Σερβία: Κατασκοπευτικό λογισμικό στόχευσε φοιτητές, βουλευτές και ακτιβιστές πριν από τις εκλογές

Τουλάχιστον 14 άνθρωποι από την κοινωνία των πολιτών στη Σερβία έγιναν στόχος προηγμένου κατασκοπευτικού λογισμικού ενόψει των τοπικών εκλογών του Μαρτίου, σύμφωνα με την οργάνωση ψηφιακών δικαιωμάτων SHARE Foundation.

Η υπόθεση αποκαλύφθηκε τον Αύγουστο, μετά την αποστολή προειδοποιήσεων από την Apple σε χρήστες σε 110 χώρες, οι οποίοι θεωρήθηκε ότι πιθανότατα είχαν στοχοποιηθεί με εμπορικό spyware. Σύμφωνα με τη SHARE Foundation, πρόκειται για το μεγαλύτερο καταγεγραμμένο κύμα τέτοιου είδους ψηφιακής παρακολούθησης στη Σερβία μέχρι σήμερα.

Στους επιβεβαιωμένους στόχους περιλαμβάνονται μέλη φοιτητικού κινήματος, ακτιβιστές, βουλευτές της αντιπολίτευσης και ένας τοπικός σύμβουλος, σύμφωνα με το TVP.

Pegasus και NoviSpy σε κινητά

Τουλάχιστον μία συσκευή στοχοποιήθηκε με το Pegasus, το κατασκοπευτικό λογισμικό της ισραηλινής NSO Group, ενώ σε τουλάχιστον δύο κινητά εντοπίστηκε κακόβουλο λογισμικό παρόμοιο με το NoviSpy, το οποίο είχε αποκαλυφθεί για πρώτη φορά στη Σερβία από τη Διεθνή Αμνηστία τον Δεκέμβριο του 2024.

Σε μία περίπτωση, σύμφωνα με τη SHARE Foundation, μέλος του φοιτητικού κινήματος στοχοποιήθηκε με έκδοση του Pegasus τύπου zero-click, η οποία δεν απαιτεί από τον χρήστη να πατήσει σε σύνδεσμο ή να πραγματοποιήσει οποιαδήποτε ενέργεια για να μολυνθεί η συσκευή.

Σε άλλη περίπτωση, το NoviSpy εντοπίστηκε στο κινητό φοιτητή, του οποίου η συσκευή είχε προηγουμένως κατασχεθεί κατά τη διάρκεια αστυνομικής ανάκρισης.

Η Διεθνής Αμνηστία συμμετείχε στην τεχνική διερεύνηση των περιστατικών.

«Μπορούσαν να ανοίξουν το μικρόφωνο και την κάμερα»

Σε συνέντευξη Τύπου στο Βελιγράδι, μία ακτιβίστρια φοιτήτρια, η οποία συστήθηκε μόνο ως Μίλιτσα, ανέφερε ότι έλαβε στα μέσα Αυγούστου ειδοποίηση πως το τηλέφωνό της είχε μολυνθεί.

«Μπορούσαν να έχουν πρόσβαση στο μικρόφωνο και την κάμερα του τηλεφώνου και να τα ενεργοποιούν ενώ κάνουμε μπάνιο ή μιλάμε για προσωπικά θέματα. Δεν είναι φυσιολογικό να γίνεται αυτό. Δεν είναι φυσιολογικό να μην έχουμε δικαίωμα στην ιδιωτικότητα», είπε.

Το Reuters σημειώνει ότι δεν κατέστη δυνατό να εξακριβωθεί ποιος βρίσκεται πίσω από τις επιθέσεις.

Η NSO Group έχει δηλώσει ότι διαθέτει το λογισμικό της αποκλειστικά σε κυβερνήσεις.

Η κυβέρνηση απορρίπτει τις καταγγελίες

Η πρόεδρος της σερβικής Βουλής και υψηλόβαθμο στέλεχος του κυβερνώντος Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος, Άνα Μπρνάμπιτς, απέρριψε κατηγορηματικά τους ισχυρισμούς των φοιτητών ότι παρακολουθούνταν.

«Απολύτως όχι», δήλωσε σε συνέντευξή της στο Euronews Serbia. «Δεν πιστεύω ούτε μία λέξη από όσα είπαν οι φοιτητές και η SHARE Foundation».

