Ερντογάν: Νέα υπόθεση σκανδάλου στο στενό του περιβάλλον

Του ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΑΡΕΤΑΙΟΥ – ΠΗΓΗ: Realnews

Η κρίση που βρίσκεται σε εξέλιξη γύρω από τα επενδυτικά funds στην Τουρκία μπορεί να εξελιχθεί σε μία από τις πιο σοβαρές πολιτικές και ηθικές δοκιμασίες των τελευταίων ετών για το AKP, καθώς αφορά το εσωτερικό του καθεστώτος. Παράλληλα, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επιχειρεί να αξιοποιήσει την κατάσταση για να ενισχύσει πολιτικά τη θέση του, εμφανιζόμενος ως ο ηγέτης που καθαρίζει το σύστημά του, επιβάλλει κυρώσεις στους υπεύθυνους, αποζημιώνει τους πολίτες και μπορεί να εξέλθει τελικά ισχυρότερος από την κρίση.

Η υπόθεση απέκτησε έντονα πολιτικά χαρακτηριστικά μετά την εμπλοκή της πρώην υπουργού και αντιπροέδρου του AKP, Φατμά Μπετούλ Σαγιάν Καγιά, καθώς και του συζύγου της, Ιλιάς Καγιά. Οι καταγγελίες αναφέρουν ότι το ζευγάρι τοποθέτησε συνολικά περίπου 163 εκατ. λίρες σε μετοχές που σχετίζονται με τα funds της υπόθεσης και ότι φέρεται να πούλησε τις μετοχές κοντά στα υψηλότερα επίπεδα των τιμών, κερδίζοντας περίπου 2,17 δισ. λίρες. Η αποκάλυψη οδήγησε την Καγιά σε παραίτηση από την αντιπροεδρία του AKP και από άλλες κομματικές θέσεις. Παράλληλα, οι Αρχές έλαβαν προληπτικά μέτρα και δέσμευσαν περιουσιακά στοιχεία της ίδιας και του συζύγου της, ενώ η έρευνα για τις συναλλαγές τους βρίσκεται σε εξέλιξη.

Η αντίδραση του καθεστώτος εκδηλώνεται άμεσα, σε πολλά επίπεδα και με συγκεκριμένο σχεδιασμό. Ο Ερντογάν προσπαθεί μέχρι στιγμής με επιτυχία να εμφανιστεί υπεράνω του σκανδάλου, όχι ως επικεφαλής ενός μηχανισμού που δεν κατάφερε να το αποτρέψει, αλλά ως η ανώτατη Αρχή η οποία θα εξυγιάνει την κατάσταση, θα εντοπίσει και θα τιμωρήσει τους υπεύθυνους, θα αποζημιώσει τους πολίτες και θα αποκαταστήσει την τάξη.

Κατά την ομιλία του για την έναρξη της νέας κοινοβουλευτικής περιόδου, την 1η Οκτωβρίου, ο Τούρκος πρόεδρος υπογράμμισε εκ νέου πως δεν πρόκειται να θυσιαστούν τα δικαιώματα κανενός και ότι η κρίση δεν θα απειλήσει την οικονομική ασφάλεια ή την κοινωνική ειρήνη. Παράλληλα, ανέφερε πως η κυβέρνηση έχει συγκροτήσει ειδικό συντονιστικό συμβούλιο υπό τον αντιπρόεδρο Τζεβντέτ Γιλμάζ. Το όργανο θα επιταχύνει τις εκκαθαρίσεις, θα συντονίσει τις εποπτικές Αρχές και, κυρίως, θα οργανώσει την καταβολή αποζημιώσεων στους επενδυτές, ζήτημα που θεωρείται καθοριστικό.

Μηχανισμός αποζημιώσεων

Η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς έχει αφήσει πίσω τις γενικές διαβεβαιώσεις και προχωρά στην εφαρμογή συγκεκριμένου σχεδίου αποζημιώσεων. Προβλέπονται ενδιάμεσες καταβολές έως 1 εκατ. λίρες για κάθε επενδυτή και κάθε fund, ενώ προτεραιότητα θα δοθεί στους μικρότερους επενδυτές. Για τις πληρωμές θα αξιοποιηθούν τα διαθέσιμα ρευστά, τα προϊόντα εκκαθάρισης και τα κεφάλαια που θα συγκεντρωθούν από το αντίστοιχο ταμείο. Παράλληλα, ανοίγουν ειδικοί λογαριασμοί, ώστε όσοι είχαν αποκομίσει εξαιρετικά μεγάλα κέρδη να επιστρέψουν χρήματα πριν οι υποθέσεις τους οδηγηθούν υποχρεωτικά στη Δικαιοσύνη.

