Νικοτίνη: Κανένα προϊόν δεν είναι ασφαλές για την καρδιά – Τι δείχνουν νέες μελέτες για τη δράση της χωρίς καύση

Η νικοτίνη έχει συνδεθεί εδώ και δεκαετίες με το κάπνισμα και τις σοβαρές συνέπειές του για την υγεία. Ο συσχετισμός οφείλεται κυρίως στο ότι αποτελεί την ουσία που προκαλεί και συντηρεί την εξάρτηση από τα προϊόντα καπνού. Είναι, ωστόσο, η πιο επιβλαβής ουσία;

Όταν καίγεται ο καπνός σε προϊόντα που περιέχουν νικοτίνη, παράγεται ένα σύνθετο μείγμα τοξικών ουσιών. Σε αυτό περιλαμβάνονται μονοξείδιο του άνθρακα, οξειδωτικές ενώσεις και καρκινογόνα, τα οποία αποτελούν επικίνδυνους παράγοντες για την εμφάνιση καρδιαγγειακών, αναπνευστικών και νεοπλασματικών νοσημάτων.

Η επιστημονική συζήτηση διαχωρίζει δύο ζητήματα: από τη μία, την εξάρτηση που προκαλεί η νικοτίνη και, από την άλλη, την τοξικότητα του προϊόντος που τη μεταφέρει στον οργανισμό. Η δεύτερη αφορά κυρίως το συμβατικό τσιγάρο, στο οποίο ο καπνός καίγεται.

Νεότερες έρευνες για τα υποκατάστατα νικοτίνης, τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τα προϊόντα θερμαινόμενου καπνού οδηγούν σε ένα ενδιαφέρον συμπέρασμα: η νικοτίνη ευθύνεται σε πολύ μικρότερο βαθμό για τις περισσότερες βλάβες που συνδέονται με το κάπνισμα.

Νικοτίνη: Η εξάρτηση από την ουσία και η συνολική τοξικότητα είναι διαφορετικά ζητήματα

Εκτεταμένη έρευνα διερευνά πώς μεταβάλλεται η δράση της νικοτίνης όταν η έκθεση στα προϊόντα της καύσης μειώνεται ή μηδενίζεται.

Ο Δρ. Νιλ Λ. Μπένοβιτς, Αμερικανός ακαδημαϊκός ιατρός και Καθηγητής Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Φρανσίσκο (UCSF), έχει αφιερώσει μεγάλο τμήμα της επιστημονικής του πορείας στη φαρμακολογία της νικοτίνης, στις επιδράσεις της στον οργανισμό και στη σχέση της με τον καπνό.

Στο 9ο Συνέδριο για τη Μείωση της Βλάβης από το Κάπνισμα (9th Summit on Tobacco Harm Reduction), ο Καθηγητής ανέλυσε τις προκλήσεις γύρω από τη φαρμακολογία της νικοτίνης, καθώς και τα πιθανά οφέλη και τους κινδύνους της.

Σε συνέντευξή του στο iatropedia.gr, κλήθηκε να σχολιάσει την αυξανόμενη τάση των ρυθμιστικών αρχών της Ευρωπαϊκής Ένωσης να χαρακτηρίζουν τη νικοτίνη «καρδιοτοξική ουσία». Αναγνωρίζοντας ότι το ζήτημα είναι σύνθετο, έστρεψε την προσοχή στο τι συμβαίνει όταν απουσιάζει η καύση:

«Αυτή είναι μια πολύ περίπλοκη ερώτηση. Η μόνη απόδειξη που έχουμε για τις επιπτώσεις της μη καιόμενης νικοτίνης στο καρδιαγγειακό σύστημα, είναι η επιδημιολογία σχετικά με τον μη καπνιζόμενο καπνό (snus) στη Σκανδιναβία», είπε, παραπέμποντας τόσο στις ειδικές μελέτες που πραγματοποίησε με την ομάδα του όσο και στις ανακοινώσεις της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας (ΑΗΑ).

Νικοτίνη: Τα επιδημιολογικά ευρήματα από τη Σκανδιναβία

Η Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία (Circulation, 2024) αναφέρει ότι μεγάλη σουηδική μελέτη κοόρτης δεν εντόπισε συσχέτιση ανάμεσα στη χρήση snus —σακουλάκια καπνού που τοποθετούνται ανάμεσα στα ούλα και τα χείλη— και σε αυξημένο κίνδυνο οξέος εμφράγματος του μυοκαρδίου, καρδιακής ανεπάρκειας ή κολπικής μαρμαρυγής.

Στα ίδια στοιχεία δεν προέκυψε κανένας κίνδυνος εμφάνισης στένωσης της αορτικής βαλβίδας ή ανευρύσματος της κοιλιακής αορτής.

