Ουκρανία: Πώς τα πλήγματα με drones παραλύουν τα ρωσικά διυλιστήρια πετρελαίου

Στις 16 Ιουνίου, ουκρανικές δυνάμεις εξαπέλυσαν κύμα drones κατά ενός από τα καλύτερα φυλασσόμενα διυλιστήρια πετρελαίου της Ρωσίας, στα νοτιοανατολικά προάστια της Μόσχας. Σε βίντεο από το σημείο μετά την επίθεση διακρίνονται πολλοί πύργοι, τοποθετημένοι κοντά ο ένας στον άλλο, να καίγονται. Η επιλογή του στόχου είχε ιδιαίτερη σημασία, καθώς βρίσκεται στον πυρήνα της διαδικασίας διύλισης.

Ένας από τους πύργους που κάηκαν αποτελεί τμήμα μονάδας γνωστής στη Ρωσία ως ELOU-AVT, ακρωνύμιο της «Μονάδας Ηλεκτρικής Αφαλάτωσης και Ατμοσφαιρικής-Κενής Απόσταξης» (Electric Desalting and Atmospheric-Vacuum Distillation Unit). Πριν το αργό περάσει στην απόσταξη, οι ηλεκτρικές μονάδες αφαλάτωσης αφαιρούν το νερό και το αλάτι. Στη συνέχεια, οι μονάδες απόσταξης διαχωρίζουν το αργό σε διαφορετικές ενώσεις, στα πρώτα βήματα για την παραγωγή βενζίνης και άλλων πολύτιμων καυσίμων.

Η συγκεκριμένη επιδρομή ήταν η πρώτη από δύο μέσα σε λίγες ημέρες και προκάλεσε ζημιές σε μονάδα απόσταξης. Όπως αναφέρει η Kpler, διεθνής εταιρεία δεδομένων για τις πρώτες ύλες, το διυλιστήριο παρέμεινε εκτός λειτουργίας έως τον Σεπτέμβριο εξαιτίας των πληγμάτων.

Η σοβαρότερη κρίση καυσίμων στη Ρωσία μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης

Τα πλήγματα στα διυλιστήρια της Μόσχας εντάσσονταν σε ευρύτερη, οργανωμένη ουκρανική εκστρατεία, με στόχο την πρόκληση ζημιών και την καταστροφή ρωσικών διυλιστηρίων και άλλων ενεργειακών υποδομών. Όπως έχει αναφέρει ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, η στρατηγική αποσκοπεί στην επιτάχυνση του τέλους του πολέμου που μαίνεται εδώ και χρόνια.

Η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με τη σοβαρότερη έλλειψη καυσίμων από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Μεγάλες πετρελαϊκές επιχειρήσεις έχουν θέσει όρια στις ποσότητες που μπορούν να αγοράσουν οι πελάτες, ενώ από τις αρχές του έτους η βενζίνη και το ντίζελ έχουν ακριβύνει κατά περίπου 20%, ενισχύοντας τον πληθωρισμό σε όλη τη χώρα.

Μέρος της αναστάτωσης που έχει προκαλέσει η ουκρανική στρατιωτική επιχείρηση οφείλεται στην επιλογή καίριων τμημάτων των διυλιστηρίων, κυρίως των μονάδων αφαλάτωσης και απόσταξης. Η αποκατάστασή τους γίνεται όλο και δυσκολότερη εξαιτίας των κυρώσεων, σύμφωνα με έρευνα της «Washington Post», η οποία αξιοποίησε δορυφορικές εικόνες και άλλο οπτικό υλικό, καθώς και συνεντεύξεις με ειδικούς και Ουκρανούς στρατιωτικούς αξιωματούχους.

Σύμφωνα με ειδικούς και αξιωματούχους, καθοριστικό ρόλο στις επιθέσεις στα διυλιστήρια έχουν παίξει οι ταχείες εξελίξεις στην κατασκευή μη επανδρωμένων αεροσκαφών, μαζί με πληροφορίες από συμμάχους που συνδράμουν την Ουκρανία στον σχεδιασμό και την εκτέλεση των πληγμάτων.

Στο διάστημα από την 1η Απριλίου έως τις 31 Αυγούστου, πλήγματα δέχθηκαν τουλάχιστον τα δύο τρίτα των 36 μεγάλων ρωσικών διυλιστηρίων που παρακολουθεί η S&P Global Energy, εταιρεία ανάλυσης της αγοράς. Ορισμένες εγκαταστάσεις χτυπήθηκαν έως και πέντε φορές, με μέσο ρυθμό ένα πλήγμα ανά τρεις ημέρες, σύμφωνα με ανάλυση της «Post» για μέρος των ουκρανικών επιθέσεων.

