Ο Μητσοτάκης στο Καστελλόριζο και η Κύπρος που κανείς δεν θέλει να ονομάσει casus belli

– Χαίρετε, δεν σας κρύβω ότι το σαββατοκύριακο αυτό με βρήκε με το ένα αυτί στις ειδήσεις για το Αιγαίο και το άλλο σε πρόγραμμα συναυλιών, κι όσο κι αν ακούγεται παράξενος ο συνδυασμός, τελικά και τα δύο μιλάνε για το ίδιο πράγμα: τι είδους χώρα θέλουμε να είμαστε, μια χώρα που χτίζει ή μια χώρα που φοβάται. Τηλεφωνώντας σε έναν φίλο που παρακολουθεί στενά τα αμυντικά ζητήματα, ζήτησα να μου εξηγήσει τι ακριβώς σημαίνει η μετάβαση του πρωθυπουργού στο Καστελλόριζο σήμερα, και όσο μου μιλούσε τόσο περισσότερο πείθομαι ότι η πολιτική των «ήρεμων νερών» βούλιαξε πριν προλάβει να κολυμπήσει. Ελάτε να τα δούμε ένα ένα.

Το ταξίδι-μήνυμα στο Καστελλόριζο

Ο πρωθυπουργός μεταβαίνει σήμερα στο Καστελλόριζο, και όποιος νομίζει ότι πρόκειται για τυχαία επίσκεψη σε ελληνικό νησί, ας ξαναδιαβάσει γεωγραφία. Το νησί αυτό είναι σύμβολο, αντίκρυ στην τουρκική ακτή, και κάθε φορά που ένας Έλληνας πρωθυπουργός πηγαίνει εκεί, το μήνυμα είναι ξεκάθαρο προς την Άγκυρα. Μου λένε πως η επίσκεψη έρχεται εν μέσω εσωτερικής και εξωτερικής πίεσης, μετά την αποτυχία της πολιτικής των «ήρεμων νερών» που η κυβέρνηση διαφήμιζε ως συνταγή αποκλιμάκωσης. Αν κατάλαβα καλά, τώρα προσπαθούν να διασκεδάσουν αυτή την αποτυχία μιλώντας για απάντηση επί του πεδίου, αν χρειαστεί. Δηλαδή δεν αποκλείουν καν τον πόλεμο, τη στιγμή που μέχρι πρότινος ειρωνεύονταν όσους έθεταν τέτοιο ενδεχόμενο. Απίθανα πράγματα, έτσι;

Η Κύπρος, η μεγάλη σιωπή

Κι εδώ έρχεται το ερώτημα που κανείς στο Μαξίμου δεν θέλει να απαντήσει δημόσια: αν η Τουρκία χτυπήσει στην Κύπρο ενώ υπάρχει ένταση στο Αιγαίο, τι κάνει η Ελλάδα; Από φίλο που παρακολουθεί τα διπλωματικά παρασκήνια έμαθα ότι δεν υπάρχει καμία επίσημη απόφαση για casus belli υπέρ της Κύπρου. Ουδέν σχόλιο, ουδεμία δέσμευση. Κάπου εδώ άρχισα να σκέφτομαι ότι η Κύπρος παραμένει, όπως λένε και οι ειδικοί, η αχίλλειος πτέρνα του Ελληνισμού, και η Αθήνα προτιμά να μη μιλήσει καθαρά, μήπως και αναγκαστεί να δεσμευτεί σε κάτι που δεν είναι έτοιμη να τηρήσει.

