Ασφάλεια πιλοτηρίου στα αεροσκάφη: Νέα εξέταση των όρων μετά το περιστατικό της Flydubai – Τα διδάγματα της πτήσης

Η ασφάλεια του πιλοτηρίου στα αεροσκάφη επανέρχεται στο επίκεντρο, ύστερα από την παρέμβαση επιβατών και ενός τραυματισμένου πιλότου, οι οποίοι συνεργάστηκαν για να μη συντριβεί η πτήση FZ 1073 της Flydubai.

Στο αεροσκάφος, που εκτελούσε πτήση από το Ντουμπάι προς το Τελ Αβίβ με πάνω από 170 επιβάτες, στην πλειονότητά τους Ισραηλινούς, ορισμένοι μίλησαν για την αποτροπή μιας «ισραηλινής 11ης Σεπτεμβρίου». Παρ’ όλα αυτά, όπως αναφέρει ο Guardian, οι τροποποιήσεις στον σχεδιασμό των αεροπλάνων ύστερα από τις τρομοκρατικές αεροπειρατείες στις ΗΠΑ πριν από 25 χρόνια —με τις πόρτες του πιλοτηρίου να κλειδώνουν εσωτερικά— προκαλούν διχογνωμία μεταξύ ειδικών.

Το περιστατικό της Τετάρτης, όταν ο ένας πιλότος μαχαίρωσε τον άλλον και φέρεται να επιδίωξε τη συντριβή του αεροπλάνου, φέρνει ξανά στο προσκήνιο το ερώτημα για το ποιος κίνδυνος είναι σοβαρότερος.

«Ως κλάδος, έχουμε θρηνήσει περισσότερες ζωές σε εμπορικά αεροσκάφη εξαιτίας αυτοκτονιών με τη συνδρομή αεροσκάφους μετά την 11η Σεπτεμβρίου, απ’ ό,τι εξαιτίας της τρομοκρατίας», αναφέρει ο Φίλιπ Μπάουμ (Philip Baum), διεθνής ειδικός σε θέματα ασφάλειας αερομεταφορών.

Ο Φίλιπ Μπάουμ εξήγησε: «Και στις περισσότερες από αυτές τις περιπτώσεις, αυτό συνέβη επειδή είχαμε δημιουργήσει ένα φρούριο στο οποίο δεν μπορούσαν να εισβάλουν οι “καλοί” που βρίσκονταν έξω από το θάλαμο διακυβέρνησης για να εξουδετερώσουν τα αδίστακτα άτομα – συνήθως πιλότους μέσα στο πιλοτήριο».

Στην πτήση της Flydubai, ο κυβερνήτης Σμιτ Ματσχάρ (Smit Machchhar) αντιστάθηκε στον Ομανό συγκυβερνήτη που του επιτέθηκε με μαχαίρι. Καθοριστικό ήταν επίσης πως ο Σμιτ Ματσχάρ μερίμνησε να μπορεί να ανοίξει η πόρτα, ώστε να δεχθεί βοήθεια από την καμπίνα επιβατών.

Οι κανονισμοί ασφαλείας προβλέπουν κατά κανόνα την παρουσία δύο πιλότων στο πιλοτήριο, ρύθμιση που συζητήθηκε κυρίως για την πιθανότητα ασθένειας ενός εξ αυτών και όχι για ενδεχόμενη δολιοφθορά. Μετά την 11η Σεπτεμβρίου, τα επιβατικά αεροσκάφη έχουν και κλειδωμένες πόρτες, με τον πιλότο να ελέγχει ουσιαστικά την πρόσβαση. Παρότι οι μηχανισμοί κλειδώματος διαφέρουν και το πλήρωμα έχει κωδικούς για έκτακτες περιστάσεις, ο πιλότος συνήθως μπορεί να ακυρώσει κάθε προσπάθεια εισόδου — σύστημα που δημιουργήθηκε για την αντιμετώπιση αεροπειρατών.

Πρόσφατες αεροπορικές τραγωδίες και κίνδυνοι

Η συντριβή της πτήσης 4U9525 της Germanwings το 2015 αποτελούσε, ενδεχομένως έως και αυτή την εβδομάδα, το πιο σαφές δείγμα του κινδύνου αυτής της πολιτικής: ο κυβερνήτης έμεινε εκτός πιλοτηρίου, ενώ ο αυτοκτονικός συγκυβερνήτης έριξε εσκεμμένα το αεροπλάνο στις Άλπεις, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν 150 άνθρωποι.

