Κυριάκος Πιερρακάκης στο Atlantic Council: Η δημοσιονομική αξιοπιστία είναι εθνική ισχύς και στρατηγικός πόρος

Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, μίλησε για το τέλος της περιόδου του «φθηνού χρήματος» και τις νέες ισορροπίες στις διεθνείς αγορές ομολόγων, σε συζήτηση με το Atlantic Council, στο περιθώριο της Ετήσιας Συνόδου του ΔΝΤ στη Μπανγκόκ. Αποκαλώντας τη δημοσιονομική αξιοπιστία «εθνική ισχύ και στρατηγικό πόρο», προειδοποίησε για την κατακόρυφη αύξηση των αποδόσεων των δεκαετών ομολόγων στην Ευρώπη. Όπως τόνισε, είναι επιτακτικό να διατηρηθεί η τάξη στα δημόσια οικονομικά, εν μέσω πληθωριστικών πιέσεων, γεωπολιτικών προκλήσεων και υψηλού ενεργειακού κόστους.

Το φθηνό κεφάλαιο στην Ευρωζώνη αποτελεί παρελθόν – Γιατί απαιτούνται άμεσες μεταρρυθμίσεις

Ερώτηση: Υπήρξαν κάποιες ελαφρώς θετικές ενδείξεις, καθώς το ΔΝΤ αναθεώρησε προς τα πάνω, σε μικρό βαθμό, τις προβλέψεις του για την ανάπτυξη. Σε γενικές γραμμές, ωστόσο, η οικονομική μεγέθυνση στην ευρωζώνη παραμένει αρκετά ασθενής. Θα ήθελα, λοιπόν, να μας πείτε πώς βλέπετε την πορεία των εξελίξεων στην ευρωζώνη. Αργότερα θα συζητήσουμε τις πολιτικές που προωθείτε, μεταξύ των οποίων και την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων. Ας ξεκινήσουμε, όμως, από τη συνολική εικόνα: πώς αντιμετωπίζει η ευρωζώνη τον κόσμο των αλλεπάλληλων κρίσεων στον οποίο ζούμε; Για ποιον λόγο η ανάπτυξη περιορίζεται μόλις στο 1%;

Κυριάκος Πιερρακάκης: Η λέξη που βρίσκεται στο επίκεντρο είναι, όπως ακριβώς υποδεικνύει και η ερώτησή σας, η ανθεκτικότητα. Καταφέραμε να την επιδείξουμε απέναντι σε σειρά κρίσεων, ιδίως στις πιο πρόσφατες. Ωστόσο, η ανθεκτικότητα από μόνη της δεν συνιστά στρατηγική ανάπτυξης. Χρειάζεται, συνεπώς, να κάνουμε περισσότερα, κάτι που μας φέρνει στο δεύτερο μέρος της ερώτησής σας, το οποίο θα συζητήσουμε στη συνέχεια.

Οι αγορές ομολόγων αποτυπώνουν τη δύσκολη συγκυρία που διανύουμε. Η περίοδος του φθηνού και άφθονου κεφαλαίου έχει πλέον περάσει. Σήμερα οι αγορές ενσωματώνουν υψηλότερο κίνδυνο στις αποτιμήσεις τους. Αυτό συνδέεται με τις αυξημένες προσδοκίες για τον πληθωρισμό, τις γεωπολιτικές προκλήσεις και τις πιέσεις στην ενέργεια, αλλά και με τα σημεία συμφόρησης, τις διεθνείς εξελίξεις και τη διευρυνόμενη ανάγκη για επενδύσεις στην Τεχνητή Νοημοσύνη.

Ο συνδυασμός όλων αυτών των παραγόντων με μια πιο δύσκολη δημοσιονομική θέση πιέζει ανοδικά τις αποδόσεις των ομολόγων. Είναι σαφές ότι πρόκειται για πρόκληση. Παράλληλα, όμως, η Ευρώπη έχει, κατά τη γνώμη μου, σημαντικές δυνατότητες που απορρέουν από μεταρρυθμίσεις οι οποίες συζητούνται εδώ και χρόνια, ακόμη και δεκαετίες. Σήμερα διαμορφώνεται η ευκαιρία να αρχίσουμε να τις εφαρμόζουμε σταδιακά, τη μία μετά την άλλη.

Την περασμένη εβδομάδα, στο ECOFIN του Λουξεμβούργου, συμφωνήσαμε ήδη για την εποπτεία στο πλαίσιο της ενοποίησης των αγορών. Η σχετική συζήτηση κρατά πάνω από δέκα χρόνια, όμως η πρόοδος των τελευταίων δέκα μηνών ξεπέρασε εκείνη ολόκληρης της προηγούμενης δεκαετίας.

Οι κρίσεις βοηθούν να επικεντρωθούμε στα ουσιώδη

Ερώτηση: Θεωρείτε ότι οι κρίσεις έχουν καλλιεργήσει μεγαλύτερη αίσθηση επείγοντος και έχουν ωθήσει τους ανθρώπους να περάσουν στη δράση;

Κυριάκος Πιερρακάκης: Οι κρίσεις μάς βοηθούν να εστιάσουμε σε όσα έχουν πραγματική σημασία. Όταν μεταβάλλεται το περιβάλλον και γίνονται πιο σύνθετες οι συζητήσεις και οι παράμετροι της παγκόσμιας πολιτικής, η δράση καθίσταται αναγκαία. Έχουμε ήδη καταλήξει σε μια διάγνωση, η οποία περιλαμβάνεται στις εκθέσεις Ντράγκι και Λέτα. Όλοι οι Ευρωπαίοι ηγέτες έχουν τη βούληση να προχωρήσουν σε συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις, τηρώντας ιδιαίτερα αυστηρά χρονοδιαγράμματα.

Αυτή είναι και η βασική κατεύθυνση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, την οποία έχουμε αρχίσει να υλοποιούμε. Έχω ήδη αναφερθεί στις κεφαλαιαγορές· αντίστοιχη πρόοδο πρέπει να επιδιώξουμε και στις τράπεζες. Η τραπεζική ενοποίηση και, ευρύτερα, η ανάπτυξη της Τραπεζικής Ένωσης αποτελούν ζητήματα που βρίσκονται εδώ και πολύ καιρό στην ευρωπαϊκή ατζέντα.

Χρειάζεται να προχωρήσουμε και σε αυτό το πεδίο, και μάλιστα σύντομα. Ένα ακόμη μείζον θέμα είναι, φυσικά, η ενέργεια. Στη διάρκεια ενός εξαιρετικά δύσκολου χειμώνα, οφείλουμε να στηρίξουμε επιχειρήσεις και νοικοκυριά σε όλη την Ευρώπη, χωρίς να παραβλέπουμε τη σημασία της δημοσιονομικής αξιοπιστίας και της δημοσιονομικής υπευθυνότητας. Πρόκειται, όπως θα έλεγα, για δύσκολη εξίσωση και χρειάζεται να πλεύσουμε σε ταραγμένα νερά. Είναι, όμως, αναγκαίο να το κάνουμε και θα το κάνουμε.

Από την αποταμίευση στην επένδυση: η αλλαγή νοοτροπίας μπορεί να απελευθερώσει την ευρωπαϊκή ανάπτυξη

Ερώτηση: Ας εξετάσουμε τώρα με περισσότερες λεπτομέρειες την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, στην οποία αναφέρθηκα προηγουμένως. Έχει σημειωθεί πρόοδος, όμως πώς θα φανεί στην πράξη ότι οι Ευρωπαίοι αξιοποιούν τις σημαντικές αποταμιεύσεις τους επενδύοντας στις οικονομίες τους, στην ανταγωνιστικότητα και στην καινοτομία; Ποιες συγκεκριμένες ενδείξεις αναμένετε τους επόμενους μήνες, για να κρίνετε αν αποδίδουν οι μεταρρυθμίσεις που προωθείτε;

Κυριάκος Πιερρακάκης: Γύρω από μια σειρά τεχνικών νομοθετικών φακέλων περιστρέφεται όλη η συζήτηση για την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων. Η ολοκλήρωσή τους, όμως, οδηγεί σε ένα πολύ συγκεκριμένο, απτό αποτέλεσμα, ακριβώς αυτό στο οποίο αναφερθήκατε.