Το αίτημα που δεν κατατέθηκε ποτέ στις Βρυξέλλες

Αν δεν το πήρατε χαμπάρι, ούτε η Αθήνα ούτε η Λευκωσία έχουν ζητήσει ποτέ επίσημα να μπει σε συμπεράσματα Συμβουλίου της ΕΕ παράγραφος για άμεση ενεργοποίηση του άρθρου 42 παρ. 7 των Συνθηκών, που θα σήμαινε στρατιωτική στήριξη από τα κράτη μέλη σε περίπτωση επίθεσης τρίτης χώρας. Δεν σας κρύβω ότι με ξενίζει αυτή η απουσία πρωτοβουλίας. Αν πράγματι πιστεύουμε ότι κινδυνεύουμε, γιατί δεν διεκδικούμε το ελάχιστο θεσμικό εργαλείο που μας δίνει η ίδια η Ένωση; Μήπως επειδή κάποιοι φοβούνται τι θα σήμαινε αυτό για τις σχέσεις με την Άγκυρα σε άλλα πεδία;

Τα 12 ναυτικά μίλια νότια της Κρήτης

Εδώ έχουμε ένα ζήτημα που θα μπορούσε να είναι το πιο απλό βήμα εθνικής κυριαρχίας, και όμως παραμένει στα χαρτιά. Η Ελλάδα εφαρμόζει ήδη 12 ν.μ. στο Ιόνιο, αλλά διστάζει να κάνει το ίδιο νότια της Κρήτης, εκεί ακριβώς όπου υπάρχει το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Μου εξήγησαν πως η επέκταση εκεί δεν θα φτάνει καν μέχρι τη γραμμή του μνημονίου, άρα δεν πρόκειται καν για μαξιμαλιστική κίνηση, αλλά για κάτι αυτονόητο. Κι όμως η κυβέρνηση αφήνει να νοηθεί ότι το εξετάζει, χωρίς να προχωράει. Αλίμονο αν φοβόμαστε να κάνουμε το αυτονόητο και το παρουσιάζουμε μετά ως νίκη.

Οι 40 ταξιαρχίες της Άγκυρας

Ενώ εμείς συζητάμε ήρεμα νερά, η Τουρκία αναδιοργανώνει τις Ειδικές και τις Αποβατικές της Δυνάμεις με 40 ταξιαρχίες, από την Ίμβρο μέχρι την Κύπρο και τη Συρία. Το Σύνταγμα Ειδικών Δυνάμεων στην Ίμβρο έχει ήδη αναβαθμιστεί σε ταξιαρχία, και βρίσκεται σε εξέλιξη η μετακίνηση εκεί και άλλης ταξιαρχίας πεζοναυτών αποβατικού χαρακτήρα. Άνθρωπος που παρακολουθεί στενά τις κινήσεις αυτές μου είπε ότι ο στόχος είναι ξεκάθαρος: έλεγχος των βόρειων πυλών του Αιγαίου. Κι εμείς συζητάμε ακόμα αν πρέπει να μιλήσουμε καθαρά ή να μείνουμε στη διπλωματική νεφελώδη γλώσσα των «θα απαντήσουμε αν χρειαστεί».

Ο τουρκικός Τύπος και η Κομοτηνή

Δεν είναι τυχαίο ότι ο τουρκικός Τύπος, κατόπιν οδηγιών της κυβέρνησης Ερντογάν, αναφέρεται πλέον ανοιχτά σε σενάρια κατάληψης της Κομοτηνής και της Σαμοθράκης. Πρόκειται για εποχή παράκρουσης, θα έλεγε κανείς, αλλά δυστυχώς δεν είναι μόνο ρητορική· είναι μηνύματα με στόχο τη δημιουργία κλίματος αποσταθεροποίησης. Και εδώ ερχόμαστε πάλι στο ίδιο ερώτημα: πόσο έτοιμη είναι η Αθήνα να απαντήσει σε αυτά τα μηνύματα με κάτι παραπάνω από ανακοινώσεις;

