Η κλιματική κρίση και η εξάπλωση χωροκατακτητικών ειδών κουνουπιών (Invasive Mosquito Species – IMS) φέρνουν την Ευρώπη αντιμέτωπη με μια νέα, οδυνηρή υγειονομική απειλή, καθώς μια πρόσφατη επιστημονική μελέτη αποκαλύπτει ότι η τροπική ασθένεια τσικουνγκούνια (chikungunya), που προκαλείται από τον ομώνυμο ιό (CHIKV), μπορεί πλέον να μεταδοθεί στο μεγαλύτερο μέρος της ηπείρου.
Τα συγκλονιστικά ευρήματα της έρευνας αποδεικνύουν ότι οι υψηλότερες θερμοκρασίες επιτρέπουν τη μετάδοση του ιού για περισσότερους από έξι μήνες τον χρόνο σε χώρες του ευρωπαϊκού νότου, όπως η Ελλάδα και η Ισπανία, αναφέρει ο Guardian.
Η μετάδοση
Όταν ένα κουνούπι τσιμπήσει έναν άνθρωπο που έχει μολυνθεί, ο ιός τσικουνγκούνια εισέρχεται αρχικά στο έντερό του.
Έπειτα, ύστερα από την απαραίτητη περίοδο επώασης, ο ιός μεταφέρεται στο σάλιο του κουνουπιού, με αποτέλεσμα να μπορεί να μεταδοθεί στο επόμενο άτομο που θα τσιμπήσει. Ωστόσο, εάν ο χρόνος επώασης υπερβαίνει το προσδόκιμο ζωής του κουνουπιού, τότε η αλυσίδα μετάδοσης διακόπτεται και ο ιός δεν εξαπλώνεται.
Στην Ευρώπη, οι επιδημίες συνήθως ξεκινούν όταν μολυσμένοι ταξιδιώτες επιστρέφουν από τροπικές περιοχές και τσιμπιούνται από τοπικά κουνούπια-τίγρεις, τα οποία στη συνέχεια μεταφέρουν και διασπείρουν τη νόσο στον γενικό πληθυσμό.
Η επίδραση της θερμοκρασίας
Η ανάλυση, που δημοσιεύθηκε στο Journal of Royal Society Interface, είναι η πρώτη που αξιολογεί πλήρως την επίδραση της θερμοκρασίας στον χρόνο επώασης του ιού στο ασιατικό κουνούπι-τίγρης (Aedes albopictus).
Το πιο ανησυχητικό εύρημα είναι ότι η ελάχιστη θερμοκρασία μετάδοσης είναι κατά 2,5°C χαμηλότερη από τις προηγούμενες εκτιμήσεις, θέτοντας το όριο στους 13°C – 14°C.
Ο Sandeep Tegar, από το UK Centre for Ecology and Hydrology (UKCEH) και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, δήλωσε: «Ο ρυθμός της παγκόσμιας θέρμανσης στην Ευρώπη είναι περίπου διπλάσιος από τον ρυθμό της παγκόσμιας θέρμανσης σε παγκόσμια κλίμακα και το κατώτερο όριο θερμοκρασίας για την εξάπλωση του ιού έχει μεγάλη σημασία, επομένως οι νέες εκτιμήσεις μας είναι αρκετά σοκαριστικές. Η επέκταση της νόσου προς τα βόρεια είναι απλώς θέμα χρόνου».
Από τις τροπικές περιοχές στην καρδιά της Ευρώπης
Ενώ παλαιότερα η ασθένεια περιοριζόταν σε τροπικές περιοχές -εντοπίστηκε για πρώτη φορά το 1952 στην Τανζανία-, το 2025 σημειώθηκαν εξάρσεις με εκατοντάδες περιστατικά στη Γαλλία και την Ιταλία, ενώ έχουν αναφερθεί μικρός αριθμός κρουσμάτων σε περισσότερες από 10 ευρωπαϊκές χώρες.
Ο Δρ Steven White, επίσης από το UKCEH, υπογράμμισε την ταχύτητα της αλλαγής, δηλώνοντας: «Πριν από είκοσι χρόνια, αν έλεγες ότι πρόκειται να έχουμε τσικουνγκούνια και δάγκειο πυρετό στην Ευρώπη, όλοι θα έλεγαν ότι είσαι τρελός: αυτές είναι τροπικές ασθένειες. Τώρα όλα έχουν αλλάξει. Αυτό οφείλεται σε αυτό το εισβάλλον κουνούπι και στην κλιματική αλλαγή – είναι πραγματικά τόσο απλό όσο αυτό».
«Βλέπουμε ραγδαία αλλαγή και αυτό είναι που προκαλεί ανησυχία. Μέχρι πέρυσι, η Γαλλία είχε καταγράψει περίπου 30 κρούσματα chikungunya τα τελευταία περίπου 10 χρόνια. Πέρυσι, κατέγραψαν πάνω από 800», τόνισε.
Ο ιός μεταφέρθηκε από ταξιδιώτες που επέστρεφαν από υπερπόντια γαλλικά εδάφη στις τροπικές περιοχές όπου υπήρχαν επιδημίες, αναφέρει ο Guardian.
Οι επιπτώσεις στην υγεία
Η λοίμωξη τσικουνγκούνια προκαλεί σοβαρούς και παρατεταμένους πόνους στις αρθρώσεις, ενώ μπορεί να αποβεί μοιραία για παιδιά και ηλικιωμένους.
«Αυτή η μελέτη είναι σημαντική επειδή υποδηλώνει ότι η μετάδοση [στην Ευρώπη] μπορεί να γίνει ακόμα πιο εμφανής με την πάροδο του χρόνου», προειδοποίησε η Diana Rojas Alvarez, επικεφαλής της ομάδας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για ιούς που μεταδίδονται από έντομα και τσιμπούρια.
Σημείωσε μάλιστα ότι έως και το 40% των ασθενών εμφανίζουν αρθρίτιδα ή πολύ σοβαρό πόνο ακόμα και πέντε χρόνια μετά τη μόλυνση.
Κατάρρευση της «φυσικής ασπίδας»
Ιστορικά, οι κρύοι χειμώνες της Ευρώπης σταματούσαν τη δραστηριότητα των κουνουπιών, λειτουργώντας ως ασπίδα προστασίας.
Ωστόσο, η υπερθέρμανση του πλανήτη επιτρέπει πλέον στο κουνούπι-τίγρης να παραμένει ενεργό όλο το χρόνο στη νότια Ευρώπη.
«Η διαίσθησή μας είναι ότι πρόκειται να έχουμε πολύ μεγαλύτερες εξάρσεις επειδή δεν υπάρχει πλέον αυτή η φυσική αντιπυρική ζώνη», εξήγησε ο White, τονίζοντας ότι το συγκεκριμένο είδος κουνουπιού είναι ικανό να μεταδώσει επίσης τον δάγκειο πυρετό και τον ιό Ζίκα.