Οι αποταμιεύσεις, όπως γνωρίζουμε, συγκεντρώνονται σε ευρωπαϊκούς τραπεζικούς λογαριασμούς, χωρίς να μετατρέπονται σε επενδύσεις. Για την ακρίβεια, γίνονται επενδύσεις ακόμη και στις Ηνωμένες Πολιτείες, όχι όμως στην Ευρώπη στον επιθυμητό βαθμό. Κεντρικό στοιχείο αυτής της διαδικασίας αποτελεί, συνεπώς, η συμφωνία για την εποπτεία των αγορών, στην οποία καταλήξαμε την περασμένη εβδομάδα· τώρα πρέπει να ολοκληρωθεί. Ακολουθούν οι συζητήσεις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο πλαίσιο των τριμερών διαπραγματεύσεων, και είναι απαραίτητο να κλείσει η διαδικασία μέσα στους επόμενους δύο μήνες. Εκτιμώ ότι θα έχει τεράστια επίδραση.

Χρειάζεται, ταυτόχρονα, να ενοποιήσουμε περισσότερο τις ευρωπαϊκές κεφαλαιαγορές. Το ζήτημα αφορά τα χρηματιστήριά μας, αλλά και τη δυνατότητα των επιχειρήσεων όχι μόνο να ιδρύονται στην Ευρώπη, αλλά και να μεγαλώνουν και να αποκτούν μεγαλύτερη κλίμακα εδώ. Οι Ευρωπαίοι πολίτες βλέπουν το ίδιο φαινόμενο: πολλές εταιρείες ξεκινούν στην ήπειρό μας, αλλά σε ένα στάδιο της πορείας τους αναπτύσσονται στις Ηνωμένες Πολιτείες. Πιθανότατα χρειάζονται αμερικανική ενδιάμεση χρηματοδότηση, γνωστή ως «mezzanine financing». Αυτά τα ζητήματα απαιτούν αντιμετώπιση ένα προς ένα, με διαδοχικές μεταρρυθμίσεις.

Το σύνολο των μέτρων της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων είναι κυρίως ευρωπαϊκό, αλλά έχει και εθνική πλευρά. Συνδέεται, επίσης, με τη διαφορετική νοοτροπία που χρειάζεται να υιοθετήσει ο μέσος Ευρωπαίος πολίτης, καθώς και με όλες τις εθνικές πολιτικές που εφαρμόζουμε. Επιτρέψτε μου να αναφέρω ένα παράδειγμα από την πολιτική μας στην Ελλάδα: από τις αρχές του επόμενου έτους, για κάθε παιδί που γεννιέται στην Ελλάδα, η κυβέρνηση, μέσω του κράτους, θα συνεισφέρει στον συγκεκριμένο λογαριασμό ποσό ίσο με εκείνο που θα καταθέτει η οικογένεια, για ποσά έως 1.200 ευρώ ετησίως. Ο λογαριασμός αυτός δεν θα περιορίζεται στην αποταμίευση, αλλά θα έχει επενδυτικό χαρακτήρα. Μιλάμε, επομένως, για εθνικό πρόγραμμα ενταγμένο στην Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων.

Δεν αρκεί, λοιπόν, η ευρωπαϊκή μεταρρύθμιση· απαιτούνται και αλλαγές σε εθνικό επίπεδο. Χρειάζεται να αλλάξει η νοοτροπία μας, αλλά και ο τρόπος που κατανοούμε τις κεφαλαιαγορές και συναλλασσόμαστε με αυτές. Οι αλλαγές αυτές αφορούν τον κάθε Ευρωπαίο πολίτη και σχετίζονται ακόμη και με όσα μαθαίνει στο σχολείο. Πριν από το υπουργείο Οικονομικών, είχα αναλάβει το υπουργείο Παιδείας και επιχειρήσαμε να εισαγάγουμε προγράμματα χρηματοοικονομικού εγγραμματισμού. Στον συγκεκριμένο τομέα είναι βέβαιο πως πρέπει να προχωρήσουμε περισσότερο. Αν συντελεστεί συνολικά αυτή η αλλαγή, θα αλλάξουν οι αναπτυξιακές προοπτικές της Ευρώπης, με μεγαλύτερη ανάπτυξη, καλύτερους μισθούς και περισσότερες θέσεις εργασίας.

Πιερρακάκης για την Τραπεζική Ένωση: Με ποιον τρόπο θα απελευθερωθούν 230 δισ. ευρώ με την εξάλειψη των διασυνοριακών εμποδίων

Ερώτηση: Πολύ καλά. Θα ήθελα να σταθούμε περισσότερο στην Τραπεζική Ένωση και στο τι απαιτείται για να προχωρήσει. Για όσους παρακολουθούν από χώρες εκτός Ευρώπης, αξίζει να διευκρινίσουμε ότι η τραπεζική άδεια που έχει εκδοθεί σε ένα κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιτρέπει την παροχή χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών σε όλη την Ένωση.

Παρόλα αυτά, στην πράξη μια τράπεζα από την Ελλάδα δυσκολεύεται, για παράδειγμα, να δώσει στεγαστικό δάνειο στη Γαλλία. Πρόκειται βέβαια για ακραίο παράδειγμα και όχι απαραίτητα για κάτι που θα έπρεπε να επιδιώξουμε. Ποιες συγκεκριμένες κινήσεις, ωστόσο, θέλετε να προωθήσετε για να ενισχυθεί περαιτέρω η Τραπεζική Ένωση;

Κυριάκος Πιερρακάκης: Καταρχάς, ας προσδιορίσουμε το πρόβλημα. Το πρόβλημα είναι ότι μόλις το 16% της χρηματοδότησης προς επιχειρήσεις στην Ευρώπη είναι διασυνοριακό. Και διαθέτουμε περίπου 230 δισεκατομμύρια ευρώ σε υψηλής ποιότητας ρευστά στοιχεία ενεργητικού, τα οποία θα μπορούσαν να αποδεσμευτούν εάν δεν υπήρχαν τα εμπόδια μεταξύ των κρατών- μελών. Και αυτό θα μεταφραζόταν επίσης σε υψηλότερη ανάπτυξη.

Σε κάποιο βαθμό, η Ευρώπη βρίσκεται στην αντίθετη θέση από τις Ηνωμένες Πολιτείες: στις ΗΠΑ το 70% της χρηματοδότησης αντλείται από τις κεφαλαιαγορές, ενώ στην Ευρώπη το ίδιο ποσοστό προέρχεται από το τραπεζικό σύστημα.

Μετά την κρίση κρατικού χρέους της προηγούμενης δεκαετίας, η οποία άρχισε πριν από 16 χρόνια και είχε την Ελλάδα στο επίκεντρο, προχωρήσαμε σε αλλαγές στο τραπεζικό μας σύστημα. Μεταβάλαμε τον τρόπο λειτουργίας των τραπεζών στην Ευρώπη, οι οποίες σήμερα είναι πολύ πιο ασφαλείς και διαθέτουν πολύ καλύτερη κεφαλαιακή βάση. Παράλληλα, το θεσμικό πλαίσιο της λειτουργίας τους έχει εξελιχθεί σημαντικά.

