Ένα υπό διαμόρφωση σχέδιο στον Λευκό Οίκο για την ανακατανομή αμερικανικών στρατευμάτων στην Ευρώπη, ως απάντηση στην ανεπαρκή, όπως θεωρεί η κυβέρνηση Τραμπ, στήριξη ορισμένων συμμάχων κατά τη διάρκεια του πολέμου με το Ιράν ενδέχεται να μεταβάλει τις εσωτερικές ισορροπίες στο ΝΑΤΟ και να αναδείξει την Ελλάδα σε έναν από τους βασικούς ωφελημένους μιας τέτοιας αναδιάταξης.
Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, η πρόταση προβλέπει τη μεταφορά δυνάμεων από χώρες-μέλη της Συμμαχίας που κρίθηκαν «μη συνεργάσιμες» προς εκείνες που θεωρούνται πιο πρόθυμες να στηρίξουν τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Αν και το σχέδιο παραμένει σε πρώιμο στάδιο, έχει ήδη κυκλοφορήσει μεταξύ ανώτερων κυβερνητικών στελεχών και συγκαταλέγεται στις επιλογές που εξετάζει ο Λευκός Οίκος για να ασκήσει πίεση στους Ευρωπαίους συμμάχους.
Η πρόταση απέχει αισθητά από τις κατά καιρούς απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για πλήρη αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών από το ΝΑΤΟ, κάτι που δεν μπορεί να συμβεί χωρίς την έγκριση του Κογκρέσου. Ωστόσο, αποτυπώνει με σαφήνεια το διευρυνόμενο ρήγμα ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και ορισμένες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, μετά την απόφαση του Αμερικανού Προέδρου να εμπλέξει τις ΗΠΑ στον πόλεμο με το Ιράν.
Για την Ελλάδα, η συζήτηση αυτή αποκτά ξεχωριστή σημασία. Η χώρα μας αναφέρεται, μαζί με την Πολωνία, τη Ρουμανία και τη Λιθουανία, ως πιθανός αποδέκτης μεγαλύτερης αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας. Η αναφορά αυτή δεν είναι τυχαία. Αντανακλά μια ευρύτερη αμερικανική ανάγνωση, σύμφωνα με την οποία ορισμένα κράτη της ανατολικής πτέρυγας ή της ανατολικής Μεσογείου αποδείχθηκαν πιο πρόθυμα να διευκολύνουν ή τουλάχιστον να μην παρεμποδίσουν τις αμερικανικές επιχειρήσεις.
Η γεωγραφική θέση της Ελλάδας παραμένει το ισχυρότερο στρατηγικό της πλεονέκτημα. Στο σταυροδρόμι Ευρώπης, Βαλκανίων, Μαύρης Θάλασσας και ανατολικής Μεσογείου, η χώρα μας προσφέρει στις Ηνωμένες Πολιτείες μια βάση επιχειρησιακής ευελιξίας σε μια περίοδο κατά την οποία η Μέση Ανατολή βρίσκεται σε αναβρασμό και η σχέση της Δύσης με τη Ρωσία παραμένει βαθιά ανταγωνιστική. Η βάση της Σούδας στην Κρήτη, ήδη κομβική για το αμερικανικό ναυτικό και την αεροπορία, θα μπορούσε να αποκτήσει ακόμη πιο κεντρικό ρόλο σε περίπτωση ενίσχυσης της αμερικανικής παρουσίας.
Η στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στην Ευρώπη αριθμεί περίπου 84.000 στρατιώτες, αν και ο ακριβής αριθμός μεταβάλλεται ανάλογα με τις ασκήσεις και τις περιοδικές αναπτύξεις. Οι βάσεις αυτές εξυπηρετούν όχι μόνο τις επιχειρήσεις των Αμερικανών στην ευρωπαϊκή ήπειρο, αλλά και ευρύτερες αποστολές από τη Μέση Ανατολή έως την Αφρική. Για τις χώρες που τις φιλοξενούν συνεπάγονται επίσης οικονομικά οφέλη μέσω επενδύσεων, έργων υποδομής, τοπικής απασχόλησης και αυξημένης κατανάλωσης.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα θα μπορούσε να αποκομίσει πολλαπλά οφέλη: στρατηγική αναβάθμιση, ενίσχυση του διπλωματικού της κεφαλαίου στην Ουάσιγκτον και οικονομική ώθηση σε περιοχές όπου λειτουργούν ή θα μπορούσαν να επεκταθούν στρατιωτικές υποδομές. Για την Αθήνα, η προοπτική αυτή συνδέεται και με μια σταθερή επιλογή των τελευταίων ετών, δηλαδή την εμβάθυνση των διμερών σχέσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες χωρίς ανοιχτές συγκρούσεις με την αμερικανική πολιτική.
