Κηδεία Μαργαρίτας Παπανδρέου: Οι επικήδειοι των γιων της – «Ήσουν μια γαλήνη μέσα στη φουρτούνα»

Πλήθος κόσμου έδωσε σήμερα (20.09.2026) το παρών στην πολιτική κηδεία της Μαργαρίτας Παπανδρέου. Άνθρωποι από την πολιτική σκηνή, φίλοι και κυρίως τα παιδιά και τα εγγόνια της, βρέθηκαν στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών για να της πουν το τελευταίο αντίο. Η σορός της θα μεταφερθεί στη συνέχεια στις εγκαταστάσεις της Ριτσώνας όπου και θα αποτεφρωθεί σε στενό οικογενειακό κύκλο, τη Δευτέρα.

Οι γιοι της Γιώργος, Νίκος και Αντρίκος, συγκίνησαν με τους επικήδειους λόγους που εκφώνησαν κατά τη διάρκεια της κηδείας της αγαπημένης τους μητέρας. Και οι 3 μίλησαν με λόγια καρδιάς για την Μαργαρίτα Παπανδρέου, ρίχνοντας «φως» στον άνθρωπο που βρίσκονταν πίσω από την μαχήτρια, στον τρόπο που τους μεγάλωσε και στην συνήθειά της να χορεύει μόνη της στα δύσκολα.

Δείτε όλα όσα έγιναν σήμερα στην κηδεία της Μαργαρίτας Παπανδρέου, στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών.

Ο πρώην πρωθυπουργός, Γιώργος Παπανδρέου ανέφερε πως η μητέρα του αγάπησε βαθιά την Ελλάδα και αγωνίστηκε για εκείνη. Τόνισε πως κατάφερε να συνδεθεί με τις Ελληνίδες οι οποίες την αγκάλιασαν και της στάθηκαν.

Με τη σειρά του, ο Νίκος Παπανδρέου αναφέρθηκε στην εποχή που ο Ανδρέας Παπανδρέου συνελήφθη από τη Χούντα. Την αποκάλεσε δε «γαλήνη μέσα στην φουρτούνα» ενώ γνωστοποίησε πως η οικογένεια θα σκορπίσει τις στάχτες της στο Αιγαίο, την αγαπημένη της θάλασσα.

Τέλος, ο Αντρίκος Παπανδρέου σχολίασε πως η Μαργαρίτα Παπανδρέου αγωνίστηκε με επιμονή και θάρρος και έδωσε απλόχερα την αγάπη της στα παιδιά της.

Το «αντίο» του Γιώργου Παπανδρέου – «Αγάπησε βαθιά την Ελλάδα»

Καλημέρα σε όλες και όλους. Εκ μέρους όλης της οικογένειάς μας, σας ευχαριστώ θερμά που είστε σήμερα εδώ. Η μάνα μας, η Μαργαρίτα, δεν γεννήθηκε Ελληνίδα. Έγινε Ελληνίδα. Αγάπησε βαθιά την Ελλάδα, την υπηρέτησε και αγωνίστηκε γι’ αυτήν. Πάνω απ’ όλα, συνδέθηκε με τις Ελληνίδες, που την υιοθέτησαν, την αγκάλιασαν και στάθηκαν δίπλα της στους κοινούς αγώνες για την ισότητα, την αξιοπρέπεια, την απελευθέρωση και την ειρήνη. Αν μας παρακολουθεί σήμερα, είμαι βέβαιος πως χαμογελά. Για τη συγκινητική συμπαράσταση προς την οικογένειά μας και για τα τόσα μηνύματα αγάπης και σεβασμού προς την ίδια και τους αγώνες της

Μηνύματα από την Ελλάδα και από όλον τον κόσμο, ιδιαίτερα από τις γυναίκες στην Κύπρο, την Τουρκία και τη Μέση Ανατολή, με τις οποίες πορεύτηκε για την ειρήνη. Σε αυτή τη λιτή τελετή, όπως η ίδια θα ήθελε, θα ακούσουμε δύο λόγια από μέλη της οικογένειάς μας και από ανθρώπους αγωνίστηκαν μαζί της. Θα ήθελα να καλέσω πρώτα, εκ μέρους του ΠΑΣΟΚ, την Άννα Διαμαντοπούλου και στη συνέχεια τη στενή της φίλη και συνοδοιπόρο, Φωτεινή Σιανού. Σας ευχαριστώ που είστε μαζί μας για να αποχαιρετήσουμε τη Μαργαρίτα μας.