Ωστόσο, χρειάζεται να προχωρήσουμε περαιτέρω. Τι απαιτείται στην πράξη; Ας σταθούμε σε δύο σημεία. Πρώτον, μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση έχουν περιοριστεί ουσιαστικά οι διασυνοριακές συγχωνεύσεις και εξαγορές τραπεζών. Δεύτερον, αν εστιάσουμε στις τεχνολογικές επενδύσεις, που είναι αναγκαίες σε ένα περιβάλλον με υψηλές απαιτήσεις στον τομέα, οι τράπεζες των ΗΠΑ επενδύουν στην τεχνολογία δυόμισι φορές περισσότερο από μια μέση ευρωπαϊκή τράπεζα. Στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, οι τράπεζες δεν μπορούν να παραλείψουν αυτές τις επενδύσεις.

Χρειαζόμαστε, συνεπώς, μεγαλύτερες τράπεζες, ικανές να δανείζουν περισσότερες ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Πρώτο βήμα είναι να καταργηθούν γρήγορα τα εμπόδια. Το ζήτημα θα περιλαμβάνεται στην πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και θα αποτελέσει μέρος της δουλειάς μας στο Eurogroup, για να πετύχουμε το επιθυμητό αποτέλεσμα σύντομα.

Πρέπει να απομακρυνθούν τα εμπόδια και να απλουστευθούν οι διαδικασίες. Η απλούστευση είναι αναγκαία, αλλά δεν σημαίνει απορρύθμιση. Προϋποθέτει καλύτερη και πιο αποδοτική εποπτεία, καθώς και κανόνες υψηλής ποιότητας. Χρειάζονται, επίσης, ως έναν βαθμό κοινές ευρωπαϊκές δικλίδες ασφαλείας. Δεν εκφράζω αυτή την άποψη ως πρόεδρος του Eurogroup, αφού στο πεδίο αυτό δεν υπάρχει συναίνεση και υπάρχουν διαφορετικές θέσεις· μιλώ από την εθνική σκοπιά.

Κατά την προσωπική μου άποψη, οφείλουμε να αναπτύξουμε κοινές ευρωπαϊκές δικλίδες ασφαλείας, για παράδειγμα για τη ρευστότητα και την εξυγίανση των τραπεζών ή, γενικότερα, για τη διαχείριση των κινδύνων. Αν καταργήσουμε τις εθνικές δικλίδες, χρειάζεται στο τέλος να τις αντικαταστήσει ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό σύστημα. Φυσικά, μπορούμε να συζητήσουμε πώς θα επιμερίζονται οι κίνδυνοι και πώς θα λειτουργεί αυτό στην πράξη.

«Χρειαζόμαστε ευρωπαϊκούς πρωταθλητές στο τραπεζικό σύστημα»

Ερώτηση: Μήπως βρισκόμαστε μπροστά σε ένα δίλημμα τύπου «η κότα ή το αυγό»; Μερικοί υποστηρίζουν ότι πρέπει πρώτα να εναρμονιστούν οι κανονισμοί και μετά να θεσπιστεί κοινή εγγύηση. Άλλοι θεωρούν πως χρειάζεται πρώτα ένα κοινό σύστημα εγγυήσεων, ώστε όλες οι πλευρές να κάνουν την προσπάθεια εναρμόνισης του κανονιστικού πλαισίου.

Κυριάκος Πιερρακάκης: Θα εξετάσουμε τις τεχνικές λεπτομέρειες, όμως είναι σαφές σε όλους ποιο πρέπει να είναι το τελικό αποτέλεσμα: μεγαλύτερες και καλύτερης ποιότητας τράπεζες, που να μπορούν να ανταγωνίζονται διεθνώς. Να αναφερθώ και στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα: είδα ότι η καλή μου φίλη, Κριστίν Λαγκάρντ, έδωσε συνέντευξη σε αυτό ακριβώς το τραπέζι.

Υπήρξε μελέτη της ΕΚΤ που πρότεινε να εξεταστεί η διαφορά στην παραγωγικότητα ανάμεσα στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Για το χάσμα παραγωγικότητας των τελευταίων 30 ετών, η ετήσια αύξηση στις ΗΠΑ ήταν 1,8%, έναντι 1,1% στην Ευρώπη. Η απόσταση, δηλαδή, ανέρχεται σε 0,7%. Αν και αρχικά μοιάζει μικρή, όταν προστίθεται χρόνο με τον χρόνο επί τρεις δεκαετίες, καταλήγει σε σημαντικό χάσμα παραγωγικότητας.

Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη της ΕΚΤ, το ένα τρίτο του χάσματος αυτού θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί αν υπήρχαν μεγαλύτερες επιχειρήσεις στην Ευρώπη, οι λεγόμενοι ευρωπαϊκοί πρωταθλητές. Χρειαζόμαστε τέτοιους πρωταθλητές και στον τραπεζικό τομέα, αλλά και μικρότερες, εξειδικευμένες περιφερειακές τράπεζες, που καλύπτουν τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών. Απαιτείται να συνυπάρχουν και τα δύο μοντέλα, όπως συμβαίνει στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Για ποιον λόγο, λοιπόν, να μην υπάρχει και στην Ευρώπη αυτός ο συνδυασμός; Θεωρώ πως η μεταρρύθμιση είναι απολύτως εφικτή και ότι, μαζί με τη μεταρρύθμιση των κεφαλαιαγορών, θα συμβάλει καθοριστικά στην ανάπτυξη της ευρωπαϊκής οικονομίας. Όπως ανέφερα, έχουμε αποδείξει ότι είμαστε ανθεκτικοί. Το επόμενο βήμα είναι να στηριχθούμε σε αυτή την ανθεκτικότητα, ώστε να έχουμε καλύτερα αποτελέσματα για κάθε Ευρωπαίο πολίτη.

«Δουλειά μας είναι να στηρίζουμε επιχειρήσεις αιχμής ώστε να ανταγωνίζονται διεθνώς»

Ερώτηση: Μας περιγράψατε μόλις τι θέλετε να πετύχετε με τη δημιουργία ευρωπαϊκών πρωταθλητών. Ορισμένες από τις μεγαλύτερες τράπεζες της Ευρώπης, άλλωστε, έχουν ήδη σημαντική παρουσία διεθνώς και δραστηριοποιούνται στις περισσότερες ηπείρους. Τι είναι, λοιπόν, αυτό που τους λείπει; Δεν θεωρώ πως το ζήτημα είναι κατ’ ανάγκη το μέγεθος ή τα υπό διαχείριση περιουσιακά στοιχεία. Τι εννοείτε με τον όρο μέγεθος;

Κυριάκος Πιερρακάκης: Το μέγεθος είναι πράγματι ένας παράγοντας, καθώς οι τράπεζες δεν επεκτείνονται διασυνοριακά όσο θα μπορούσαν, λόγω των εμποδίων που προαναφέρατε. Αρκεί να συγκρίνουμε το μέγεθός τους με εκείνο των αντίστοιχων αμερικανικών και κινεζικών τραπεζών για να διαπιστώσουμε ότι οι ευρωπαϊκές είναι μικρότερες κατά μέσο όρο. Χρειαζόμαστε, συνεπώς, μεγαλύτερη κλίμακα, μεταξύ άλλων για να ενδυναμώσουμε τις τεχνολογικές επενδύσεις στις οποίες αναφέρθηκα προηγουμένως.

Όπως σωστά επισημάνατε, θεωρώ ότι το μέγεθος έχει επίσης καθοριστική σημασία στην τεχνολογία, όπως ουσιαστικά συμβαίνει σε κάθε κλάδο. Στον συγκεκριμένο τομέα, η Ευρώπη διαθέτει εδώ και αρκετό καιρό επιχειρήσεις με ηγετικό ρόλο. Ιστορικό τεχνολογικό πλεονέκτημα είχε, για παράδειγμα, στις υποδομές 5G. Δύο από τις κορυφαίες επιχειρήσεις του κλάδου έχουν έδρα στη Σουηδία και τη Φινλανδία και ανταγωνίζονται κυρίως τις κινεζικές εταιρείες, ενώ δεν υπάρχει αντίστοιχη αμερικανική επιχείρηση με εξίσου σημαντική παρουσία.

