Ηρώ Γεωργοπούλου Δανελάτου: «Ο δάσκαλος είπε ”οι Ιταλοί μάς κήρυξαν τον πόλεμο”» – Ο βομβαρδισμός της Πάτρας την 28η Οκτωβρίου 1940

Η Ηρώ Γεωργοπούλου – Δανελάτου θυμάται το πρωινό της 28ης Οκτωβρίου 1940, όταν ιταλικά αεροπλάνα βομβάρδισαν την Πάτρα. Πλέον, διανύει την ένατη δεκαετία της ζωής της και ανακαλεί τις δύσκολες ημέρες που ακολούθησαν, όταν κατέφυγε με την οικογένειά της σε χωριό της Αχαΐας, προσπαθώντας να προστατευτούν από νέους βομβαρδισμούς.

Σε συνέντευξή της στο ΑΠΕ – ΜΠΕ, η Ηρώ Γεωργοπούλου – Δανελάτου ανασύρει τις αναμνήσεις από τις πρωινές ώρες της Δευτέρας 28 Οκτωβρίου 1940 στην Πάτρα και συγκινεί: «Οι δάσκαλοι στο σχολείο μάς είπαν ότι οι Ιταλοί μάς κήρυξαν τον πόλεμο».

Εκείνη την περίοδο φοιτούσε στην ΣΤ’ δημοτικού. Ξεκίνησε από το σπίτι της στην Άνω Πόλη της Πάτρας με προορισμό το σχολείο.

«Εκείνο το πρωινό θυμάμαι ότι έκανε πολύ κρύο. Φύγαμε με τον αδελφό μου από το σπίτι μας, στην οδό Β. Ρούφου, χωρίς να γνωρίζουμε ότι έχει ξεσπάσει ο πόλεμος, για να πάμε στο σχολείο μας, το ιστορικό ”Ρούφειο”, το οποίο ήταν λίγο πιο πάνω, στην οδό Γ. Ρούφου.

Όταν ήμασταν πλέον μέσα στην αίθουσα, κάποια στιγμή αντιληφθήκαμε ότι οι δάσκαλοι, οι οποίοι είχαν ήδη ενημερωθεί για τον πόλεμο, βρίσκονταν στο γραφείο τους και συζητούσαν τι θα έκαναν. Δηλαδή, αν θα γίνουν τα μαθήματα, ή θα μας αφήσουν να επιστρέψουμε στα σπίτια μας. Έπειτα από λίγη ώρα, ακούσαμε τα αεροπλάνα που πετούσαν πάνω από την Πάτρα. Αμέσως βγήκαμε στα παράθυρα και αρχίσαμε να τα χαιρετούμε, χωρίς βέβαια να γνωρίζουμε ότι βομβάρδιζαν την πόλη.

Οι περισσότερες από τις βόμβες έπεσαν στην οδό Γούναρη, σχετικά κοντά από το σχολείο μας, αλλά και στην Τριών Ναυάρχων. Αμέσως μετά, οι δάσκαλοι ήλθαν στις αίθουσες και μας είπαν ότι οι Ιταλοί μας κήρυξαν τον πόλεμο, για αυτό θα φύγουμε από το σχολείο και θα επιστρέψουμε στα σπίτια μας».

«Τα μαύρα ρούχα της μαμάς είχαν γίνει σταχτιά από τους βομβαρδισμούς»

«Όση ώρα βρισκόμασταν μέσα στο σχολείο οι μητέρες των περισσότερων μαθητών που είχαν ήδη πληροφορηθεί για το ξέσπασμα του πολέμου, είχαν φθάσει στην εξωτερική πόρτα και την χτυπούσαν, ώστε να την ανοίξουν οι δάσκαλοι και να πάρουν τα παιδιά τους. Όμως, η δική μου η μητέρα δεν ήταν εκεί, διότι, εκείνο το πρωί, είχε πάει στην τράπεζα, που ήταν στην οδό Γούναρη, για να πάρει τη σύνταξή της», αναφέρει η Ηρώ Γεωργοπούλου – Δανελάτου και συνεχίζει:

«Στη συνέχεια, φύγαμε από το σχολείο και πήραμε το δρόμο για το σπίτι. Στη διαδρομή βλέπαμε τον κόσμο να τρέχει και να φωνάζει, ενώ ένας άνδρας, που προφανώς δεν ήταν Πατρινός, δεν ήξερε τι να κάνει και σε κατάσταση αλλοφροσύνης φώναζε, ”ωχ, ωχ, πού να πάω εγώ τώρα που είμαι ξένος, ωχ, ωχ, που να πάω που είμαι ξένος;”.

Φθάνοντας σπίτι μας με τον αδελφό μου δεν μπορούσαμε να μπούμε μέσα, γιατί η μητέρα μας έλειπε, είχε πάει στην τράπεζα για να εισπράξει τη σύνταξή της όπως προανέφερα, και δεν είχαμε το κλειδί της πόρτας. Τότε λοιπόν, καθίσαμε στο πλατύσκαλο του σπιτιού μαζί με τον αδελφό μου τον Κυριάκο και την περιμέναμε υπομονετικά να επιστρέψει.

