Σε κατάσταση συναγερμού ενόψει και της αναμενόμενης αύξησης των θερινών μεταναστευτικών ροών θέτει το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου η κατάσταση στη Μέση Ανατολή αλλά και στη βόρεια Αφρική. Ειδικότερα, η γεωπολιτική αστάθεια εξαιτίας της πολεμικής σύρραξης στη Μέση Ανατολή και η συγκέντρωση μεγάλου πληθυσμού μεταναστών στα παράλια της βόρειας Αφρικής αναγκάζουν το υπουργείο να προετοιμαστεί σε δύο διακριτά επίπεδα, με βασικό στόχο την ετοιμότητα της χώρας για ενδεχόμενες, νέες πιέσεις στο μεταναστευτικό.
Το κυβερνητικό επιτελείο εμφανίζεται αποφασισμένο να αποφύγει την επανάληψη φαινομένων μαζικών εισροών, όπως εκείνων του 2015, θέτοντας σε εφαρμογή ένα πλέγμα μέτρων που συνδυάζει επιχειρησιακή ετοιμότητα, διπλωματικές πρωτοβουλίες και ενίσχυση της αποτροπής στα θαλάσσια σύνορα.
Στο πρώτο επίπεδο, η προσοχή στρέφεται στην πιθανότητα δημιουργίας νέου μεταναστευτικού κύματος εξαιτίας της πολεμικής σύγκρουσης στο Ιράν. Παρότι μέχρι στιγμής δεν καταγράφεται μαζική κινητικότητα πληθυσμών προς την Ευρώπη, οι εξελίξεις και η αβεβαιότητα των τελευταίων ημερών υποχρεώνουν την Αθήνα να βρίσκεται σε πλήρη ετοιμότητα για κάθε ενδεχόμενο. Στο πλαίσιο αυτό, έχουν εκπονηθεί σχέδια κλιμάκωσης μέτρων επιτήρησης και αποτροπής στη θάλασσα, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην επιχειρησιακή ετοιμότητα των δομών φιλοξενίας στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου, οι οποίες αυτή τη στιγμή λειτουργούν με χαμηλά ποσοστά πληρότητας.
Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, υπάρχει σαφής κατεύθυνση από τον ίδιο τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη να μην επιτραπούν ανεξέλεγκτες μαζικές ροές, με την εμπειρία της προηγούμενης δεκαετίας να λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για τον σχεδιασμό της πολιτικής. Το μήνυμα που εκπέμπεται είναι ότι η χώρα θα κινηθεί προληπτικά, αξιοποιώντας τόσο επιχειρησιακά εργαλεία όσο και τη συνεργασία της με ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Το δεύτερο επίπεδο αφορά την ήδη υπαρκτή μεταναστευτική πίεση από τη Λιβύη, η οποία θεωρείται από το υπουργείο ως η πιο άμεση και δυνητικά επικίνδυνη πηγή νέων ροών προς την Ελλάδα, κυρίως μέσω της θαλάσσιας οδού προς την Κρήτη. Ετσι, προχωρά η ενεργοποίηση νέων δομών φιλοξενίας, με την πρώτη από τις δύο να έχει ήδη ετοιμαστεί στην Αγυιά Χανίων. Σύμφωνα με πληροφορίες, μέσα στις επόμενες ημέρες αναμένεται να ανακοινωθεί και η δεύτερη δομή στο Ηράκλειο, ενισχύοντας τις δυνατότητες διαχείρισης ενδεχόμενων αυξημένων αφίξεων.
Παράλληλα, εντείνονται οι διπλωματικές επαφές με την πλευρά της ανατολικής Λιβύης και τον στρατηγό Χαφτάρ, με στόχο τη βελτίωση της συνεργασίας στο πεδίο της αποτροπής και της καταπολέμησης των δικτύων διακίνησης. Η κυβέρνηση εκτιμά ότι η στενότερη συνεργασία με τις λιβυκές Αρχές μπορεί να συμβάλει στον περιορισμό των αναχωρήσεων μεταναστών από τα παράλια της βόρειας Αφρικής.