Επιπλέον, υπερηχογραφικές μελέτες δεν ανέδειξαν διαφορές στο πάχος του έσω-μέσου χιτώνα των καρωτίδων —δείκτη υποκλινικής αθηροσκλήρωσης— ανάμεσα σε όσους χρησιμοποιούν snus και σε μη καπνιστές.

Απαντώντας στο iatropedia.gr για την αξιοπιστία των μακροχρόνιων δεδομένων, ο Καθηγητής υπογράμμισε ότι ο τρόπος πρόσληψης της νικοτίνης, όπως μέσω nicotine pouches (σακουλάκια νικοτίνης), συνδέεται πράγματι με διαφορετικές επιπτώσεις στην υγεία.

«Τα σακουλάκια νικοτίνης (nicotine pouches) δεν προκαλούν αναπνευστικά συμπτώματα, επομένως η κύρια ανησυχία για την υγεία είναι ο εθισμός. Δεν γνωρίζω τις λεπτομέρειες του σουηδικού συστήματος υγείας, αλλά η επιδημιολογία τους είναι εξαιρετική».

Οι «θετικές επιδράσεις» της νικοτίνης χωρίς καύση: Τα ευρήματα κλινικών μελετών

Μεγάλο μέρος της έρευνας του Δρ. Νιλ Λ. Μπένοβιτς και της ομάδας του αφορά φαρμακευτικά υποκατάστατα νικοτίνης, όπως τα επιθέματα και οι τσίχλες. Αυτά χορηγούν την ουσία χωρίς εισπνοή καπνού και οι μελέτες τους κατέληξαν ότι η νικοτίνη, όταν εξετάζεται μεμονωμένα, μπορεί να έχει και δυνητικά οφέλη:

«Τα δυνητικά οφέλη περιλαμβάνουν την ενισχυμένη προσοχή, ειδικά σε άτομα με διαταραχές προσοχής (ΔΕΠΥ, ορισμένες μορφές κατάθλιψης). Έχει δυνητικό όφελος για αυτοάνοσα νοσήματα όπως η ελκώδης κολίτιδα, αλλά δεν χρησιμοποιείται για αυτήν την ένδειξη επειδή υπάρχουν πολλά άλλα φάρμακα για τη συγκεκριμένη πάθηση».

Η παρατήρηση αυτή, πάντως, δεν σημαίνει ότι η νικοτίνη δεν επιδρά καθόλου στο καρδιαγγειακό σύστημα. Υπογραμμίζει, αντίθετα, πως πρέπει να αξιολογούνται ξεχωριστά η ουσία, ο τρόπος με τον οποίο χορηγείται και όλοι οι τοξικοί παράγοντες στους οποίους εκτίθεται ο χρήστης.

Στην ανασκόπηση που δημοσίευσε το 2016 στο Trends in Cardiovascular Medicine για την καρδιοτοξικότητα της νικοτίνης, ο Καθηγητής Μπενόβιτς συγκεντρώνει αξιοσημείωτα δεδομένα από κλινικές δοκιμές:

Βελτίωση της ισχαιμίας με χορήγηση νικοτίνης: Σε δοκιμή με 36 καπνιστές που επρόκειτο να υποβληθούν σε bypass, χρησιμοποιήθηκαν διαδερμικά επιθέματα νικοτίνης υψηλής δόσης, 14–21 mg. Τα επίπεδα νικοτίνης και κοτινίνης, ουσίας που προκύπτει από τη διάσπαση της νικοτίνης, αυξήθηκαν στο αίμα. Ωστόσο, καθώς μειώθηκαν το κάπνισμα και το μονοξείδιο του άνθρακα, η αιμάτωση του μυοκαρδίου βελτιώθηκε θεαματικά. Το εύρημα έδειξε ότι την ισχαιμία προκαλούν τα προϊόντα της καύσης και όχι η νικοτίνη.

Χρήση σε άτομα με καρδιοπάθεια: Σε τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή με 584 καπνιστές υψηλού κινδύνου, οι οποίοι είχαν ήδη καρδιαγγειακή νόσο, η διαδερμική χορήγηση νικοτίνης δεν οδήγησε σε στατιστικά σημαντική αύξηση των καρδιαγγειακών συμβάντων σε σχέση με το εικονικό φάρμακο.

Παρακολούθηση ασθενών με ΧΑΠ σε βάθος χρόνου: Η εξέταση 3.094 ασθενών με χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια δεν έδειξε συσχέτιση ανάμεσα στη χρήση τσίχλας νικοτίνης και σε περισσότερες νοσηλείες ή θανάτους από καρδιαγγειακά αίτια.