Το 2013 είχε καταγραφεί μια μικρότερης έκτασης και λιγότερο γνωστή αεροπορική τραγωδία της Mozambique Airlines, με 33 θύματα. Οι ερευνητές κατέληξαν ότι επρόκειτο για αυτοκτονία του πιλότου, ενώ ο συγκυβερνήτης φαίνεται ότι είχε μείνει αποκλεισμένος έξω.

Ανοιχτά παραμένουν ακόμη ερωτήματα για το κατά πόσον υπήρχε πρόθεση του πιλότου σε μεγάλες καταστροφές, των οποίων τα αίτια δεν έχουν τεκμηριωθεί — ανάμεσά τους το μυστήριο της πτήσης MH370 της Malaysia Airlines, η συντριβή της Air India στο Αχμενταμπάντ το 2025 και εκείνη της China Eastern το 2022.

Ακόμη και χωρίς κακόβουλη ενέργεια, η πόρτα μπορεί να ανοίξει σε περιπτώσεις «ανικανότητας του πιλότου», όπως έπειτα από καρδιακό επεισόδιο. Το 2024, αεροπλάνο της Lufthansa πετούσε για 10 λεπτά πάνω από την Ισπανία χωρίς άνθρωπο στα χειριστήρια, καθώς ο κυβερνήτης είχε πάει στην τουαλέτα και δεν μπορούσε να επιστρέψει στην καμπίνα, αφού ο συγκυβερνήτης είχε λιποθυμήσει.

Για να προσγειώσει το αεροσκάφος, ο κυβερνήτης μπήκε τελικά στο πιλοτήριο με κωδικό έκτακτης ανάγκης για την πόρτα. Ένας δράστης που είχε πλήρη συνείδηση των ενεργειών του, όμως, θα μπορούσε να απορρίψει το σχετικό αίτημα.

Ενδελεχής ψυχολογική αξιολόγηση των πιλότων

Ο Φίλιπ Μπάουμ (Philip Baum), διεθνής ειδικός σε θέματα ασφάλειας αερομεταφορών, εκτιμά, σταθμίζοντας τις απειλές, ότι οι πόρτες των πιλοτηρίων χρειάζονται κάποιον μηχανισμό παράκαμψης, είτε με χρονικό όριο είτε μέσω ελέγχου από το έδαφος. Η προστασία, ωστόσο, αρχίζει πολύ πριν από την πόρτα του πιλοτηρίου: «Η κύρια μέθοδος είναι να διασφαλιστεί ότι τα άτομα που προσλαμβάνετε έχουν περάσει από εκτεταμένους ελέγχους ιστορικού, ιατρικές εξετάσεις, ψυχολογικές αξιολογήσεις – και ότι αυτή η διαδικασία δεν σταματά μόλις ξεκινήσει η απασχόληση».

Ισραήλ: Αυστηροποιείται ο έλεγχος των πιλότων

Καθώς τα κίνητρα του Ομανού συγκυβερνήτη για την πρόσφατη επίθεση εξακολουθούν να μην έχουν αποσαφηνιστεί, το Ισραήλ προωθεί μέτρα για πιο αυστηρό έλεγχο στο ιστορικό των πιλότων. Την ίδια ώρα, η Flydubai ακύρωσε τις επόμενες πτήσεις της προς το Τελ Αβίβ, ενώ Βρετανοί υπουργοί ανέφεραν πως θα «εξετάσουν» την ασφάλεια των πτήσεων προς το Ισραήλ.

Οι πιλότοι ενδέχεται να διστάζουν να εκτελούν δρομολόγια στα οποία θα υποβάλλονται σε αυστηρότερο έλεγχο ή ακόμη και να δηλώνουν επίσημα προβλήματα ψυχικής υγείας, τα οποία συνιστούν πολύ συχνότερη απειλή από τη ριζοσπαστικοποίηση.

Το βρετανικό συνδικάτο πιλότων Balpa ανέφερε ότι «προειδοποιεί κατά της πρόωρης κερδοσκοπίας και παροτρύνει όλα τα μέρη να επιτρέψουν στις αρμόδιες αρχές να ερευνήσουν χωρίς παρεμβάσεις».

Παρότι δεν έχουν ακόμη εξακριβωθεί όλες οι λεπτομέρειες για τις ενέργειες του συγκυβερνήτη, ο Φίλιπ Μπάουμ επισημαίνει: «Ό,τι κι αν συνέβη χθες, γνωρίζουμε ότι αυτός ο φραγμός του πιλοτηρίου μπορεί να εμποδίσει μια προσπάθεια διάσωσης εάν υπάρχουν αδίστακτοι πιλότοι».