Μειωμένες ροές
Τα στοιχεία που επεξεργάζεται το υπουργείο καταγράφουν σημαντική μείωση των μεταναστευτικών ροών το πρώτο τρίμηνο του 2026, γεγονός που αποδίδεται στην αυστηρότερη πολιτική επιτήρησης των συνόρων και στη συνεργασία με γειτονικές χώρες. Συγκεκριμένα, οι θαλάσσιες αφίξεις κατά το πρώτο τρίμηνο του 2025 ανήλθαν σε 8.085, ενώ το αντίστοιχο διάστημα του 2026 περιορίστηκαν σε 4.328, παρουσιάζοντας μείωση της τάξης του 46% σε σύγκριση με την προηγούμενη χρονιά.
Ιδιαίτερα αισθητή είναι η πτώση στα θαλάσσια σύνορα με την Τουρκία, όπου καταγράφεται μείωση 65%, καθώς οι αφίξεις από 5.917 το 2025 περιορίστηκαν σε 2.161 το 2026. Αντίθετα, στην Κρήτη τα επίπεδα παραμένουν σχεδόν σταθερά, με 2.168 αφίξεις το 2025 και 2.167 το 2026, γεγονός που ενισχύει την εκτίμηση ότι η συγκεκριμένη διαδρομή αποτελεί πλέον βασικό σημείο προσοχής για τις ελληνικές Αρχές.
Παρά τη συνολική μείωση των αριθμών, στο υπουργείο επικρατεί προβληματισμός για τους επόμενους μήνες, καθώς η διαδρομή Λιβύη – Κρήτη θεωρείται ότι μπορεί να παρουσιάσει αυξημένη κινητικότητα, ιδιαίτερα κατά τη θερινή περίοδο. Οι αρμόδιες υπηρεσίες βρίσκονται σε κατάσταση αυξημένης επιφυλακής, εξετάζοντας σενάρια ενίσχυσης των επιχειρησιακών δυνατοτήτων, εφόσον παρατηρηθεί άνοδος των ροών.
Σε διπλωματικό επίπεδο, συνεχίζονται οι επαφές για την ενίσχυση της συνεργασίας τόσο με την Τουρκία όσο και με τη Λιβύη, ενώ παρακολουθείται στενά και η κατάσταση στον Λίβανο. Εκεί καταγράφεται εσωτερική μετακίνηση σχεδόν ενός εκατομμυρίου πολιτών, εξέλιξη που δημιουργεί ανησυχία για πιθανές δευτερογενείς μεταναστευτικές πιέσεις σε περίπτωση παρατεταμένης αστάθειας στην περιοχή.
Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, εμφανίζεται έτοιμος να προχωρήσει σε ακόμη αυστηρότερα μέτρα εφόσον κριθεί απαραίτητο, ενώ ήδη έχει «κλειδώσει» για την Αθήνα τριμερής συνάντηση σε επίπεδο υπουργών Ελλάδας, Τουρκίας και Βουλγαρίας, με στόχο τον καλύτερο συντονισμό στο πεδίο της διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών. Σύμφωνα με πληροφορίες, εξετάζεται και η πιθανότητα επίσκεψης Ευρωπαίου επιτρόπου, γεγονός που υποδηλώνει τη σημασία που αποδίδουν οι ευρωπαϊκοί θεσμοί στις εξελίξεις στην περιοχή.
Η χρονιά θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς στα μέσα Ιουνίου τίθεται σε εφαρμογή το νέο Σύμφωνο Μετανάστευσης της Ευρωπαϊκής Ενωσης, το οποίο αναμένεται να επηρεάσει σημαντικά το πλαίσιο διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών. Οι ελληνικές Αρχές εκτιμούν ότι η εφαρμογή των νέων κανόνων θα δημιουργήσει πρόσθετες προκλήσεις, αλλά και ευκαιρίες για πιο συντονισμένη ευρωπαϊκή πολιτική, σε μια περίοδο κατά την οποία οι γεωπολιτικές εξελίξεις επηρεάζουν άμεσα τις μεταναστευτικές διαδρομές προς την Ευρώπη.
