυπωσιακή αναδιάταξη. Μόνο το 7% των πολιτών που τον επέλεξαν τον Ιούνιο του 2023 απαντά σήμερα ότι θα έκανε ξανά την ίδια επιλογή.

Με συντριπτική διαφορά, η μεγαλύτερη μετακίνηση έχει ως προορισμό την ΕΛ.Α.Σ., την οποία δηλώνει ότι θα επιλέξει σήμερα το 55,8% όσων είχαν ψηφίσει ΣΥΡΙΖΑ το 2023. Είναι μακράν η μεγαλύτερη συγκεκριμένη ροή ψηφοφόρων που αποτυπώνεται στη σχετική κάρτα.

Το υπόλοιπο κομμάτι της παλαιότερης εκλογικής βάσης κατανέμεται σε αρκετές επιλογές. Στο ΠΑΣΟΚ κατευθύνεται το 5,5%, στην Πλεύση Ελευθερίας το 3,7%, στην Ελπίδα για τη Δημοκρατία το 3,4% και στο ΚΚΕ το 3,3%. Την ίδια ώρα, αναποφάσιστο δηλώνει το ιδιαίτερα υψηλό ποσοστό του 12,4%.