Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι νέες συνήθειες των νέων που εγκαταλείπουν το παραδοσιακό τσιγάρο και στρέφονται άλλες συνήθειες όπως το άτμισμα, αλλά και τα στικάκια νικοτίνης.

Παγκόσμια Ημέρα Κατά του Καπνίσματος, σήμερα, 31 Μαΐου και για κάποιους καπνιστές και ατμιστές είναι απλά η τελευταία Κυριακή της άνοιξης, προσπερνώντας πιθανά εν τάχει και χωρίς πολλές τύψεις κάθε ανάλογο προειδοποιητικό μήνυμα υγείας είτε στο διαδίκτυο, είτε στο πακέτο των τσιγάρων, είτε από επαγγελματία υγείας, είτε από τη μόνιμη γρίνια με τα προσφιλή πρόσωπα που τους προτρέπουν για διακοπή.

Με το βλέμμα στραμμένο στη «γενιά χωρίς καπνό», όπως αρχίζει να διαμορφώνεται μέσα από νέες νομοθετικές πρωτοβουλίες και αυστηρότερα μέτρα διεθνώς, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η μάχη κατά του καπνίσματος εισέρχεται σε μια νέα, κρίσιμη φάση.

Όπως επισημαίνει, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, η Δρ Σταματούλα Τσικρικά, πρόεδρος της Ομάδας Προαγωγής Υγείας και Διακοπής Καπνίσματος της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας και Επιστημονικά Υπεύθυνη του Ιατρείου Διακοπής Καπνίσματος στο νοσοκομείο «Σωτηρία», φέτος, όμως τα γεγονότα είναι πολύ διαφορετικά από κάθε άλλη χρονιά.

Και αυτό γιατί, με μια «απόφαση σταθμό» η βρετανική βουλή βάσει πρόσφατου νομοσχεδίου, «δημιουργεί και ανοίγει το δρόμο και στα υπόλοιπα κράτη να κατοχυρώσουν την πρώτη γενιά “ελεύθερη από τον καπνό”».

Σύμφωνα με τον βρετανικό νόμο, όσοι έχουν γεννηθεί από την 1η Ιανουαρίου 2009 και μετά, θα απαγορεύεται δια βίου να αγοράσουν προϊόντα καπνού. Το όριο ηλικίας πώλησης καπνικών προϊόντων στη Βρετανία θα αυξάνεται σταδιακά κάθε χρόνο, αποκλείοντας έτσι τις νεότερες γενιές από την πρόσβαση σε προϊόντα νικοτίνης.

Επιπλέον, το νομοσχέδιο εισάγει ένα νέο πλαίσιο αδειοδότησης στην εμπορία καπνού, προβλέπει αυστηρότερους κανόνες και θεσπίζει ελεγκτικούς μηχανισμούς στην προβολή και στη διαφήμιση καπνικών προϊόντων, με επιπρόσθετους περιορισμούς στο κάπνισμα και το άτμισμα στους δημόσιους χώρους.

Η καπνική συνήθεια σε αριθμούς

Τα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) αποτυπώνουν με σαφήνεια το μέγεθος της πρόκλησης, καθώς περίπου 1,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι καπνίζουν παγκοσμίως. Κάθε χρόνο, το κάπνισμα προκαλεί περισσότερους από 7 εκατομμύρια θανάτους, συμπεριλαμβανομένων περίπου 1,6 εκατομμυρίων μη καπνιστών που εκτίθενται σε παθητική έκθεση. Όσον αφορά το γυναικείο φύλο, περί 175 έως 224 εκατομμύρια γυναίκες παγκοσμίως καπνίζουν, ενώ στην Ευρωπαϊκή περιφέρεια καταγράφεται το υψηλότερο ποσοστό χρήσης καπνού μεταξύ των έφηβων κοριτσιών, πάνω από 62 εκατομμύρια συνολικά.

Νέα καπνικά προϊόντα-Οι ανήλικοι στο στόχαστρο

Δυστυχώς, οι αριθμοί είναι αποκαλυπτικοί και ως προς το μέγεθος της παγκόσμιας χρήσης των νέων καπνικών προϊόντων, καθώς τουλάχιστον 40 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας 13-15 ετών δηλώνουν ότι κάνουν χρήση τουλάχιστον ενός καπνικού προϊόντος. Οι ανήλικοι βρίσκονται στο στόχαστρο, καθώς 15 εκατομμύρια έφηβοι ηλικίας 13-15 ετών χρησιμοποιούν ήδη ηλεκτρονικά τσιγάρα, με τα δεδομένα να αναφέρουν ότι τα παιδιά είναι κατά μέσο όρο εννέα φορές πιο πιθανό από τους ενήλικες να κάνουν χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου, αναφέρει η κ. Τσικρικά.

Το μήνυμα ΠΟΥ είναι σαφές και με συγκεκριμένη στόχευση: «Αποκαλύπτοντας τη γοητεία – αντιμετωπίζοντας τον εθισμό στη νικοτίνη και τον καπνό».

«Η φετινή εκστρατεία επιδιώκει την ανάδειξη των τακτικών από τις καπνοβιομηχανίες, οι οποίες επανασυσκευάζουν και επαναπροσδιορίζουν συνεχώς τα προϊόντα, προκειμένου να προσελκύσουν ιδίως παιδιά και εφήβους, διαφεύγοντας των αυστηρότερων ελέγχων», σημειώνει η κ. Τσικρικά.

