Η υιοθέτηση από τον Ντόναλντ Τραμπ των επιχειρημάτων της Ρωσίας στον πόλεμο κατά της Ουκρανίας αποτελεί εδώ και καιρό αιτία συναγερμού και απογοήτευσης στη Δύση. Τώρα, ένα ακόμη πιο ανησυχητικό προηγούμενο του Κρεμλίνου που χρονολογείται από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου αναβιώνει λόγω της εμμονής του Αμερικανού προέδρου με την κατάληψη της Γροιλανδίας: αυτό της διενέργειας επιθέσεων εναντίον στρατιωτικών συμμάχων.
Όπως αναφέρει ο Guardian, η Σοβιετική Ένωση εισέβαλε δύο φορές στους κομμουνιστές εταίρους της ενώ βρισκόταν σε μια μακρά ιδεολογική και στρατιωτική αντιπαράθεση με την καπιταλιστική Δύση, και υποστήριξε ανοιχτά το δικαίωμα να παρεμβαίνει στις υποθέσεις άλλων συμμάχων, εάν αυτοί απέκλιναν από τις πολιτικές που υπαγόρευε η Μόσχα.
Ο επαναλαμβανόμενος ισχυρισμός του Τραμπ ότι οι ΗΠΑ «χρειάζονται» τη Γροιλανδία για σκοπούς εθνικής ασφάλειας και η άρνησή του να αποκλείσει την απόκτησή της με στρατιωτική βία, έχει φέρει την Ουάσινγκτον σε τροχιά σύγκρουσης με τη Δανία, έναν σύμμαχο του ΝΑΤΟ που έχει την κυριαρχία επί της αυτόνομης, αυτοδιοικούμενης περιοχής. Ο Τραμπ δήλωσε ότι «μπορεί να υπάρξει επιλογή» ανάμεσα στον έλεγχο της Γροιλανδίας και τη διατήρηση του ΝΑΤΟ ανέπαφου.
Μια γεωπολιτική απειλή από τα παλιά
Σύμφωνα με το άρθρο του Robert Tait στον Guardian, εάν ο Τραμπ προχωρούσε, θα βάδιζε –ίσως ασυνείδητα– σε ένα μονοπάτι παρόμοιο με αυτό που ακολούθησε η Σοβιετική Ένωση, η οποία εισέβαλε σε ευρωπαϊκές χώρες-συμμάχους υπό κομμουνιστική διοίκηση στο Σύμφωνο της Βαρσοβίας, το αντίστοιχο του ΝΑΤΟ στο ελεγχόμενο από τη Μόσχα ανατολικό μπλοκ του Ψυχρού Πολέμου.
Τα σοβιετικά στρατεύματα εισέβαλαν στην Ουγγαρία το 1956 για να καταστείλουν μια λαϊκή εξέγερση που απειλούσε να ανατρέψει το κομμουνιστικό καθεστώς της Βουδαπέστης, με έως και 3.000 νεκρούς σε αιματηρές οδομαχίες. Το 1968, η Μόσχα πραγματοποίησε εισβολή –αυτή τη φορά περιλαμβάνοντας δυνάμεις και από άλλες χώρες του Συμφώνου της Βαρσοβίας– στην Τσεχοσλοβακία για να καταστείλει την «Άνοιξη της Πράγας», της οποίας ηγείτο ο κομμουνιστής ηγέτης της χώρας Αλεξάντερ Ντούμπτσεκ, ο οποίος εισήγαγε νέες ελευθερίες με σκοπό τη δημιουργία ενός «σοσιαλισμού με ανθρώπινο πρόσωπο».
Οι εισβολές σε συμμάχους που κατέστρεψαν το Σύμφωνο της Βαρσοβίας
Σε αντίθεση με τη φημολογούμενη εισβολή του Τραμπ στη Γροιλανδία, οι σοβιετικές ενέργειες δεν έγιναν με αδικαιολόγητη περιφρόνηση για τον αντίκτυπό τους στο Σύμφωνο της Βαρσοβίας, αλλά προκειμένου να το σώσουν. Ο Ούγγρος ηγέτης, Ίμρε Νάγκι, ο οποίος αργότερα εκτελέστηκε για τον ρόλο του στην εξέγερση του 1956, προσπάθησε να αποσύρει τη χώρα από τη συμμαχία κατά τη διάρκεια της εξέγερσης.
«Η χρήση βίας από τη Σοβιετική Ένωση… ήταν μια διαφορετική περίπτωση, επειδή δεν αφορούσε εδαφική κατάκτηση, αλλά προσπαθούσε να προστατεύσει την ακεραιότητα της συμμαχίας εμποδίζοντας την άνοδο καθεστώτων που θα μπορούσαν να αποστατήσουν», δήλωσε ο Charles Kupchan, μέλος του Council on Foreign Relations και πρώην διευθυντής ευρωπαϊκών υποθέσεων του Λευκού Οίκου επί Μπαράκ Ομπάμα και Μπιλ Κλίντον.