Νίκος Παπανδρέου: «Ήσουν μια γαλήνη στην φουρτούνα»

Μαργαρίτα μου, έτσι σε έλεγα από μικρός, πόσα δεν περάσαμε μαζί. Το βράδυ της χούντας, θυμάμαι πώς κυνήγησες το στρατιωτικό φορτηγό στο οποίο είχαν βάλει τον Ανδρέα. Ξυπόλυτη χωρίς την αίσθηση ότι πατούσες σπασμένα γυαλιά. Ήσουν σίγουρη ότι τον πήγαιναν για εκτέλεση. Τότε σου έπιασα το χέρι. Ήμουν μόλις δέκα, και σου είπα μην το κυνηγάς, θα ζήσει. Ηρέμησες και γυρίσαμε σπίτι. Περιέργως, μου εκμυστηρεύτηκες πολλά χρόνια αργότερα, ότι με είχες πιστέψει. Μάλλον από τότε ξεκίνησε η ιδιαίτερη σχέση που είχαμε, μητέρας και γιου.

Σε ακολουθούσε μια άσβεστη νεότητα που ξεκινούσε από το μυαλό σου και κατέληγε στην καρδιά σου. Πόσες φορές δεν ερχόμασταν όλοι μας για πολιτικές και προσωπικές συμβουλές; Ήσουν μια γαλήνη στην φουρτούνα. Δεν στο έχω πει ποτέ αλλά τώρα πρέπει: Μια προσωπική κουβέντα σου με επηρέασε βαθιά. Ήταν αρχές της δεκαετίας του 2000. Με βρήκες στον καναπέ, αμίλητο και κατσουφιασμένο. Με ταλαιπωρούσε ένας επίπονος χωρισμός.

“Στην επόμενή σου σχέση”, μου είπες, “να το κλείσεις το μαγαζί. Να μην υπάρξει μεθεπόμενη. Ο κάθε χωρισμός πονάει, βασανίζει, δημιουργεί ενοχές. Ο χωρισμός παίρνει κι ένα κομμάτι από την ψυχή σου. Πόσα κομμάτια θα κόψεις ακόμη; Αν συνεχίσεις έτσι, δεν θα σου μείνει τίποτα. Σοφή κουβέντα.

Η επόμενη σχέση οδήγησε στον γάμο μου με την Αλεξία. Η νύφη που σε αγκάλιασε σφιχτά -άλλωστε γνώριζες το ιδιαίτερο της φως από τότε που ήταν μικρό κορίτσι. Έσμιξαν έτσι δυο κουλτούρες: η θερμή Ελληνίδα με το μπρίο και την φασαρία και η κάπως αποστασιοποιημένη Αμερικανίδα με το χιούμορ και την σοφία. Τελειώνω. Λίγα χρόνια μετά τον θάνατο του Ανδρέα, είχαμε καθίσει στο σαλόνι στο Καστρί. Είχες βάλει κάντρι μουσική. Και συγκεκριμένα, την Ντόλι Πάρτον που ήταν αγαπημένη σου. Όταν έφευγα, γύρισα στιγμιαία να δω πώς ήσουν, εκεί που σε άφηνα. Και ξαφνιάστηκα. Είχες σηκωθεί και χόρευες. Μόνη σου. Ίσως έτσι πολεμούσες όλα όσα σε βασάνιζαν.

Ίσως φανταζόσουν ότι χόρευες ακόμη με τον Ανδρέα, που τον είχες ερωτευτεί στη μακρινή Αμερική, την πρώτη φορά που χορέψατε μαζί, στα τέλη της μυθικής δεκαετίας του 1940. Αύριο θα σε σκορπίσουμε στην αγαπημένη σου θάλασσα του Αιγαίου. Ο τελευταίος σου χορός – τα κύματα. Goodbye, dear Margaret. Rest in peace».

Αντρίκος Παπανδρέου: «Είχε σαν αποστολή να μας βοηθά να αντέχουμε»

Η μητέρα μας ήταν το κέντρο του κόσμου μας. Το σημείο αναφοράς μας, ο άνθρωπος που μας κρατούσε όλους ενωμένους. Για πολλούς η Μαργαρίτα ήταν μια δημόσια προσωπικότητα και ένα πρότυπο. Αγωνίστηκε με επιμονή και θάρρος για τη δικαιοσύνη, την ισότητα και την ειρήνη — ως μητέρα, σύντροφος, συγγραφέας, ομιλήτρια, οργανώτρια και ακτιβίστρια. Έμοιαζε πάντα να βιάζεται να κάνει κάτι ακόμη, να προσφέρει κάτι περισσότερο, να αλλάξει έναν κόσμο που συχνά αντιστεκόταν στην αλλαγή.

Οι αξίες για τις οποίες αγωνιζόταν δημόσια ήταν οι ίδιες με τις οποίες μας μεγάλωσε: αγάπη, συμπόνια, φιλία, εμπιστοσύνη, σεβασμός, αξιοπρέπεια και πάθος για τη ζωή. Ως μητέρα, μας έδινε απλόχερα τη ζεστασιά και την αγάπη της στις αγκαλιές, στα φιλιά, στην παρουσία της. Ήταν ο άνθρωπος στον οποίο μπορούσαμε να εκμυστηρευτούμε τα πιο προσωπικά μας θέματα. Μας μάθαινε, συχνά χωρίς πολλά λόγια, πώς να ζούμε, πώς να φερόμαστε στους άλλους και πώς να ξεχωρίζουμε το σωστό από το λάθος.