Κομβικοί στόχοι οι μονάδες αφαλάτωσης και απόσταξης

Η «Washington Post» μελέτησε δεκάδες επιθέσεις, επιλέγοντας εκείνες στις οποίες υπήρχαν διαθέσιμες δορυφορικές εικόνες μετά τα πλήγματα και οι ζημιές ήταν ορατές. Τρεις ειδικοί στον τομέα των διυλιστηρίων εξέτασαν το υλικό, προκειμένου να προσδιορίσουν τους τύπους των εξαρτημάτων που είχαν πληγεί.

Η έρευνα διαπίστωσε ότι, από τα 54 πλήγματα που εξετάστηκαν και αναλύθηκαν από ειδικούς, πάνω από τα μισά φαίνεται να προκάλεσαν ζημιές σε μονάδες αφαλάτωσης και απόσταξης. Επιπλέον, περισσότερα από το ένα τρίτο των 54 επιθέσεων φαίνεται να έπληξαν γειτονικές μονάδες δευτερογενούς επεξεργασίας. Οι μονάδες αυτές επεξεργάζονται εκ νέου τα αποσταγμένα υλικά, ώστε να παραχθούν προϊόντα υψηλότερης αξίας, όπως βενζίνη, καύσιμα αεροσκαφών και υγροποιημένο αέριο πετρελαίου.

«Δεν χρειάζεται να πληγεί όλο το εργοστάσιο

Σε συνέντευξη στην εφημερίδα The Post, διοικητής ουκρανικού τάγματος drones με διακριτικό «Tango» δήλωσε: «Στοχεύουμε στα πιο σημαντικά τμήματα του διυλιστηρίου πετρελαίου». «Δεν χρειάζεται να χτυπήσουμε ολόκληρο το εργοστάσιο. Ξέρουμε πού να χτυπήσουμε ώστε να σταματήσει η λειτουργία του και να μην ανακάμψει».

Στις 24 Φεβρουαρίου 2022, μία ημέρα μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, η Ευρωπαϊκή Ένωση απαγόρευσε, στο πλαίσιο ευρείας δέσμης κυρώσεων, τις εξαγωγές προς τη Ρωσία εξοπλισμού ατμοσφαιρικής και κενού απόσταξης και δευτερογενούς επεξεργασίας. Λίγες ημέρες αργότερα, οι Ηνωμένες Πολιτείες επέβαλαν αντίστοιχους περιορισμούς στις άδειες εξαγωγής για τα ίδια εξαρτήματα, ουσιαστικά απαγορεύοντας την πώλησή τους στη Ρωσία.

Οι κυρώσεις περιορίζουν την πρόσβαση της Μόσχας στα ανταλλακτικά που χρειάζεται για να επισκευάσει τις μονάδες τις οποίες πλήττει η Ουκρανία, ανέφερε ο Αλεξάντερ Κολιάντρ, διευθυντής Ευρώπης στην Eurasia Group και ειδικός στη ρωσική οικονομία. «Δεν πιστεύω ότι οτιδήποτε έχει πληγεί δεν μπορεί να επισκευαστεί· το πρόβλημα είναι ότι η συχνότητα των επιθέσεων είναι μεγαλύτερη από τον χρόνο που απαιτείται για την επισκευή», σημείωσε.

Ο Σεργκέι Βακουλένκο, ανώτερος ερευνητής στο Carnegie Russia Eurasia Center, τόνισε πως, ακόμη κι όταν αποκαθίστανται οι μονάδες, οι επαναλαμβανόμενες επιθέσεις φθείρουν τις μεταλλικές κατασκευές και μεγαλώνουν τον κίνδυνο μιας καταστροφικής ζημιάς.

Τραμπ, Ζελένσκι και Πούτιν στο επίκεντρο των εξελίξεων

Τις τελευταίες εβδομάδες ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, έχει εκφράσει πολλές φορές την ανησυχία του για τα ουκρανικά πλήγματα σε ρωσικά διυλιστήρια. Υποστηρίζει ότι η παγκόσμια αύξηση στις τιμές του ντίζελ «οφείλεται κυρίως στον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας» και όχι στη σύγκρουση στο Ιράν. Την Παρασκευή γνωστοποίησε πως οι ΗΠΑ θα χαλαρώσουν τους περιορισμούς στις εισαγωγές ρωσικού ντίζελ, φέρνοντας ουσιαστικά την Ουάσιγκτον πιο κοντά στη θέση της Μόσχας και απέναντι στην Ουκρανία και τις επιθέσεις της κατά ρωσικών ενεργειακών υποδομών.

Το Σάββατο, ο Τραμπ επέκρινε τον Ζελένσκι για την άρνησή του να διακόψει τις επιθέσεις στα ρωσικά διυλιστήρια. «Καλά θα κάνει να σταματήσει», είπε στους δημοσιογράφους ο Αμερικανός πρόεδρος. «Ήρθε η ώρα η Ουκρανία να αποκτήσει νέο πρόεδρο».