Θα μπορούσε να γίνει το ίδιο λάθος με το ΝΑΤΟ;
«Στην περίπτωση του ΝΑΤΟ, εξετάζουμε μια συμμαχία που είναι ενωμένη και απολαμβάνει αξιοσημείωτη αλληλεγγύη από την αρχή του Ψυχρού Πολέμου. Επομένως, η ιδέα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να βρεθούν σε πόλεμο με έναν σύμμαχο του ΝΑΤΟ πραγματικά ξεπερνά κάθε φαντασία».
Για να αποτραπεί αυτό, η Δανία θα μπορούσε να επικαλεστεί το Άρθρο 4 του ΝΑΤΟ, ζητώντας διαβουλεύσεις εντός της συμμαχίας, επικαλούμενη μια επικείμενη απειλή. Εάν οι ΗΠΑ επιτίθεντο στη συνέχεια και η Δανία προσπαθούσε να επικαλεστεί το Άρθρο 5, το οποίο προβλέπει τη συλλογική άμυνα των υπόλοιπων μελών της συμμαχίας, αυτό θα μπορούσε να θέσει την Ουάσινγκτον σε στρατιωτική τροχιά σύγκρουσης με την υπόλοιπη συμμαχία.
«Εξωπραγματικό σενάριο»
Ο Kupchan υποβάθμισε τις προοπτικές ενός τέτοιου «εξωπραγματικού» σεναρίου και υποστήριξε ότι προηγούμενες εσωτερικές διαμάχες στο ΝΑΤΟ -όπως οι απειλές των ΗΠΑ κατά της Βρετανίας και της Γαλλίας κατά τη διάρκεια της κρίσης του Σουέζ το 1956 και η έντονη γαλλο-γερμανική αντίθεση στην εισβολή στο Ιράκ το 2003- δεν οδήγησαν σε στρατιωτική σύγκρουση. «Αυτός είναι ένας Λευκός Οίκος που βλέπει τον εαυτό του σαν σε ριάλιτι», είπε. «Δεν βρισκόμαστε ακόμα στον κόσμο όπου οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται στη διαδικασία προετοιμασίας για να επιτεθούν σε έναν σύμμαχο».
Ωστόσο, ακόμα κι αν οι τρέχουσες εντάσεις εκτονωθούν, ο μακροπρόθεσμος αντίκτυπος της σοβιετικής συμπεριφοράς προς το Σύμφωνο της Βαρσοβίας -το οποίο διαλύθηκε το 1989- μπορεί να προσφέρει μαθήματα για το ΝΑΤΟ.
«Ήταν πραγματικά η αρχή της παρακμής της Σοβιετικής Ένωσης, επειδή βρέθηκαν σε μια θέση όπου δεν μπορούσαν να εμπιστευτούν τους δικούς τους συμμάχους, και ήταν σε σημαντικό βαθμό η δική τους συμπεριφορά που το προκάλεσε αυτό», δήλωσε ο John Lewis Gaddis, καθηγητής ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Yale.
Τα μαθήματα του παρελθόντος για την περίπτωση της Γροιλανδίας
«Υπάρχουν κάποια μαθήματα εδώ για το ποιος είναι ο σκοπός μιας συμμαχίας. Δεν είναι μόνο η αποτροπή των αντιπάλων, αλλά και η αντανάκλαση των συμφερόντων των άλλων μελών, μερικές φορές των μικρότερων μελών της συμμαχίας. Η συμμαχία είναι πολύ ισχυρότερη εάν θέλουν να βρίσκονται εντός αυτής, παρά εάν εξαναγκάζονται από τη μεγαλύτερη δύναμη σε αυτήν».
Τα μαθήματα είναι εύκολα εφαρμόσιμα στα συμφέροντα των ΗΠΑ στη Γροιλανδία, όπου διαθέτουν στρατιωτικές βάσεις από το 1941, αφότου ιδρύθηκαν υπό τον Franklin D. Roosevelt, καθώς προετοιμαζόταν να εισέλθει στον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο στο πλευρό της Βρετανίας εναντίον του Χίτλερ.
«Μπορείτε σίγουρα να υποστηρίξετε ότι η Γροιλανδία βρίσκεται σε στρατηγική θέση και θα μπορούσε ενδεχομένως να είναι ευάλωτη μετά από χρόνια στους Κινέζους ή σε μια αναγεννημένη Ρωσία», είπε ο Gaddis. «Αλλά οι Αμερικανοί έχουν ήδη βάσεις στη Γροιλανδία. Και μου φαίνεται ότι θα ήταν πολύ πιο εύκολο να τις διατηρήσουν και, αν χρειαστεί, να τις επεκτείνουν, με τη συνεργασία της δανικής κυβέρνησης, και όχι με αυτού του είδους τη μονομερή πρόκληση. Ο Τραμπ δημιουργεί απλώς περιττές τριβές για τον εαυτό του».