Τι κατέγραψαν οι έρευνες για το άτμισμα

Στην ανασκόπηση του 2021 για τα ηλεκτρονικά συστήματα χορήγησης νικοτίνης (ENDS), που δημοσιεύτηκε στο The Journal of Clinical Pharmacology, ο Καθηγητής Μπενόβιτς εξετάζει τις αλλαγές στο σώμα όταν δεν υπάρχει καύση:

Σε σύγκριση με τους καπνιστές, οι χρήστες έχουν στα ούρα πολύ χαμηλότερες συγκεντρώσεις μεταβολιτών πτητικών οργανικών ενώσεων (VOCs) και ειδικών νιτροζαμινών του καπνού (TSNAs), οι οποίες πλησιάζουν εκείνες των μη καπνιστών.

Καπνιστές με υψηλή αρτηριακή πίεση που στράφηκαν στο ηλεκτρονικό τσιγάρο παρουσίασαν χαμηλότερη συστολική πίεση κατά την αξιολόγηση στις 52 εβδομάδες.

Για ασθενείς με ΧΑΠ που άλλαξαν τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνουν νικοτίνη, διαπιστώθηκε σταθερή μείωση των παροξύνσεων ανά έτος κατά την παρακολούθηση του πρώτου, του δεύτερου και του τρίτου έτους.

Τα αποτελέσματα χρειάζονται, πάντως, προσεκτική ανάγνωση: η πλήρης μετάβαση σε άλλη επιλογή δεν ισοδυναμεί με την ταυτόχρονη χρήση συμβατικών τσιγάρων και ηλεκτρονικών συσκευών, καθώς οι εκθέσεις διαφέρουν.

Νικοτίνη: «Η κύρια ανησυχία για την υγεία είναι ο εθισμός» – Διαφοροποίηση των κινδύνων για τους ανήλικους

Οι κίνδυνοι μπορεί να διαφέρουν, αυτό όμως δεν αλλάζει το γεγονός ότι η νικοτίνη είναι εθιστική.

Ρωτήσαμε τον Καθηγητή για την τάση των υπευθύνων χάραξης πολιτικής να εξισώνουν την ένταση της εξάρτησης με το επίπεδο της βλάβης, όπως όταν γίνεται σύγκριση της νικοτίνης με την ηρωίνη. Εκείνος αναγνώρισε ότι η εξάρτηση, ακόμη κι όταν δεν προσθέτει επιβάρυνση στην υγεία, έχει αναμφίβολα ψυχοκοινωνικές και οικονομικές συνέπειες.

«Ο εθισμός στη νικοτίνη πράγματι έχει ως αποτέλεσμα μια κάποια απώλεια ελέγχου, την ανάγκη διαχείρισης των στερητικών συμπτωμάτων όταν η νικοτίνη δεν είναι άμεσα διαθέσιμη, καθώς και το οικονομικό κόστος για την αγορά των προϊόντων», σημείωσε.

Συμπλήρωσε ότι ο κίνδυνος αλλάζει ουσιαστικά ανάλογα τόσο με το είδος του προϊόντος καπνού όσο και με το ενδεχόμενο να αρχίσουν να το χρησιμοποιούν ανήλικοι που δεν καπνίζουν.

«Εξαρτάται από το προϊόν. Πέρα από τον εθισμό, η χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου από τους νέους συνδέεται με βήχα, επιδείνωση του άσθματος και πιθανώς πιο παρατεταμένα συμπτώματα από αναπνευστικές λοιμώξεις. Τα σακουλάκια δεν προκαλούν αναπνευστικά συμπτώματα, επομένως η κύρια ανησυχία για την υγεία είναι ο εθισμός», προσέθεσε.

Η πρόληψη και η πλήρης διακοπή του καπνίσματος εξακολουθούν να αποτελούν βασικούς στόχους της δημόσιας υγείας. Παράλληλα, πρέπει να αντιμετωπιστούν δύο προκλήσεις: να αποτραπεί η έναρξη χρήσης νικοτίνης και να αξιολογηθούν επιστημονικά οι διαθέσιμες επιλογές για τους ενήλικες που εξακολουθούν να καπνίζουν.

Η μείωση της βλάβης εξετάζεται ως ξεχωριστό πεδίο, με την πραγματική υποχώρηση της έκθεσης σε τοξικές ουσίες και τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην υγεία να αποτελούν καθοριστικά κριτήρια.

Οι μελέτες δεν καταλήγουν ότι η νικοτίνη είναι χωρίς κίνδυνο. Αναδεικνύουν, αντίθετα, ότι η εξάλειψη της καύσης μεταβάλλει ριζικά τόσο το είδος όσο και το μέγεθος του κινδύνου.

Πηγή: Iatropedia.gr