Θα μπορούσαμε, κατά τη γνώμη μου, να είχαμε ενισχύσει περισσότερο τόσο το μέγεθος και τη διεθνή εμβέλειά τους όσο και τη δραστηριότητά τους στην ενιαία ευρωπαϊκή αγορά. Χαρακτηριστικό είναι ότι δεν έχουμε κοινή πολιτική για το φάσμα των συχνοτήτων 5G. Πρόσφατα παρουσίασα πρόταση για το πώς το ζήτημα αυτό μπορεί να ενταχθεί στην ευρύτερη συζήτηση σχετικά με το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (MFF).

Το θέμα, ωστόσο, δεν περιορίζεται στο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της Ευρώπης ή στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, αλλά αφορά και τη βιομηχανική πολιτική και τον διεθνή ανταγωνισμό. Όταν μια επιχείρηση ή ένας κλάδος βρίσκεται στην παγκόσμια πρωτοπορία και διαθέτει τεχνολογικό πλεονέκτημα, μπορούμε να συμβάλουμε στη δημιουργία ενός οικοσυστήματος γύρω του; Μπορούμε να τον βοηθήσουμε να αναπτυχθεί ακόμη περισσότερο διεθνώς και να ανταγωνιστεί σε παγκόσμιο επίπεδο; Αυτή είναι η ευθύνη μας. Αυτό χρειάζεται να κάνουμε και να εντείνουμε τις προσπάθειές μας.

Για ευρωπαϊκούς πρωταθλητές απαιτούνται νέα επενδυτική νοοτροπία και οικοσυστήματα

Ερώτηση: Ευχαριστώ που επεκτείνατε τη συζήτηση πέρα από τις τράπεζες, αφού όλα αυτά τα ζητήματα συνδέονται. Η ανάγκη να δημιουργηθούν ευρωπαϊκοί πρωταθλητές αφορά κάθε κλάδο, όμως στο παρελθόν ορισμένα κράτη μέλη εμφανίζονταν πιο διστακτικά. Στο Παρίσι, βέβαια, η συζήτηση για ευρωπαϊκούς πρωταθλητές θα είναι πάντα καλοδεχούμενη. Υπάρχουν, ωστόσο, και άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες που μέχρι πρόσφατα αντιμετώπιζαν την ιδέα με έντονο σκεπτικισμό.

Οι διεθνείς προκλήσεις φαίνεται να έχουν οδηγήσει σε κάποια σύγκλιση απόψεων, καθώς ακόμη και πρωτεύουσες που ήταν πιο επιφυλακτικές αρχίζουν να εξετάζουν τα ζητήματα αυτά. Παρ’ όλα αυτά, εκτιμώ ότι ίσως πρέπει να επανεξετάσουμε και ορισμένες άλλες αρχές της ευρωπαϊκής πολιτικής, οι οποίες μέχρι σήμερα θεωρούνταν σχεδόν απαραβίαστες. Ενδέχεται να απαιτούνται αλλαγές τόσο στην πολιτική ανταγωνισμού όσο και στη βιομηχανική πολιτική.

Προφανώς, δεν προτείνετε να δίνονται επιδοτήσεις απλώς και μόνο για να προστατεύονται μη βιώσιμες επιχειρήσεις. Ποιες αλλαγές θεωρείτε, λοιπόν, απαραίτητες στην ευρωπαϊκή πολιτική για να δημιουργηθούν και να ενισχυθούν οι ευρωπαϊκοί πρωταθλητές;

Κυριάκος Πιερρακάκης: Η πολιτική αυτή προκύπτει από μια συνολική προσέγγιση και δεν εξαντλείται στο ζήτημα του ανταγωνισμού. Περιλαμβάνει την επενδυτική νοοτροπία και τον τρόπο με τον οποίο χτίζεται ένα οικοσύστημα γύρω από μια επιχείρηση αυτού του τύπου. Χρειάζεται, επίσης, να αναπτύξουμε μια ευρωπαϊκή αντίληψη για το πώς κατανοούμε τη λειτουργία της τεχνολογίας. Κάθε αγορά και κάθε επιμέρους τομέας πολιτικής έχει τις δικές του ιδιαιτερότητες, αλλά η τεχνολογία είναι το κοινό τους στοιχείο.

Άρα, η τεχνολογία λειτουργεί ως οριζόντια πολιτική: πρέπει να κατανοήσουμε πώς λειτουργούν οι οικονομίες κλίμακας και πώς…

Το ελληνικό μάθημα, οι πιέσεις στις αγορές ομολόγων και η εμπιστοσύνη στο Παρίσι

Ερώτηση: Θα αφήσω στην άκρη την ερώτηση που είχα αρχικά κατά νου και θα σταθώ στη δημοσιονομική κατάσταση, την οποία ήδη σχολιάσατε. Η εξέλιξη της χώρας σας, όπως και της Ισπανίας, είναι πραγματικά εντυπωσιακή: και οι δύο έχουν σήμερα πολύ καλές επιδόσεις. Αν εξετάσει κανείς τις μεταρρυθμίσεις που εφαρμόστηκαν, μπορεί να δει πώς συνέβαλαν σε αυτά τα θετικά αποτελέσματα.

Αυτή η πορεία σάς δίνει τη δυνατότητα, από τη θέση του προέδρου του Eurogroup, να καλείτε σε μεταρρυθμίσεις χώρες που πέρασαν σχετικά πιο ήπια την κρίση, αλλά σήμερα αντιμετωπίζουν δυσκολίες. Η Γαλλία, για παράδειγμα, έχει ζητήματα δανεισμού, ενώ η Γερμανία αντιμετωπίζει θέματα ανάπτυξης. Έχετε απευθύνει εκκλήσεις για αλλαγές και στον Τύπο έχουν διατυπωθεί και κάπως κυνικά σχόλια για το πόσο έχουν αντιστραφεί οι ρόλοι, αφού πλέον η Ελλάδα είναι εκείνη που κάνει τέτοιες συστάσεις.

Με αυτή την αφορμή, πώς βιώνετε τον ρόλο του προέδρου του Eurogroup όταν καλείτε τη Γαλλία και τη Γερμανία να κάνουν τα δικά τους μαθήματα; Τι τους λέτε στις κατ’ ιδίαν συζητήσεις σας και ποιες αλλαγές θεωρείτε ότι χρειάζεται να υλοποιήσουν;

Κυριάκος Πιερρακάκης: Θα πω, παρεμπιπτόντως, ότι δεν μου αρέσει η προσέγγιση του να κάνεις υποδείξεις στους άλλους και να τους λες τι να πράξουν· το συμπέρασμα αυτό προκύπτει και από τη δική μας εθνική εμπειρία. Στον σχεδιασμό πολιτικής τέτοιου είδους πρακτικές δεν αποδίδουν. Αποτελεσματικό είναι να εμπνέεις και να αναλαμβάνεις σε εθνικό επίπεδο την ευθύνη για τις μεταρρυθμίσεις.

Η αλλαγή στην ελληνική πορεία ήρθε όταν αναλάβαμε εμείς οι ίδιοι την ευθύνη για το μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα, όταν ολόκληρος ο πληθυσμός κατανόησε τα οφέλη της δημοσιονομικής αξιοπιστίας. Η δημοσιονομική αξιοπιστία είναι εθνική ισχύς και, στην ουσία, ένας στρατηγικός πόρος.

