Ουκρανία: Η Ρωσία διαδίδει με εικόνες Τεχνητής Νοημοσύνης ψευδείς ισχυρισμούς για επιστράτευση γυναικών

Με τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης, η Ρωσία φέρεται να οργανώνει νέα εκστρατεία παραπληροφόρησης, διαδίδοντας ψευδείς ισχυρισμούς ότι η Ουκρανία επιβάλλει την επιστράτευση γυναικών. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αναρτώνται κατασκευασμένες στρατιωτικές αφίσες, παραπλανητικά μηνύματα και εικόνες γυναικών που υποτίθεται ότι παραλαμβάνουν φύλλα πορείας, καλλιεργώντας την εντύπωση ότι το Κίεβο σχεδιάζει να τις στείλει υποχρεωτικά στο μέτωπο. Έρευνα του Kyiv Independent, ωστόσο, διαπίστωσε ότι δεν έχει ληφθεί σχετική κυβερνητική απόφαση και δεν βρίσκεται υπό προετοιμασία νομοθετική πρωτοβουλία για την επιστράτευσή τους.

Η εκστρατεία έγινε αντιληπτή στα μέσα Σεπτεμβρίου και κυκλοφόρησε κυρίως σε φιλορωσικούς λογαριασμούς του Telegram, με συμμετοχή καναλιών τόσο στην ουκρανική όσο και στη ρωσική γλώσσα.

Στο επίκεντρο της διάδοσης ήταν εικόνες που υποτίθεται ότι έδειχναν διαφημιστικές αφίσες στρατολόγησης γυναικών σε πόλεις της Ουκρανίας. Στις αφίσες εμφανίζονταν γυναίκες με στρατιωτική περιβολή και συνθήματα που συνέδεαν τις καθημερινές οικιακές εργασίες με τη συμμετοχή στον πόλεμο.

Μία τέτοια αφίσα αναρτήθηκε στις 15 Σεπτεμβρίου και υποστηρίχθηκε ότι βρισκόταν στην Οδησσό, στη νότια πλευρά της Ουκρανίας.

Στο μήνυμά της έγραφε: «Έμαθες να χρησιμοποιείς το πλυντήριο; Θα μάθεις και να χειρίζεσαι drones FPV».

Άλλα κανάλια αναδημοσίευσαν τις ίδιες φωτογραφίες, υποστηρίζοντας αυτή τη φορά ότι οι αφίσες είχαν τοποθετηθεί στο Λουτσκ, στη δυτική Ουκρανία.

Ο Ρομάν Οσαντσούκ, επικεφαλής ανάλυσης απειλών στην τεχνολογική εταιρεία LetsData, δήλωσε ότι οι αφίσες που παρουσιάστηκαν δεν είχαν υπάρξει ποτέ.

«Δεν υπήρχαν τέτοιες αφίσες και ένα εργαλείο επαλήθευσης με Τεχνητή Νοημοσύνη δείχνει ότι οι εικόνες δημιουργήθηκαν με Τεχνητή Νοημοσύνη», είπε στο Kyiv Independent.

Ψεύτικη αφίσα με μητέρα, μωρό και όπλο: Τα ευρήματα του ελέγχου

Στις 29 Σεπτεμβρίου δημοσιεύτηκε ακόμη μία κατασκευασμένη εικόνα, αυτή τη φορά στο κανάλι Telegram της Ολέσια Λόσεβα, παρουσιάστριας της ρωσικής κρατικής τηλεόρασης.

Στην ανάρτηση εμφανιζόταν μια υποτιθέμενη διαφήμιση στρατολόγησης. Η παρουσιάστρια ισχυρίστηκε ότι είχε αναρτηθεί σε εμπορικό κέντρο του Κιέβου.

Η εικόνα έδειχνε μια νεαρή γυναίκα, ένα μωρό και ένα όπλο, ενώ το σύνθημα στα ουκρανικά έλεγε: «Μια πραγματική Ουκρανή μπορεί να κάνει αυτά τα πράγματα σε 40 δευτερόλεπτα!».

Οι δημοσιογράφοι του Kyiv Independent χρησιμοποίησαν την πλατφόρμα Hive Moderation για να εξετάσουν την εικόνα. Το εργαλείο αξιοποιείται για να εντοπίζει περιεχόμενο που έχει δημιουργηθεί τεχνητά.

Η ανάλυση κατέληξε σε πιθανότητα 99,9% ότι η εικόνα είχε παραχθεί με Τεχνητή Νοημοσύνη.

Ο Οσαντσούκ ανέφερε ότι πρόκειται για επαναλαμβανόμενο μοτίβο στη ρωσική παραπληροφόρηση.

«Αυτή η αφήγηση επανέρχεται και ενισχύεται κατά διαστήματα. Εμφανίζεται και εξαφανίζεται, μερικές φορές χρησιμοποιώντας νέα εργαλεία, όπως εικόνες που δημιουργούνται με Τεχνητή Νοημοσύνη», σημείωσε.

Οι ψευδείς κλήσεις επιστράτευσης και το ισχύον ουκρανικό πλαίσιο

Οι παραπλανητικοί ισχυρισμοί διακινήθηκαν και πέρα από το Telegram.

Στις 24 Σεπτεμβρίου, το φιλορωσικό μέσο Donbass Segodnya ανάρτησε στην πλατφόρμα X εικόνες μιας γυναίκας με στρατιωτικά έγγραφα στα χέρια. Η ανάρτηση άφηνε να εννοηθεί ότι είχε ξεκινήσει στην Ουκρανία η μαζική επιστράτευση γυναικών.