Έπειτα από λίγη ώρα, την βλέπουμε να έρχεται, αλλά τρομάξαμε να την γνωρίσουμε, γιατί τα μαύρα ρούχα που φορούσε, επειδή ήταν χήρα, είχαν γίνει σταχτιά από τους καπνούς των βομβαρδισμών. Και τούτο διότι είχε βρεθεί πολύ κοντά στην περιοχή που έπεσαν οι βόμβες, στην οδό Γούναρη.

Λόγω λοιπόν των βομβαρδισμών και υπό τον φόβο ότι θα συνεχιστούν, η μητέρα μου πήρε την απόφαση να φύγουμε από την Πάτρα και να πάμε στο χωριό του πατέρα μου, στο παλιό μας σπίτι στο Βασιλικό, που βρίσκεται σχετικά μακριά από την πόλη. Την ίδια στιγμή έξω από το σπίτι μας, είχαν συγκεντρωθεί περισσότεροι από 30 γείτονες που ήθελαν να έλθουν μαζί μας, όπου και αν πηγαίναμε.

Αμέσως μετά, ετοιμάσαμε όσα πράγματα μπορούσαμε να πάρουμε και ανεβήκαμε στο φορτηγό ενός συγγενούς μας για να πάμε στο χωριό».

Οι πρώτες ώρες του πολέμου στο χωριό

Στη συνέχεια, η Ηρώ Γεωργοπούλου Δανελάτου εξιστορεί στο ΑΠΕ – ΜΠΕ τι συνέβη στο χωριό κατά τις πρώτες ώρες του πολέμου:

«Η αδελφή μου η Γωγούλα είχε αναχωρήσει από την Πάτρα για το χωριό περίπου δύο ημέρες πριν ξεκινήσει ο πόλεμος. Την Κυριακή 27 Οκτωβρίου είχε προγραμματιστεί ο γάμος συγγενικού μας προσώπου και η τελετή πραγματοποιήθηκε κανονικά. Λίγες ώρες αργότερα, όμως, οι καμπάνες των εκκλησιών άρχισαν να χτυπούν, αναγγέλλοντας τόσο την έναρξη του πολέμου όσο και την επιστράτευση των ανδρών.

Ο γαμπρός ήταν ανάμεσα στους άνδρες που κλήθηκαν στον στρατό και αναχώρησε για το μέτωπο αμέσως μετά τον γάμο. Το πρωί της 28ης Οκτωβρίου έβλεπε πολλούς Πατρινούς να καταφθάνουν στο χωριό για να σωθούν από τους βομβαρδισμούς. Η ανησυχία και η στενοχώρια του μεγάλωναν, καθώς εμείς δεν είχαμε φτάσει ακόμη. Τελικά καταφέραμε να επιστρέψουμε στο σπίτι μας, το οποίο ήταν ήδη άδειο και ακατοίκητο εδώ και χρόνια, από τότε που πέθανε ο πατέρας μου.

Προσπαθήσαμε να βολευτούμε όπως μπορούσαμε, χρησιμοποιώντας ως κρεβάτια τις τζιβιέρες, που παλαιότερα χρησίμευαν για να απλώνουν τη σταφίδα. Οι γείτονες μας πρόσφεραν ψωμί και τυρί, αλλά και ρούχα για να σκεπαστούμε, αφού από την Πάτρα είχαμε πάρει μόνο τα αναγκαία. Οι ημέρες και οι ώρες που ακολούθησαν ήταν, ωστόσο, εξαιρετικά δύσκολες. Μας έλειπαν τα ξύλα για θέρμανση, καθώς και η τριχιά και ο κουβάς που χρειάζονταν για να βγάλουμε νερό από το πηγάδι. Ευτυχώς, οικογένειες του χωριού στάθηκαν στο πλευρό μας και μας έδωσαν γάλα, ξύλα και ό,τι άλλο μπορούσαν».

Η Ηρώ Γεωργοπούλου – Δανελάτου θυμάται και αφηγείται ένα ακόμη περιστατικό που έμεινε βαθιά χαραγμένο στη μνήμη της: την επιστροφή στρατιώτη, μετά την κατάρρευση του μετώπου. «Μια γειτόνισσά μας περίμενε με μεγάλη αγωνία τον γιο της, τον Θάνο, να γυρίσει από την Αλβανία. Τελικά ο γιος της επέστρεψε με τα πόδια από το μέτωπο. Θυμάμαι ήταν σε άθλια κατάσταση. Ξυπόλυτος και άπλυτος, αλλά υπερήφανος που είχε πολεμήσει για την πατρίδα».

«Τα παιδιά που πολέμησαν στην Αλβανία», λέει χαρακτηριστικά, «ήσαν φτωχοί ήρωες, ήρωες με λίγα».