Η σύγκριση ανάμεσα στις αγορές ομολόγων σήμερα και σε εκείνες του 2016 αποτυπώνει πόσο έχει αλλάξει το περιβάλλον. Το 2016, η μέση απόδοση των δεκαετών ομολόγων ανερχόταν στο 1,1%, ενώ σήμερα ο αντίστοιχος ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι 4%. Έχουμε, λοιπόν, διαφορετικές συνθήκες, με τα δημόσια οικονομικά να δέχονται μεγαλύτερη πίεση: το μέσο δημοσιονομικό έλλειμμα από 1,7% τότε έχει φτάσει στο 3,5% σήμερα, δηλαδή έχει υπερδιπλασιαστεί.

Οι αγορές παρακολουθούν στενά την πορεία των δημόσιων οικονομικών κάθε χώρας, κάτι που γνωρίζουμε και λαμβάνουμε υπόψη. Δεν ανησυχώ, καθώς τα θεμελιώδη μεγέθη των χωρών έχουν διαφοροποιηθεί. Σε αυτό συμβάλλουν το νέο δημοσιονομικό πλαίσιο που ισχύει πλέον στην Ευρώπη, η ενίσχυση της θεσμικής ικανότητας μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση και η πολύ καλύτερη κεφαλαιακή επάρκεια των τραπεζών μας σε σύγκριση με το παρελθόν. Η Ευρώπη έχει προχωρήσει από την κατάσταση στην οποία βρισκόταν παλαιότερα.

Παράλληλα, είναι απαραίτητο να έχουμε όλοι επίγνωση ότι οφείλουμε να διατηρούμε τα δημόσια οικονομικά σε τάξη. Η αξιοπιστία της δημοσιονομικής πορείας που ακολουθούν οι εθνικές κυβερνήσεις επηρεάζει καθοριστικά την εικόνα που σχηματίζουν και την αξιολόγηση που κάνουν οι αγορές ομολόγων.

Αφού έγινε αναφορά στη Γαλλία, θέλω να εκφράσω τον σεβασμό και την εμπιστοσύνη μου προς τους Γάλλους συναδέλφους μου, όταν διαβεβαιώνουν ότι θα συνεχίσουν την τρέχουσα δημοσιονομική πορεία. Έχω απόλυτη εμπιστοσύνη σε αυτό. Ως Eurogroup θα τους στηρίξουμε σε όλα τα στάδια της προσπάθειας.

«Τα εύρωστα δημόσια οικονομικά είναι πηγή στρατηγικής ισχύος»

Ερώτηση: Αύριο θα έχουμε σε αυτό το τραπέζι τον Γάλλο υπουργό Οικονομικών και προσβλέπουμε στη συζήτηση. Θέλω, ωστόσο, να σταθώ λίγο ακόμη στο θέμα. Συμφωνώ πλήρως με την επισήμανσή σας ότι οι θεσμοί της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν ενδυναμωθεί, ώστε να αντιμετωπίζουν ορισμένους κινδύνους και αποκλίσεις και, όπως ελπίζουμε, να μπορούν να διαχειριστούν κάθε κρίση που ίσως εμφανιστεί.

Από την άλλη, όταν ζητάτε από όλους να έχουν επίγνωση της κατάστασης, χρειάζεται να συνυπολογίσουμε όχι μόνο τους Γάλλους πολιτικούς και το πολιτικό σύστημα της χώρας, αλλά και το γαλλικό εκλογικό σώμα. Πώς θα περιγράφατε τη στάση των Ευρωπαίων ψηφοφόρων που δεν έχουν αντιμετωπίσει ως τώρα κρίσεις ανάλογης έντασης; Θεωρείτε ότι μπορούν να προσαρμοστούν στις επιπτώσεις τους;

Παρατηρώντας τη Γαλλία, δεν θεωρώ ότι οι πολίτες της νιώθουν πως μια κρίση βρίσκεται προ των πυλών. Με αυτή την έννοια, η στάση τους απέναντι στις μεταρρυθμίσεις διαφέρει από εκείνη που ενδεχομένως είχε διαμορφωθεί στην Ελλάδα.

Κυριάκος Πιερρακάκης: Δεν θα ήθελα να αναφερθώ σε μια συγκεκριμένη χώρα-μέλος, ούτε σε μια μεμονωμένη περίπτωση της εσωτερικής πολιτικής της. Εκείνο που μπορώ να επισημάνω είναι ότι οι πολίτες, πιστεύω, αντιλαμβάνονται πόσο καθοριστική είναι η δημοσιονομική πορεία. Όπως είπα και νωρίτερα, η εύρυθμη διαχείριση των δημόσιων οικονομικών συνιστά πηγή στρατηγικής ισχύος. Άρα δεν χρειάζεται να επιλέξουμε ανάμεσα στη δημοσιονομική αξιοπιστία και σε ταχύτερη οικονομική ανάπτυξη. Αξιοποιώντας τις στρατηγικές δυνατότητες, μπορούμε να ανοίξουμε τον δρόμο για την ανάπτυξη. Αυτό είναι που οφείλει να κάνει η Ευρώπη.

Η στρατηγική έχει και εθνική διάσταση. Κάθε χώρα χρειάζεται να προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις στο εσωτερικό της, οι οποίες δεν είναι ίδιες παντού. Παράλληλα, υπάρχει ένα ευρωπαϊκό σύνολο αλλαγών που μπορεί να ενισχύσει τόσο την ποσότητα όσο και την ποιότητα της ανάπτυξης για όλους τους Ευρωπαίους πολίτες.

Όσο περισσότερο οι Ευρωπαίοι ηγέτες καταλήγουν σε κοινή διάγνωση των προβλημάτων, τόσο περισσότερες προοπτικές θα μπορούν να αναδειχθούν. Θα έλεγα ότι παραμένω αισιόδοξος.

«Δεν αξιοποιούμε πλήρως τα πλεονεκτήματα της Ευρώπης – Ώρα για το “μέρισμα του αυτονόητου”»

Ερώτηση: Ευχαριστώ για την αισιόδοξη προσέγγιση· είναι κάτι που χρειαζόμαστε. Θα ήθελα να ρωτήσω για τα βασικά πλεονεκτήματα που διαθέτει η Ευρώπη. Σε σύγκριση με τη χώρα όπου ζω, τις Ηνωμένες Πολιτείες, η Ευρώπη εμφανίζεται πιο προβλέψιμη και, τουλάχιστον πρόσφατα, έχει συμπεριφερθεί με μεγαλύτερη προβλεψιμότητα. Αυτό είναι θετικό, αλλά ίσως να μην έχουν αξιοποιηθεί όλες οι δυνατότητες που προκύπτουν από αυτό το πλεονέκτημα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η λεγόμενη «Ημέρα Απελευθέρωσης» (Liberation Day), όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες επέβαλαν δασμούς. Για ένα διάστημα, κεφάλαια κατευθύνθηκαν στην Ευρώπη, καθώς θεωρήθηκε πιο προβλέψιμη. Υπήρξαν όσοι πίστεψαν ότι η συγκυρία θα μπορούσε να αποτελέσει αφετηρία για ένα σημαντικό ευρωπαϊκό βήμα, όπως η κοινή έκδοση χρέους ή η σύσταση κοινού δημοσιονομικού εργαλείου. Κάποιες από αυτές τις κινήσεις, ωστόσο, δεν προχώρησαν.