Σε δημόσια εμφάνιση τον Οκτώβριο, ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν παραδέχθηκε ότι η Ουκρανία έβαλε στο στόχαστρο ρωσικά διυλιστήρια πετρελαίου επιδιώκοντας να πλήξει την οικονομία. «Πέτυχαν τον στόχο τους; Εν μέρει, διότι, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις μας, χάσαμε περίπου το 1% του ΑΕΠ», δήλωσε.

Ο Πούτιν έχει υποσχεθεί ότι θα ενισχυθεί η αεροπορική άμυνα της Ρωσίας. Παράλληλα, η κυβέρνησή του εξέδωσε διάταγμα που δίνει στο κράτος τη δυνατότητα να αναλάβει κρίσιμες υποδομές ιδιωτικής ιδιοκτησίας, μεταξύ αυτών και διυλιστήρια, αν οι ιδιοκτήτες τους αδυνατούν να τα προστατεύσουν ή αρνούνται να προχωρήσουν σε επισκευές. Για πρώτη φορά, επίσης, η κυβέρνηση επιτρέπει σε ιδιωτικές εταιρείες να προμηθεύονται και να εγκαθιστούν δικά τους συστήματα αεράμυνας.

Οι εξαγωγές διυλισμένων προϊόντων υποχωρούν κατά 50%

Οι Financial Times είχαν δημοσιεύσει στοιχεία για τις ουκρανικές επιθέσεις σε κρίσιμα εξαρτήματα διυλιστηρίων, τα οποία είναι δύσκολο να αντικατασταθούν.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που συγκέντρωσε η «Tochnyi», ανεξάρτητη ουκρανική ερευνητική ομάδα που αξιοποιεί ανοικτές πηγές, οι μαζικές επιθέσεις ουκρανικών drones σε ρωσικά διυλιστήρια ξεκίνησαν εντατικά τον Αύγουστο του περασμένου έτους. Ο ρυθμός τους υποχώρησε τους χειμερινούς μήνες, καθώς Ουκρανία και Ρωσία πραγματοποίησαν πολλούς γύρους διαπραγματεύσεων, προτού επιταχυνθεί και πάλι τον Απρίλιο. Τα πλήγματα έφτασαν σε νέο υψηλό τον φετινό Αύγουστο, σύμφωνα με την «Tochnyi».

Ο «Tango», διοικητής μη επανδρωμένων αεροσκαφών, είπε ότι ο ουκρανικός στρατός πλήττει κρίσιμα σημεία διυλιστηρίων από πέρυσι, αλλά με την πάροδο του χρόνου έχει γίνει πιο αποτελεσματικός, καθώς «η ένταση των επιθέσεων έχει αυξηθεί». Υπηρετεί στο 1ο Ανεξάρτητο Κέντρο Μη Επανδρωμένων Συστημάτων της Ουκρανίας, που ειδικεύεται σε επιχειρήσεις βαθιάς επίθεσης — πλήγματα μεγάλου βεληνεκούς κατά εγκαταστάσεων της ενεργειακής και στρατιωτικής βιομηχανίας στο εσωτερικό της Ρωσίας.

Στα τέλη Αυγούστου του τρέχοντος έτους, είχε τεθεί εκτός λειτουργίας το 50% της συνολικής διυλιστικής ικανότητας της Ρωσίας, ποσοστό πάνω από διπλάσιο σε σχέση με εκείνο που καταγραφόταν στα τέλη του 2025, σύμφωνα με την S&P Global Energy. Η ίδια εταιρεία αναφέρει ότι στις αρχές Αυγούστου οι εξαγωγές διυλισμένων προϊόντων είχαν περιοριστεί στο μισό του όγκου που καταγράφηκε την αντίστοιχη περίοδο του 2025.

Ειδικοί συνδέουν την ενίσχυση της ουκρανικής εκστρατείας με τη μεγαλύτερη δυνατότητα της χώρας να κατασκευάζει φθηνά drones και εξαρτήματα σε τεράστιες ποσότητες. Έτσι, ο στρατός μπορεί να χρησιμοποιεί μεγαλύτερα σμήνη μη επανδρωμένων αεροσκαφών στις επιθέσεις του.

Άτομο που συμμετέχει στην εκστρατεία επιθέσεων με drones σε βάθος δήλωσε ότι οι ουκρανικές δυνάμεις έχουν διπλασιάσει από πέρυσι τα drones και τα παραπλανητικά μέσα σε κάθε κύμα. Μίλησε ανώνυμα, καθώς δεν είχε εξουσιοδότηση να αναφερθεί σε ευαίσθητα ζητήματα ασφάλειας. Τα ομοιώματα, που δεν φέρουν εκρηκτικά, μπερδεύουν τα ρωσικά συστήματα άμυνας και τα οδηγούν να καταναλώνουν πυρομαχικά.