Τα πραγματικά δεδομένα, όμως, είναι διαφορετικά: γυναίκες στην Ουκρανία είναι δυνατόν να δεχθούν κλήση από τις στρατιωτικές αρχές, εφόσον είναι καταχωρισμένες στα στρατολογικά μητρώα.

Υποχρέωση εγγραφής έχουν μόνο γυναίκες που διαθέτουν ορισμένη ιατρική ή φαρμακευτική εκπαίδευση.

Η εγγραφή τους, ακόμη και σε αυτή την περίπτωση, δεν σημαίνει ότι υποχρεώνονται να καταταγούν.

Μπορεί να κληθούν για να ενημερώσουν τα προσωπικά τους στοιχεία ή να περάσουν από ιατρικές εξετάσεις· αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι είναι δυνατόν να επιστρατευθούν χωρίς τη θέλησή τους.

Περίπου 76.000 γυναίκες στον ουκρανικό στρατό, όλες εθελοντικά

Μετά την έναρξη της πλήρους ρωσικής εισβολής το 2022, η Ουκρανία κινητοποίησε σε μεγάλη κλίμακα άνδρες στρατεύσιμης ηλικίας, ώστε να ενισχύσει τις ένοπλες δυνάμεις της.

Την ίδια στιγμή, δεκάδες χιλιάδες γυναίκες επέλεξαν να καταταγούν εθελοντικά. Το Kyiv Independent αναφέρει ότι περίπου 76.000 υπηρετούν στις ουκρανικές Ένοπλες Δυνάμεις, με 57.000 από αυτές να κατέχουν στρατιωτικές θέσεις.

Δεν έχει, ωστόσο, καθιερωθεί υποχρεωτική επιστράτευση γυναικών. Στις 26 Αυγούστου, το ουκρανικό Κέντρο Αντιμετώπισης της Παραπληροφόρησης, που υπάγεται στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας και Άμυνας, απέρριψε κατηγορηματικά τους σχετικούς ισχυρισμούς.

«Δεν υπάρχουν αποφάσεις για την επιστράτευση γυναικών στην Ουκρανία», ήταν η σχετική ανακοίνωση.

Επιπλέον, σημείωσε ότι η κοινοβουλευτική επιτροπή που είναι αρμόδια για την εθνική ασφάλεια, την άμυνα και τις υπηρεσίες πληροφοριών είχε διαβεβαιώσει πως δεν υπάρχουν νομοθετικές προτάσεις, σχέδια νόμου ή εσωτερικές συζητήσεις για την εισαγωγή ενός τέτοιου μέτρου.

Πώς οι δηλώσεις περί επιστράτευσης γυναικών αναζωπύρωσαν τις φήμες

Η νέα εκστρατεία παραπληροφόρησης εμφανίστηκε ενώ η πιθανότητα στρατιωτικής κινητοποίησης γυναικών είχε ήδη τεθεί σε δημόσια συζήτηση.

Στις 20 Αυγούστου, ο Ολέξι Ρέζνικοφ, πρώην υπουργός Άμυνας της Ουκρανίας, δήλωσε σε συνέντευξή του στο Radio Free Europe/Radio Liberty ότι η υποχρεωτική στρατιωτική θητεία των γυναικών θα μπορούσε να διπλασιάσει άμεσα τον αριθμό των πολιτών που είναι διαθέσιμοι για επιστράτευση.

Στις 24 Αυγούστου, λίγες ημέρες μετά, ο Κιθ Κέλογκ, πρώην ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για την Ουκρανία, τάχθηκε υπέρ της επιστράτευσης γυναικών, ώστε να καλυφθεί η έλλειψη προσωπικού στον ουκρανικό στρατό. Όπως υποστήριξε, «πολεμούν εξίσου καλά με τους άνδρες».

Το ουκρανικό Κοινοβούλιο έδωσε τη δική του απάντηση, ξεκαθαρίζοντας πως οι παραπάνω απόψεις δεν αποτυπώνουν την πραγματική νομοθετική δραστηριότητα.

Σύμφωνα με την έρευνα, η Ρωσία χρησιμοποιεί τέτοιου είδους δημόσιες συζητήσεις για να προωθεί αφηγήματα που εμφανίζουν ως ήδη ειλημμένη την απόφαση για υποχρεωτική επιστράτευση γυναικών.

Τον Μάρτιο, το Ευρωπαϊκό Κέντρο Αριστείας για την Αντιμετώπιση Υβριδικών Απειλών είχε επισημάνει ότι δρώντες με δεσμούς με τη Ρωσία αξιοποιούν την Τεχνητή Νοημοσύνη κυρίως για να διευρύνουν ήδη γνωστές πρακτικές παραπληροφόρησης. Παράγουν μαζικά κατασκευασμένο περιεχόμενο και το προωθούν σε ευρύτερα ακροατήρια, επιδιώκοντας να εντείνουν την κοινωνική πόλωση.

Παρότι οι σχετικές εικόνες και οι ισχυρισμοί διαδίδονται, δεν έχει αλλάξει η ουκρανική νομοθεσία για την υποχρεωτική επιστράτευση γυναικών, ούτε υπάρχει νομοσχέδιο για το ζήτημα προς εξέταση.