Το προφίλ του καπνιστή έχει μεταβληθεί

Φαίνεται ότι το προφίλ του καπνιστή έχει μεταβληθεί σημαντικά τα τελευταία έτη, με τους ειδικούς στη διακοπή του καπνίσματος να καλούνται να αποκωδικοποιήσουν και να παρέχουν εξατομικευμένη συμβουλή σε διαφορετικούς και πολλαπλούς φαινότυπους χρηστών, προσθέτει η κ. Τσικρικά.

«Σε γενικές γραμμές, οι φαινότυποι δύναται να κατηγοριοποιηθούν στους “παραδοσιακούς” καπνιστές του κλασσικού τσιγάρου, στους χρήστες ηλεκτρονικού τσιγάρου και του θερμαινόμενου τσιγάρου ως οι νεωτεριστές ατμιστές, στους dual ή διπλούς χρήστες, δηλαδή της παράλληλης χρήσης τόσο του συμβατικού τσιγάρου όσο και του ηλεκτρονικού, των χρηστών nicotine pouches (στικάκια νικοτίνης), αλλά και των λοιπών ειδών καπνού όπως ναργιλέ, πούρα, μασώμενος καπνός κτλ».

Δύσκολη η μάχη κατά του καπνίσματος

Η μάχη κατά του καπνίσματος και των νέων μορφών δεν είναι πάντα εύκολη και χωρίς κόπο για την επιστημονική κοινότητα, αναφέρει η κ. Τσικρικά. «Από τη μία, η ευκολία στη διάθεση και στην αγορά ακόμα και από ανήλικους, αλλά και τα παραπλανητικά αφηγήματα μειωμένης βλάβης των νέων καπνικών προϊόντων, αποκρύπτουν τους πραγματικούς κινδύνους υγείας από τη χρήση.

Αναδυόμενη απειλή αποτελεί και το στοχευμένο μάρκετινγκ σε παιδιά και εφήβους με την υιοθέτηση γεύσεων που θυμίζουν καραμέλες, παγωτά, έντονων χρωμάτων και hi tech σχεδίων, καθώς και η αξιοποίηση δημοφιλών social media influencers, οι οποίοι τα προβάλλουν ως lifestyle αξεσουάρ, λειτουργώντας ως συμπεριφορές πρότυπα για το νεανικό κοινό».

Όπως σημειώνει, διατίθενται περισσότερες από 16.000 διαφορετικές γεύσεις ηλεκτρονικών τσιγάρων, οι οποίες περιλαμβάνουν φρουτώδεις γεύσεις, μενθόλ, γλυκά, αναψυκτικά και επιδόρπια.

«Αιχμή του δόρατος στους ειδικούς προκαλεί η ραγδαία διάδοση των νικοτινούχων φακελίσκων την τελευταία περίοδο, οι οποίοι διατίθενται στο εμπόριο σε διαφορετικές περιεκτικότητες νικοτίνης. Αυξημένη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι συχνά χρησιμοποιούνται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ανεπιθύμητων ενεργειών από τους εφήβους μαθητές ή σπουδαστές, κατά τη διάρκεια μελέτης ή εξεταστικών περιόδων, με σκοπό την αύξηση της απόδοσης μέσω νικοτινικής εγρήγορσης και αποφυγή αισθήματος υπνηλίας», συμπληρώνει η κ. Τσικρικά.

Από την άλλη μεριά, σημειώνει, η ταχεία εξέλιξη των νέων καπνικών προϊόντων υπερβαίνει συχνά τον ρυθμό παραγωγής, κλινικής τεκμηρίωσης και δημοσίευσης των αποτελεσμάτων των επιστημονικών μελετών, με τους ειδικούς να δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στη χρηματοδότηση ανεξάρτητων επιστημονικών ερευνών, απαλλαγμένων από συγκρούσεις συμφερόντων και συσχέτιση με την καπνοβιομηχανία.

Προγράμματα πρόληψης με διάρκεια

Όπως αναφέρει η κ. Τσικρικά, ζωτικής σημασίας είναι η εύκολα προσβάσιμη και αδιάλειπτη παροχή των υπηρεσιών διακοπής καπνίσματος με τη δημιουργία Ιατρείων Διακοπής Καπνίσματος με επαρκή γεωγραφική κάλυψη, με δυνατότητα συνεχούς και επικαιροποιημένης εκπαίδευσης του προσωπικού.

Τονίζει ότι «οι τακτικές και πολιτικές υγείας δεν θα πρέπει να περιορίζονται σε χρονικά περιορισμένες και σύντομες δράσεις αλλά αντιθέτως, σε διαχρονική και συστηματική ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού, μέσω ανάπτυξης στοχευμένων προγραμμάτων πρόληψης και προαγωγής της Δημόσιας Υγείας, πλήρως ανταποκρινομένων στις μεταβαλλόμενες ανάγκες του πληθυσμού.

Σε κάθε περίπτωση, κρίνεται επιβεβλημένη ανάγκη η πλήρης και καθολική εφαρμογή της αντικαπνιστικής νομοθεσίας, ενός εναρμονισμένου ρυθμιστικού πλαισίου φορολόγησης των καπνικών προϊόντων βάσει Ευρωπαϊκής νομοθεσίας, καθώς και υλοποίησης ολοκληρωμένης στρατηγικής ελέγχου του καπνίσματος σε συνεργασία με επιστημονικούς, κοινωνικούς φορείς και ενώσεις ασθενών».