Θυμάμαι ένα μικρό περιστατικό που δείχνει πόσο φυσικά ενώνονταν η δημόσια και η ιδιωτική Μαργαρίτα. Στο σπίτι μας οι δουλειές μοιράζονταν σε όλους, αγόρια και κορίτσια. Κάποτε, σε μια προεκλογική περιοδεία σε ένα χωριό, μας κάλεσαν για φαγητό. Όταν τελειώσαμε, σηκώθηκα αυθόρμητα, μάζεψα τα πιάτα και τα πήγα στην κουζίνα. Θυμάμαι ακόμη την έκπληξη στα πρόσωπα των συνδαιτημόνων γύρω μας. Για μένα όμως ήταν απολύτως φυσικό. Οι αξίες της είχαν γίνει, χωρίς καν να το καταλάβουμε, μέρος της καθημερινότητάς μας. Η ζωή μας δεν ήταν πάντα εύκολη. Υπήρξαν βαριές στιγμές, ανατροπές και δυσκολίες. Κι όμως, η μαμά είχε έναν μοναδικό τρόπο να κάνει ακόμη και τα δύσκολα πιο ανάλαφρα — με το χιούμορ, τον αυτοσαρκασμό, το γέλιο και τον χορό της. Σαν να ένιωθε ότι είχε και αυτή την αποστολή: να μας βοηθά να αντέχουμε χωρίς να χάνουμε τη χαρά της ζωής.

Το χιούμορ της ήταν ανεπανάληπτο. Μια ιστορία που μάθαμε αργότερα και αγαπούσε να μας διηγείται ήταν όταν, λόγω της μυωπίας της, είδε μια φιγούρα μέσα στο αυτοκίνητο ενός επισκέπτη που είχε προσκληθεί για φαγητό και του είπε: «”Μα γιατί δεν φέρνεις και τη γυναίκα σου μέσα;”. “Δεν είναι η γυναίκα μου”, της απάντησε εκείνος αμήχανα. “Είναι ο σκύλος μου”. Κι εκείνη αργότερα γελούσε λέγοντας πως δεν ήξερε τι θα ήταν χειρότερο: αυτό που συνέβη ή να ήταν πράγματι η γυναίκα του και να του είχε πει να φέρει μέσα τον σκύλο του.

Πολλοί γνώρισαν τη Μαργαρίτα μέσα από τους αγώνες, τις ιδέες και τη δημόσια παρουσία της. Εμείς γνωρίσαμε και τη δική μας Μαργαρίτα. Τη μητέρα που, όσο κι αν έδινε τον εαυτό της στους άλλους, κατάφερνε να κάνει καθέναν από εμάς να αισθάνεται ότι ήταν πάντα εκεί γι’ αυτόν. Νιώθουμε βαθιά υπερηφάνεια γι’ αυτήν. Όχι μόνο για όσα πέτυχε, αλλά κυρίως για τον άνθρωπο που ήταν – για τη δύναμη, τη γενναιοδωρία, τη συμπόνια και την αγάπη με την οποία έζησε. Ένα μεγάλο ευχαριστώ στον Γιώργο και την σύντροφο του Wendy, που άνοιξαν το σπίτι τους και φρόντισαν με αγάπη την μητέρα μας τα τελευταία επτά χρόνια.

Και βέβαια ευχαριστούμε θερμά την Έλσα, που τα τελευταία δεκατέσσερα χρόνια στάθηκε καθημερινά δίπλα στη μητέρα μας, με τρυφερότητα, υπομονή, αφοσίωση και αληθινή αγάπη. Της είμαστε βαθιά ευγνώμονες. Και τώρα θέλω, για μια στιγμή, να μη μιλήσω για τη Μαργαρίτα, αλλά στη μαμά μας.

Μαμά, μας έμαθες να αγαπάμε, να αντέχουμε, να αναγνωρίζουμε τα λάθη μας, να στεκόμαστε δίπλα στους άλλους και να μην ξεχνάμε τι έχει πραγματικά αξία στη ζωή. Και, πάνω απ’ όλα, μας έμαθες να αγαπάμε τη ζωή και να νοιαζόμαστε βαθιά για τους ανθρώπους. Αυτό θα προσπαθήσουμε να κρατήσουμε ζωντανό μέσα μας. Ακόμη δεν ξέρουμε πώς κατάφερες να δώσεις τόσα σε τόσους ανθρώπους και, συγχρόνως, να κάνεις εμάς να νιώθουμε ότι τα είχαμε όλα. Σε ευχαριστούμε, μαμά. Σε αγαπάμε.