Το συγκεκριμένο πρόσωπο σημείωσε ότι τα ομοιώματα καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό πόσα drones πετυχαίνουν τον στόχο τους. «Το ποσοστό επιτυχίας των drones βασίζεται στα ομοιώματα», ανέφερε το άτομο αυτό. «Αν δεν το κάνεις αυτό, απλώς θα χάσεις αρκετά ακριβά συστήματα.» Δεν θέλησε να διευκρινίσει αν η Ουκρανία επιλέγει ως στόχους ειδικά τις μονάδες αφαλάτωσης και απόσταξης, αλλά εξήγησε ότι συνήθως πλήττει εγκαταστάσεις διυλιστηρίων που απαιτούν δύσκολες επισκευές.

Ο Άντράς Ράτς, ανώτερος ερευνητής του Γερμανικού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων με αντικείμενο τις επιχειρήσεις drones στην Ουκρανία, εκτίμησε ότι σοβαρές ζημιές μπορούν να προκληθούν ακόμη κι αν φτάσει στον προορισμό του μόλις το 2 έως 3 τοις εκατό των drones. Το ποσοστό αυτό, όπως είπε, είναι «ρεαλιστικό».

«Τα πακέτα επιθέσεων είναι απλά πολύ μεγάλα για να αμυνθεί κανείς», δήλωσε.

Το μέγεθος της Ρωσίας μετατρέπεται σε αδυναμία

Η ουκρανική εκστρατεία έχει ανατρέψει τον ρόλο του μεγέθους της Ρωσίας, ενός χαρακτηριστικού που επί μακρόν συγκαταλεγόταν στα σημαντικότερα στρατηγικά της πλεονεκτήματα και πλέον λειτουργεί εις βάρος της. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι ρωσικές μονάδες αεράμυνας είναι διασκορπισμένες και δεν μπορούν να παρέχουν αδιάλειπτη προστασία σε όλα τα διυλιστήρια.

Οι ειδικοί, καθώς και ο «Tango», διοικητής των μη επανδρωμένων αεροσκαφών, ανέφεραν ότι η συνδρομή των δυτικών συμμάχων στις πληροφορίες επέτρεψε στην Ουκρανία να αξιοποιήσει τα κενά της ρωσικής αεράμυνας.

Καθοριστική αποδείχθηκε η πληροφόρηση των αμερικανικών υπηρεσιών για τις ακριβείς θέσεις των ρωσικών ραντάρ και συστημάτων αεράμυνας, καθώς οι σχεδιαστές μπόρεσαν να επιλέξουν διαδρομές που αποφεύγουν τον εντοπισμό, σύμφωνα με Ευρωπαίο αξιωματούχο ασφαλείας. Ο αξιωματούχος μίλησε ανώνυμα, επειδή δεν είχε εξουσιοδότηση να αναφερθεί σε ευαίσθητα ζητήματα ασφαλείας. Η αμερικανική υποστήριξη είχε γίνει γνωστή και παλαιότερα, ενώ ο Λευκός Οίκος δεν απάντησε στο αίτημα για σχόλιο.

Η Ουκρανία μπορεί επίσης να πλήττει στόχους σε μεγάλο βάθος στη Ρωσία, καθώς ορισμένες φορές ανεβάζει τα drones με αερόστατα μεγάλου υψομέτρου πριν από την εκτόξευσή τους. Έτσι, τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη χρειάζονται λιγότερα καύσιμα και μπορούν να μεταφέρουν περισσότερα εκρηκτικά, σύμφωνα με τον Ευρωπαίο αξιωματούχο και τη Ντέμπορα Φέιρλαμπ. Η Φέιρλαμπ είναι ιδρυτικό μέλος της Green Flag Ventures, αμερικανικής εταιρείας επιχειρηματικών κεφαλαίων που επενδύει στην ουκρανική αμυντική τεχνολογία, μεταξύ άλλων στα drones. Η ίδια και ο Τάνγκο ανέφεραν επίσης ότι η τεχνητή νοημοσύνη έχει συμβάλει στη βελτίωση της ακρίβειας στόχευσης της Ουκρανίας.

Η Κριστίνα Χάργουντ, ερευνήτρια για τη Ρωσία στο Ινστιτούτο Μελέτης του Πολέμου, ανέφερε ότι φέτος δεκάδες ουκρανικές επιθέσεις πέρα από εκείνες κατά διυλιστηρίων έπληξαν δεξαμενές καυσίμων, εγκαταστάσεις άντλησης και αγωγούς σε όλη τη χώρα. Οι ζημιές δυσχεραίνουν τη μεταφορά καυσίμων, ενώ τα διαθέσιμα αποθέματα περιορίζονται ολοένα περισσότερο.