Την ίδια στιγμή, το σχέδιο έχει σαφώς τιμωρητική διάσταση για άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Η Ισπανία, σύμφωνα με τους αξιωματούχους, εμπόδισε αμερικανικά αεροσκάφη που σχετίζονταν με την επιχείρηση κατά του Ιράν να χρησιμοποιήσουν τον εναέριο χώρο της. Η Γερμανία προκάλεσε επίσης δυσφορία στην Ουάσιγκτον, καθώς κορυφαίοι αξιωματούχοι του Βερολίνου άσκησαν κριτική στον πόλεμο, μολονότι η χώρα παραμένει ένας από τους σημαντικότερους κόμβους αμερικανικών επιχειρήσεων στη Μέση Ανατολή. Η Ιταλία φέρεται να μπλόκαρε προσωρινά τη χρήση βάσης στη Σικελία, ενώ η Γαλλία επέτρεψε τη χρήση βάσης στη νότια επικράτειά της μόνο υπό όρους, διασφαλίζοντας ότι δεν θα τη χρησιμοποιούσαν αεροσκάφη που συμμετείχαν στα πλήγματα κατά του Ιράν.
Μάλιστα, η υπό εξέταση πρόταση δεν περιορίζεται μόνο στη μετακίνηση στρατευμάτων. Περιλαμβάνει και το ενδεχόμενο κλεισίματος αμερικανικής βάσης σε τουλάχιστον μία ευρωπαϊκή χώρα, με την Ισπανία και τη Γερμανία να αναφέρονται ως πιθανά παραδείγματα. Ενα τέτοιο βήμα θα συνιστούσε σαφή πολιτική προειδοποίηση προς συμμάχους που, κατά την άποψη της κυβέρνησης Τραμπ, δεν ανταποκρίθηκαν όταν η Ουάσιγκτον το απαίτησε.
Ο ίδιος ο Αμερικανός Πρόεδρος έχει δυναμιτίσει επανειλημμένα το κλίμα. «Το ΝΑΤΟ δεν ήταν εκεί όταν το χρειαζόμασταν και δεν θα είναι εκεί αν το χρειαστούμε ξανά», έγραψε στην πλατφόρμα Truth Social. Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Καρολάιν Λέβιτ, δήλωσε ότι «είναι λυπηρό το γεγονός ότι το ΝΑΤΟ γύρισε την πλάτη στον αμερικανικό λαό τις τελευταίες έξι εβδομάδες, όταν είναι ο αμερικανικός λαός που χρηματοδοτεί την άμυνά τους». Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο επέκρινε επίσης χώρες της Συμμαχίας επειδή δεν βοήθησαν περισσότερο τις ΗΠΑ στον πόλεμο με το Ιράν.
Από την άλλη πλευρά, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι αντιτείνουν ότι δεν είχαν ενημερωθεί εκ των προτέρων για την αμερικανική στρατιωτική δράση, γεγονός που δυσχέρανε τον συντονισμό. Υποστηρίζουν ότι η μεταγενέστερη απαίτηση πλήρους ευθυγράμμισης είναι πολιτικά και επιχειρησιακά προβληματική. Η αντιπαράθεση αυτή καταδεικνύει πως ο πόλεμος με το Ιράν αποτελεί απλώς το τελευταίο επεισόδιο σε μια μακρά αλυσίδα τριβών ανάμεσα στον Τραμπ και τους Ευρωπαίους συμμάχους του, μετά τους δασμούς, τις πιέσεις για αμυντικές δαπάνες, την προσέγγιση με τον Βλαντιμίρ Πούτιν και τις εντάσεις που αφορούσαν τη Γροιλανδία.
Για την Ελλάδα, η ευκαιρία είναι υπαρκτή αλλά όχι χωρίς κόστος ή κινδύνους. Μια πιο έντονη αμερικανική παρουσία θα μπορούσε να ενισχύσει τη διεθνή θέση της, αλλά και να την τοποθετήσει πιο βαθιά σε ένα πεδίο περιφερειακών ανταγωνισμών, από τις σχέσεις με την Τουρκία έως τις ευρύτερες ισορροπίες με τη Ρωσία. Το πραγματικό διακύβευμα για την Αθήνα δεν είναι μόνο αν θα δεχθεί περισσότερη αμερικανική παρουσία, αλλά αν θα μπορέσει να μετατρέψει αυτή τη συγκυριακή εύνοια σε μακροπρόθεσμο στρατηγικό πλεονέκτημα, χωρίς να διαρρήξει τις ισορροπίες της με τους Ευρωπαίους εταίρους της.