Έχετε μιλήσει παλαιότερα για το κόστος της «μη Ευρώπης», καθώς και για το πλεονέκτημα που έχει η Ευρώπη ως πιο προβλέψιμος και επομένως ελκυστικός προορισμός. Θα ήθελα, όμως, να εξετάσουμε κατά πόσο αξιοποιήθηκε ουσιαστικά αυτή η ευκαιρία. Κατανοώ την αισιοδοξία σας και συμμερίζομαι ορισμένα από τα θετικά στοιχεία που περιγράψατε. Παρ’ όλα αυτά, αξιοποιούνται στον μέγιστο βαθμό;

Κυριάκος Πιερρακάκης: Η απάντηση είναι όχι, δεν τα αξιοποιούμε πλήρως, αλλά μπορούμε να το πετύχουμε. Αυτή θα ήταν η σύντομη αποτίμησή μου.

Ένα παράδειγμα είναι και πάλι η ενοποίηση και η εποπτεία των αγορών, για τις οποίες μίλησα νωρίτερα. Πρόκειται για έναν τομέα όπου καταγράψαμε συγκεκριμένο αποτέλεσμα και η εφαρμογή του έχει ήδη αρχίσει. Μέσα στους τελευταίους δέκα μήνες προχωρήσαμε περισσότερο απ’ ό,τι στα δέκα χρόνια που προηγήθηκαν. Η σημασία αυτού γίνεται, πιστεύω, ιδιαίτερα σαφής αν το αναλογιστούμε. Αν υλοποιήσουμε μεταρρυθμίσεις σε όλους τους επιμέρους τομείς της ατζέντας, οι δυνατότητες θα είναι μεγάλες.

Στην ατζέντα περιλαμβάνονται οι κεφαλαιαγορές, οι τράπεζες και η ενέργεια, όπου χρειάζεται να διαμορφωθεί ενιαία ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας. Σημαντικός είναι και ο τομέας της τεχνολογίας, στον οποίο εντάσσεται η Τεχνητή Νοημοσύνη. Δεν αρκεί να τη ρυθμίσουμε: πρέπει να απελευθερώσουμε τις δυνατότητές της και να αξιοποιήσουμε τις τεράστιες δυνατότητές της για την αύξηση της παραγωγικότητας. Τέλος, υπάρχει η άμυνα, ένας ακόμη χώρος όπου μπορούμε να συγκεντρώσουμε πόρους.

Πιστεύουμε ότι όλα αυτά πρέπει να προχωρήσουν παράλληλα, ενώ ταυτόχρονα συγκλίνουμε στην προσέγγιση των ζητημάτων. Αν το καταφέρουμε, η Ευρώπη θα μπορέσει να απελευθερώσει πολύ σημαντικές αναπτυξιακές προοπτικές. Γι’ αυτό είμαι ακράδαντα πεπεισμένος ότι θα γίνει.

Θα ήθελα να επισημάνω και μια ενδιαφέρουσα σύνδεση με τα επιτεύγματα της Ελλάδας στο παρελθόν. Πρόκειται για το εξής: όταν μεταρρυθμίσεις μένουν για χρόνια σε εκκρεμότητα, η αλλαγή της αντίληψης για αυτές μπορεί να καταστήσει την εφαρμογή τους αυτονόητη επιλογή. Θα το έλεγα, με μια έννοια, «το μέρισμα του αυτονόητου». Αυτό σχετίζεται με τον τρόπο σκέψης των υπευθύνων χάραξης πολιτικής, αλλά και με τη δυνατότητά τους να προσαρμόζονται και να ανταποκρίνονται τόσο σε απρόβλεπτες προκλήσεις όσο και σε όσα εξελίσσονται μπροστά τους, στην εκάστοτε «κρίση της στιγμής».

Η Ευρώπη έχει πολλές δυνατότητες μεταρρυθμίσεων που παραμένουν ανεκμετάλλευτες, καθώς δεν έχουν αξιοποιηθεί εδώ και μεγάλο διάστημα. Ωστόσο, πλέον αρχίζουμε να συμφωνούμε στον τρόπο εφαρμογής τους. Δεν πρόκειται για θέμα που θα κριθεί με ένα απλό «ναι» ή «όχι», ούτε για μια ασπρόμαυρη υπόθεση. Το ζητούμενο είναι πόσο δρόμο μπορούμε να διανύσουμε και με ποιον ρυθμό. Παρ’ όλα αυτά, θεωρώ πως υπάρχουν πολλοί λόγοι για αισιοδοξία.

Ανάπτυξη 2,3% και ταχύτερη μείωση χρέους παγκοσμίως – Η επόμενη ημέρα μετά το Ταμείο Ανάκαμψης

Ερώτηση: Θα ήθελα να περάσουμε και στην πορεία της ελληνικής οικονομίας. Καθώς πλησιάζει η ολοκλήρωση του ελληνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και οι διαθέσιμοι πόροι του σταδιακά μειώνονται, πώς βλέπετε τη μετάβαση στην περίοδο που δεν θα εισρέουν πλέον αυτά τα κεφάλαια;

Θα χρειαστεί να διατηρήσετε την εμπιστοσύνη του ιδιωτικού τομέα ότι οι επενδύσεις θα εξακολουθήσουν και να συνεχίσετε να ενεργοποιείτε ιδιωτικά κεφάλαια. Με ποιον τρόπο σκοπεύετε να το πετύχετε;

Κυριάκος Πιερρακάκης: Για το επόμενο έτος, ο εθνικός μας προϋπολογισμός προβλέπει ανάπτυξη 2,3%, ενώ το πρωτογενές πλεόνασμα αναμένεται και πάλι να υπερβεί το 3%. Όπως είπα, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με πλεόνασμα στο συνολικό δημοσιονομικό ισοζύγιο και σκοπεύουμε να συνεχίσουμε την ίδια πορεία. Παράλληλα, το δημόσιο χρέος μας μειώνεται αυτή την περίοδο με τον ταχύτερο ρυθμό παγκοσμίως.

Η εικόνα αυτή καταδεικνύει ότι η δημοσιονομική τάξη μπορεί να συνδυαστεί με την αναπτυξιακή στρατηγική. Για τον λόγο αυτό προβλέπουμε ανάπτυξη πάνω από 2%, διπλάσια σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ακόμη και αφού ολοκληρωθεί το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και τα ευρωπαϊκά προγράμματα ανασυγκρότησης της μεταπανδημικής περιόδου.

Αυτό σημαίνει, ουσιαστικά, ότι χρειάζεται να κινηθούμε σε δύο κατευθύνσεις. Πρώτον, να αξιοποιήσουμε κάθε διαθέσιμη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και να την εντάξουμε στην εθνική μεταρρυθμιστική ατζέντα, κάνοντάς την, με έναν τρόπο, μέρος της δικής μας πολιτικής. Αυτό πράξαμε με το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας σε τομείς όπως ο ψηφιακός μετασχηματισμός, η ενέργεια και άλλοι, με αποτέλεσμα οι παρεμβάσεις να αφήσουν διαρκές αποτύπωμα.

Η ανάπτυξη, από την άλλη πλευρά, στηρίζεται και στις ιδιωτικές επενδύσεις. Όταν ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανέλαβε την πρωθυπουργία και ξεκινήσαμε να κυβερνούμε, οι επενδύσεις αντιστοιχούσαν στο 11% του ΑΕΠ. Τότε ο μέσος όρος της Ευρώπης ήταν 21%, ενώ σήμερα βρίσκεται λίγο υψηλότερα από το 21%. Η Ελλάδα πλέον πλησιάζει το 18%· παραμένουμε κάπως κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, αλλά θα τον υπερβούμε. Και στις εξαγωγές, η μεταβολή είναι σημαντική: όταν η χώρα μπήκε στην κρίση, αντιστοιχούσαν στο 20% του ΑΕΠ, ενώ σήμερα φτάνουν το 42%, έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου 51%.