Η NSO Group δεν απάντησε άμεσα σε αίτημα για σχόλιο. Σε έκθεση που είχε δημοσιεύσει τον Ιανουάριο, η εταιρεία ανέφερε ότι συνεργάζεται με τους πελάτες της για την αντιμετώπιση πιθανών παραβιάσεων και ότι, σε περιπτώσεις σοβαρής ή επαναλαμβανόμενης μη συμμόρφωσης, μπορεί να αναστείλει ή να τερματίσει τη συνεργασία.

Οι τοπικές εκλογές ως «τεστ» πριν από τις εθνικές κάλπες

Η στοχοποίηση συνέπεσε, σύμφωνα με τη SHARE Foundation, με τις τοπικές εκλογές της 29ης Μαρτίου σε 10 δήμους, οι οποίες θεωρήθηκαν δοκιμασία για το κατά πόσο πολιτικές δυνάμεις που στηρίζονται από το φοιτητικό κίνημα μπορούν να οργανωθούν και να ανταγωνιστούν το κυβερνών κόμμα.

Η οργάνωση προειδοποιεί ότι η ψηφιακή στοχοποίηση μπορεί να αποτελεί προάγγελο παρόμοιων ενεργειών ενόψει των βουλευτικών εκλογών που είναι προγραμματισμένες για τον Οκτώβριο.

Ο επικεφαλής του εργαστηρίου ασφάλειας της Διεθνούς Αμνηστίας, Ντόνχα Ο Κέρβεϊλ, δήλωσε ότι τα νέα ευρήματα δείχνουν πως «Σέρβοι φοιτητές ακτιβιστές συνεχίζουν να στοχοποιούνται με παρεμβατικό κατασκοπευτικό λογισμικό».

«Χωρίς δικαστική άδεια, αποτελεί έγκλημα»

Η νομικός Άνα Τόσκιτς Τσβετίνοβιτς, από την οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων Partneri Srbija, υποστήριξε ότι η χρήση τέτοιου λογισμικού χωρίς δικαστική έγκριση συνιστά ποινικό αδίκημα βάσει της σερβικής νομοθεσίας.

«Ο Κώδικας Ποινικής Δικονομίας προβλέπει τις περιπτώσεις στις οποίες επιτρέπεται η μυστική παρακολούθηση. Πρέπει να υπάρχει αιτιολογημένη δικαστική απόφαση. Από όσο γνωρίζουμε, εδώ δεν υπάρχει κάτι τέτοιο», δήλωσε.

Υπενθύμισε επίσης ότι το Σύνταγμα της Σερβίας εγγυάται το δικαίωμα προστασίας των προσωπικών δεδομένων.

Citizen Lab: Στοχοποίηση πριν από κρίσιμες εκλογές

Σύμφωνα με τον Μπιλ Μάρτσακ, ανώτερο ερευνητή του Citizen Lab στον Καναδά, το Pegasus εγκαταστάθηκε σε τουλάχιστον ένα κινητό φοιτητή μεταξύ Δεκεμβρίου 2025 και Ιανουαρίου 2026.

Ο ίδιος ανέφερε ότι μεταγενέστερες ενημερώσεις ασφαλείας της Apple έχουν εξουδετερώσει το συγκεκριμένο spyware.

Ο επίσης ερευνητής του Citizen Lab, Τζον Σκοτ-Ρέιλτον, δήλωσε ότι τα ευρήματα και οι ειδοποιήσεις της Apple «αποκαλύπτουν ότι το ειρηνικό φιλοδημοκρατικό κίνημα της Σερβίας στοχοποιείται επιθετικά με εμπορικό κατασκοπευτικό λογισμικό ενόψει κρίσιμων εκλογικών αναμετρήσεων το 2026».

Η NSO Group βρίσκεται σε αμερικανική μαύρη λίστα από το 2021 λόγω ανησυχιών για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το 2025 εξαγοράστηκε από αμερικανικό επενδυτικό όμιλο, ωστόσο εξακολουθεί να δραστηριοποιείται από το Ισραήλ και να υπάγεται στο ισραηλινό ρυθμιστικό πλαίσιο.

Η Apple ανακοίνωσε ότι στις 13 Αυγούστου απέστειλε ειδοποιήσεις ασφαλείας σε στοχοποιημένους χρήστες σε 110 χώρες, ενώ συνολικά μέχρι σήμερα έχει ενημερώσει χρήστες σε περισσότερες από 150 χώρες.