Το Μέγαρο Μουσικής και η χρονιά του Μπετόβεν

Αλλάζοντας εντελώς κλίμα, γιατί κάπου πρέπει να ξεφύγει κανείς από τη γεωπολιτική αγωνία, το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών ανακοίνωσε πρόγραμμα που, δεν σας κρύβω, με εντυπωσίασε. Με αφορμή τα 200 χρόνια από τον θάνατο του Μπετόβεν, φέρνουν στην Αθήνα τον Jordi Savall με τη «Missa Solemnis» στις 22 Ιανουαρίου 2027, τον Gautier Capuçon με τον Frank Braley τον Φεβρουάριο, ενώ η Καμεράτα υπό τον Γιώργο Πέτρου θα αναβιώσει τη θρυλική συναυλία του 1808 στη Βιέννη. Κορύφωση θεωρείται η εμφάνιση του Λεωνίδα Καβάκου με τον Enrico Pace τον Απρίλιο του 2027, όπου θα παρουσιάσουν όλες τις σονάτες για βιολί και πιάνο. Ένα πρόγραμμα που, ας το πούμε καθαρά, δείχνει ότι κάποιοι θεσμοί στη χώρα αυτή εξακολουθούν να σκέφτονται σε βάθος χρόνου, κάτι που δεν μπορούμε πάντα να πούμε για την πολιτική.

Οι μεγάλες ορχήστρες έρχονται στην Αθήνα

Στο ίδιο πρόγραμμα ξεχώρισα την επίσκεψη της Cleveland Orchestra στις 21 Οκτωβρίου υπό τον Franz Welser-Möst, καθώς και τη Martha Argerich τον Φεβρουάριο του 2027 μαζί με τη Φιλαρμονική Ορχήστρα της Οξφόρδης υπό τον Μάριο Παπαδόπουλο. Άνθρωπος από τον χώρο του Μεγάρου μού είπε πως η προσέλκυση τέτοιων ονομάτων δεν είναι απλώς θέμα γοήτρου, αλλά αποτέλεσμα χρόνων δικτύωσης και σοβαρής διαπραγμάτευσης με ατζέντηδες που έχουν τον κόσμο στα χέρια τους. Καλό είναι να θυμόμαστε ότι πίσω από κάθε τέτοια «απλή» ανακοίνωση κρύβεται δουλειά ετών.

Ο χορός επιστρέφει δυνατά στην Αθήνα

Το πρόγραμμα χορού φέτος έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, με το Tanztheater Wuppertal Pina Bausch να παρουσιάζει το «Vollmond» τον Νοέμβριο, την Akram Khan Company να έρχεται τον Φεβρουάριο με ό,τι θεωρείται η τελευταία μεγάλη διεθνής περιοδεία της ομάδας μετά από 25 χρόνια, και το Nederlands Dans Theater να κλείνει τον κύκλο τον Απρίλιο. Ομολογώ πως η επιλογή αυτών των τριών ονομάτων δείχνει σοβαρή αισθητική στρατηγική, όχι απλή συλλογή διάσημων brands. Κάτι που, αν το μεταφέραμε στην πολιτική σκηνή, ίσως να μας έλειπε λιγότερο η στρατηγική σκέψη που βλέπουμε να απουσιάζει από το Αιγαίο.

Το αφιέρωμα στον Σαββόπουλο και η άλλη Ελλάδα

Κλείνω με κάτι που με συγκίνησε ιδιαίτερα: το μεγάλο αφιέρωμα στον Διονύση Σαββόπουλο στις 8 και 9 Ιανουαρίου 2027, σε σύλληψη του Αλέξη Κυριτσόπουλου, με τις φωνές των Φοίβου Δεληβοριά, Νίκου Πορτοκάλογλου, Χρήστου Θηβαίου και άλλων να ζωντανεύουν το έργο του. Σκέφτομαι πως ενώ η πολιτική μας συζητά ρητορικές απειλές και casus belli που κανείς δεν τολμά να ονομάσει καθαρά, υπάρχει και μια άλλη Ελλάδα, αυτή που χτίζει πολιτισμό με σχέδιο δεκαετιών. Απορώ γιατί δεν δανειζόμαστε λίγη από αυτή τη σοβαρότητα στα εθνικά μας θέματα.

Και έτσι κλείνω, φίλες και φίλοι, με μια απλή σκέψη: ενώ το Μέγαρο ξέρει με ακρίβεια τι θα παίζει τον Απρίλιο του 2027, η κυβέρνηση δεν ξέρει να μας πει τι θα κάνει αν χτυπηθεί η Κύπρος αύριο το πρωί. Κάπως έτσι είναι η χώρα μας, σχεδιάζει τέλεια τις συναυλίες και αυτοσχεδιάζει επικίνδυνα την εθνική άμυνα.