Euronext και UniCredit ως ψήφος εμπιστοσύνης προς την Ελλάδα

Ερώτηση: Οι εξαγωγές κατευθύνονται στην υπόλοιπη Ευρωπαϊκή Ένωση ή και σε άλλες αγορές;

Κυριάκος Πιερρακάκης: Η απάντηση είναι ότι κατευθύνονται όπου είναι δυνατόν, τόσο σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και εκτός της. Παράλληλα, επιδιώκουμε να διευρύνουμε όσο περισσότερο γίνεται τις εμπορικές μας σχέσεις και να εντοπίσουμε καινούργιες αγορές για τα προϊόντα μας.

Συνολικά, ρόλο έχει και η ευρωπαϊκή νοοτροπία. Σε διάστημα λίγο μικρότερο των δύο ετών ως υπουργός Οικονομικών της Ελλάδας, είδαμε τη Euronext να αποκτά το Χρηματιστήριο Αθηνών, ενώ η UniCredit έγινε σημαντικός επενδυτής στην Alpha Bank. Για τη Euronext ειδικότερα, είναι εξαιρετικά σημαντική η ένταξη του Χρηματιστηρίου Αθηνών σε μια ευρύτερη δεξαμενή ρευστότητας για τις ελληνικές επιχειρήσεις.

Ναυτιλιακές επιχειρήσεις που δεν είχαν βρεθεί ποτέ στο παρελθόν στο Χρηματιστήριο Αθηνών προχωρούν πλέον σε εισαγωγή. Η κίνηση αυτή εκφράζει εμπιστοσύνη στις προοπτικές της ελληνικής οικονομίας και αντανακλά, παράλληλα, τη θέση της Ελλάδας σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό περιβάλλον και σε μια κοινή ευρωπαϊκή προοπτική.

Για το Παρίσι, όπως αναφέρατε στην προηγούμενη ερώτησή σας, αυτή η προσέγγιση αποδίδει· το ίδιο ισχύει και για την Αθήνα. Μπορεί να ωφελήσει κάθε ευρωπαϊκή πρωτεύουσα και κάθε κράτος-μέλος. Με τη συγκέντρωση πόρων, την επίτευξη μεγαλύτερης κλίμακας και οικονομιών κλίμακας, η Ευρώπη μπορεί να ανταγωνιστεί διεθνώς, προς όφελος όλων των πολιτών και των χωρών της. Γι’ αυτό δεν μένουμε στη στήριξη αυτής της κατεύθυνσης σε εθνικό επίπεδο: εφαρμόζουμε συγκεκριμένες πολιτικές και καταγράφουμε συγκεκριμένα αποτελέσματα.

«Η Ελλάδα είχε πάντα το ‘hardware’, τώρα αποκτήσαμε και το κατάλληλο ‘software’ πολιτικών»

Ερώτηση: Πώς αξιολογείτε την πορεία των επενδύσεων που έγιναν με χρήματα από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, αλλά και με άλλους πόρους, μεταξύ των οποίων ιδιωτικά κεφάλαια, σε πεδία όπως το 5G και η αναβάθμιση των υποδομών; Συμβάλλουν στη διαφοροποίηση της ελληνικής οικονομίας πέρα από τον τουρισμό και τη ναυτιλία που μόλις μνημονεύσατε; Ποιοι τομείς έχουν κερδίσει από αυτές τις επενδύσεις;

Θα ήθελα να θέσω και ένα δεύτερο ερώτημα, αυτή τη φορά για τη γεωγραφική θέση της χώρας, δίπλα σε περιοχές με γεωπολιτική αβεβαιότητα. Σε λίγο θα συζητήσουμε τους διαδρόμους διασύνδεσης και συναφή θέματα. Πριν από αυτό, με ενδιαφέρει να μάθω ποιοι κλάδοι της ελληνικής οικονομίας σάς έχουν εντυπωσιάσει με τους γρήγορους ρυθμούς ανάπτυξής τους.

Κυριάκος Πιερρακάκης: Ένας τέτοιος κλάδος είναι αναμφίβολα η τεχνολογία. Για τέσσερα χρόνια υπηρέτησα ως υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης, ενώ η Ελλάδα συγκαταλέχθηκε στις πρώτες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που υιοθέτησαν το 5G. Παράλληλα, προχωρήσαμε σε μεγάλες επενδύσεις, αξιοποιώντας και κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας —ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για την ανάκαμψη μετά την πανδημία— με στόχο τον συνολικό ψηφιακό μετασχηματισμό της οικονομίας.

Η ψηφιακή αυτή προσπάθεια είχε θετικό αντίκτυπο και στα δημόσια οικονομικά, καθώς βοήθησε στην αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής. Για χρόνια, η Ελλάδα ήταν γνωστή ως χώρα με εκτεταμένη φοροδιαφυγή. Για να μειώσουμε το κενό ΦΠΑ, αξιοποιήσαμε απλές τεχνολογικές λύσεις και προσαρμόσαμε ανάλογα το θεσμικό πλαίσιο. Κατά τη γνώμη μου, από αυτή την εμπειρία προκύπτει ένα ουσιαστικό δίδαγμα.

Το μάθημα είναι πως στον σχεδιασμό πολιτικών δεν αρκεί να συμμετέχουν οικονομολόγοι —βρισκόμαστε στο ΔΝΤ, αλλά αυτό πρέπει να ειπωθεί— ούτε μόνο νομικοί. Χρειάζεται να βρίσκονται στο τραπέζι και άνθρωποι με γνώση της τεχνολογίας, γιατί η συμμετοχή τους κάνει τις πολιτικές πιο ακριβείς και πιο εφαρμόσιμες στην καθημερινή ζωή των πολιτών. Αυτό είναι, ασφαλώς, ένα μέρος της συνολικής εικόνας.

Η ενέργεια, το δεύτερο σκέλος της ερώτησής σας, αποτελεί επίσης στοιχείο της εξίσωσης. Για να το διατυπώσω χαρακτηριστικά, η Ελλάδα είχε πάντοτε το «hardware» —τη γεωγραφική της θέση και τους ανθρώπους της—, όμως της έλειπε το «software». Οι πολιτικές δεν ήταν κατάλληλες, ούτε υπήρχαν οι συνθήκες ισότιμου ανταγωνισμού που θα επέτρεπαν στις επιχειρήσεις να επενδύσουν. Η μακροχρόνια πρόκληση και η συσσωρευμένη αδυναμία ανταπόκρισης μπορούν να μετατραπούν σε ευκαιρία. Αυτήν αξιοποιούμε τώρα, απελευθερώνοντας δυνατότητες.

Ο Κάθετος Διάδρομος είναι, για παράδειγμα, ένα έργο μεγάλης σημασίας, όχι μόνο για την Ελλάδα, αλλά και για τη Ρουμανία, τη Μολδαβία, τη Βουλγαρία και την Ουκρανία. Αντίστοιχα σημαντικές είναι και οι υπόλοιπες πρωτοβουλίες που αξιοποιούν τη γεωπολιτική θέση της χώρας. Καθοριστικός μπορεί να είναι ο ρόλος της Ελλάδας στην ενέργεια, στην τεχνολογία, αλλά και σε πολλούς ακόμη κλάδους. Ακόμη και στους παραδοσιακούς τομείς υπάρχουν περιθώρια να απελευθερωθούν δυνατότητες σε όλη την αλυσίδα αξίας.

Το ζητούμενο είναι πώς θα γίνουν σε αυτούς τους κλάδους πιο σύνθετες επενδύσεις, με μεγαλύτερη επίδραση στην παραγωγικότητα. Προσπαθούμε να προχωρήσουμε σε πολλά μέτωπα ταυτόχρονα.

Και σήμερα η ανάπτυξή μας κινείται με ρυθμούς υψηλότερους από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Αυτό δεν οφείλεται μόνο στην ανάκαμψη από μια σχετικά χαμηλή βάση, αλλά και στη στρατηγική που ακολουθούμε. Στον πυρήνα της βρίσκονται η δημοσιονομική υπευθυνότητα και η αξιοπιστία, καθώς και η πεποίθηση ότι η χώρα διαθέτει σημαντικές δυνατότητες. Η ανάπτυξη μπορεί να απελευθερωθεί με μεταρρυθμίσεις που στο παρελθόν διστάζαμε να υλοποιήσουμε. Αυτό ακριβώς μπορεί να εμπνεύσει την Ευρώπη, αντί να λειτουργήσει ως μάθημα προς αυτήν.

Από τα Στενά του Ορμούζ στο ρεζερβουάρ των Ευρωπαίων: η ανάγκη για επενδύσεις στην ενέργεια

Ερώτηση: Σωστά. Μιλάτε, λοιπόν, για τη γεωγραφική θέση της Ελλάδας, η οποία συνεπάγεται και εγγύτητα σε περιοχές γεωπολιτικής αστάθειας. Οι εξελίξεις εκεί έχουν δημιουργήσει προβλήματα τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ευρώπη συνολικά.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το αυξημένο ενεργειακό κόστος. Θα ήθελα, ωστόσο, να ρωτήσω αν τα γεγονότα της τελευταίας χρονιάς —το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ και η αστάθεια πιο κοντά σας, στο Ισραήλ, στη Γάζα και στη Σαουδική Αραβία— οδηγούν σε διαρκείς αλλαγές στα σχέδια για διαδρόμους διασύνδεσης. Μπορεί να επενδύσει κανείς σε έναν τέτοιο διάδρομο και κατόπιν να βρεθεί εκτεθειμένος σε δυσκολίες. Υπάρχει μάλιστα ο κίνδυνος να δοθεί υπερβολικό βάρος σε μία διαδρομή, με ανάλογη υπερέκθεση σε αυτήν.

Από την αρχή της συζήτησης μιλάμε για την ανθεκτικότητα, ενώ η γεωγραφική θέση σας προσφέρει σαφή πλεονεκτήματα. Παρ’ όλα αυτά, θεωρώ πως κάποιες χώρες έχουν ίσως στηριχθεί υπερβολικά στην ιδιότητά τους ως κόμβων διασύνδεσης, και σίγουρα αυτό ισχύει για ορισμένους γείτονές σας. Οι γεωπολιτικές αλλαγές μπορεί ξαφνικά να καταστήσουν αυτό το μοντέλο μη λειτουργικό. Πώς προστατεύεστε, λοιπόν, από τέτοιους κινδύνους;

Κυριάκος Πιερρακάκης: Όσα θέτετε δεν συνιστούν λόγο να εγκαταλείψουμε αυτή τη στρατηγική. Αντιθέτως, το ζητούμενο είναι ο τρόπος με τον οποίο θα την εφαρμόσουμε και πώς θα πετύχουμε την καλύτερη δυνατή υλοποίησή της.

Στην πράξη, πρέπει να προχωρήσουμε σε πολλά μέτωπα ταυτόχρονα. Για τη δική μας γενιά, η γεωπολιτική δεν αποτελούσε τόσο σημαντικό κομμάτι της σχολικής εκπαίδευσης. Κυριαρχούσε η προσδοκία ότι θα αναδυόταν το εικονικό κράτος και ότι η τεχνολογία θα καθόριζε τη γενιά μας. Σήμερα, όμως, διαπιστώνουμε ότι τα πράγματα εξελίσσονται διαφορετικά.

Πλέον έχουμε την τεχνολογία σε συνδυασμό με τη γεωγραφία, αλλά και την τεχνολογία μαζί με τη γεωπολιτική. Η γεωοικονομία συνυπάρχει με την καινοτομία. Καμία από αυτές τις διαστάσεις δεν είναι δυνατόν να παραμερίσουμε.

Θα περιμέναμε άραγε ότι τα στρατηγικά σημεία συμφόρησης, όπως η Μέση Ανατολή και τα Στενά του Ορμούζ, θα επηρέαζαν τόσο πολύ τις τιμές της ενέργειας για τους πολίτες που γεμίζουν το αυτοκίνητό τους στην Αθήνα, το Ελσίνκι ή το Βερολίνο; Δεν είχαμε προβλέψει τέτοια επίδραση. Παρ’ όλα αυτά, η Ευρώπη είναι σήμερα πιο ανθεκτική από ό,τι το 2022. Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, ξεκινήσαμε μεγάλες επενδύσεις στην ενέργεια.

Χρειάζονται ακόμη περισσότερες επενδύσεις, καθώς η Ευρώπη εξακολουθεί να εισάγει καθαρά ενέργεια: το 57% της κατανάλωσής μας προέρχεται από εισαγωγές. Με μεγαλύτερη χρηματοδότηση για τα δίκτυα, τις διασυνδέσεις και τις δυνατότητες αποθήκευσης, μπορούμε να ενισχύσουμε τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης στον ενεργειακό τομέα.

Η Ελλάδα και η αντιμετώπιση του υψηλού κόστους δανεισμού

Ερώτηση: Και τι ισχύει για το υψηλό κόστος δανεισμού; Θα γίνει πιο δύσκολο…

Κυριάκος Πιερρακάκης: Θα είναι δύσκολα τα πράγματα. Όπως ανέφερα, προσπαθούμε να αντιμετωπίσουμε αυτές τις προκλήσεις. Ταυτόχρονα, όμως, στο πλαίσιο των πολύ ισχυρών δημοσιονομικών μας κανόνων, έχουμε προβλέψει ορισμένα περιθώρια ευελιξίας, ώστε να καταστεί ευκολότερη η πραγματοποίηση των αμυντικών επενδύσεων που χρειαζόμασταν.

Η Ελλάδα δεν συγκαταλεγόταν στα κράτη-μέλη που είχαν ανάγκη από πρόσθετες επενδύσεις, αφού οι αμυντικές δαπάνες της αντιστοιχούσαν ήδη σε πολύ υψηλό ποσοστό του ΑΕΠ. Χρειαζόταν, βέβαια, να τις καταστήσουμε πιο αποδοτικές, και αυτό κάναμε. Πλέον προχωράμε σε επενδύσεις ακόμη πιο στοχευμένου χαρακτήρα, μεταξύ άλλων και στον συγκεκριμένο τομέα.

Στο ίδιο πλαίσιο, εντάξαμε και επενδύσεις για την ενεργειακή ασφάλεια, καθώς αντιληφθήκαμε πως υπάρχει στρατηγική που επιτρέπει την άμεση στήριξη των πολιτών. Αυτό πράττουμε και οφείλουμε να συνεχίσουμε να κάνουμε. Πολλοί άνθρωποι μάς παρακολουθούν και χρειάζονται βοήθεια εξαιτίας του αυξημένου κόστους της ενέργειας, ενώ η κυβέρνησή μας είναι μία από εκείνες που την παρέχουν.

Παράλληλα, γνωρίζουμε ότι η πιο διατηρήσιμη μορφή στήριξης που μπορούμε να δώσουμε προκύπτει από τις επενδύσεις. Αυτή μπορεί να έχει μεσοπρόθεσμο ορίζοντα και να απαιτεί περισσότερο χρόνο σε σύγκριση με μια επιδότηση για το «εδώ και τώρα». Ωστόσο, είναι πολύ πιο βιώσιμη για τη λειτουργία μιας επιχείρησης ή βιομηχανίας, αλλά και για την εξόφληση των λογαριασμών ενός νοικοκυριού.

Καλούμαστε να χειριστούμε πολλές παραμέτρους, ανάμεσά τους και ορισμένες με αντικρουόμενες απαιτήσεις: από μια κρίση στις αγορές ενέργειας έως μια κρίση στις αγορές ομολόγων και άλλα ζητήματα. Αυτή, όμως, είναι η αποστολή μας και θα ανταποκριθούμε.