Το πολιτικό πλεονέκτημα του Ερντογάν

Πρόσωπα που παρακολουθούν την υπόθεση χαρακτηρίζουν το μέτρο αυτό το ισχυρότερο πολιτικό όπλο του Ερντογάν. Όπως επισημαίνουν, ο Τούρκος Πρόεδρος δεν απορρίπτει το γεγονός ότι το σύστημα εμφάνισε σοβαρές δυσλειτουργίες και φαινόμενα διαφθοράς. Αντίθετα, επιχειρεί να παρουσιάσει την αποκάλυψή τους ως ένδειξη ότι το κράτος διατηρεί την ικανότητα να διορθώνει τον εαυτό του. Με αυτόν τον τρόπο, η κάθαρση αποκτά αντίστροφη λειτουργία: η σήψη δεν προβάλλεται ως σημάδι γενικευμένης κατάρρευσης, αλλά ως δυνατότητα της εξουσίας να εντοπίσει, να απομονώσει και να απομακρύνει τα προβλήματα.

Αρθρογράφοι που πρόσκεινται στο καθεστώς, όπως ο Αχμέτ Τασγκετιρέν και ο Μεχμέτ Οτσακτάν της εφημερίδας «Karar», θέτουν ανοιχτά πλέον το ζήτημα αν η πολυετής άσκηση της εξουσίας έχει αποδυναμώσει το ηθικό λεξιλόγιο του συντηρητικού χώρου. Στον αντίποδα, ο καθεστωτικός Αϊντίν Γιουνάλ, μέσω της «Yeni Safak», ιδεολογικού προπυργίου του ΑΚΡ, επιχειρεί να διαμορφώσει άμυνα, υποστηρίζοντας ότι η Καγιά μπορεί να θεωρηθεί πως πρόδωσε τον Ερντογάν και το κίνημα, χωρίς όμως το σκάνδαλο να μετατραπεί σε επίθεση εναντίον της θρησκείας, της μαντίλας ή των θρησκευομένων. Η αντιπαράθεση αυτή δείχνει πως η κρίση έχει ήδη υπερβεί την οικονομική πολιτική και αγγίζει τον πιο ευαίσθητο ιδεολογικό πυρήνα του καθεστώτος.

Παράλληλα, στον καθεστωτικό Τύπο διαμορφώνεται μια δεύτερη γραμμή άμυνας, η οποία στηρίζει την εκδοχή ότι, παρότι η κρίση είναι πραγματική, η κριτική της αντιπολίτευσης κατά του καθεστώτος εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια αποσταθεροποίησης. Ο Ζαφέρ Σαχίν, γράφοντας στη «Milliyet», έκανε λόγο ακόμη και για «πέμπτη φάλαγγα» που επιδιώκει, μέσω του σκανδάλου, να κλονίσει την εμπιστοσύνη στο κράτος και να βλάψει τον Ερντογάν, ενώ ο Γιουτσέλ Κοτς της «Turkiye» προχώρησε περισσότερο, συνδέοντας την υπόθεση με ένα υποτιθέμενο πλάνο για πρόωρες εκλογές το 2026 και με νέα επιχείρηση εξασθένησης της εξουσίας, τόσο από το εσωτερικό όσο και από το εξωτερικό.

Στο πλαίσιο αυτής της εκδοχής, ο Ερντογάν παρουσιάζεται συγχρόνως ως εκείνος που εξυγιαίνει το σκάνδαλο και ως το ύστατο θύμα όσων επιδιώκουν να το στρέψουν εναντίον του.

Το αν η συγκεκριμένη τακτική θα αποδώσει θα φανεί το προσεχές διάστημα: ο Ερντογάν διατηρεί ακόμη το πλεονέκτημα της πρωτοβουλίας, του κρατικού μηχανισμού και της δυνατότητας να καθορίζει τον ρυθμό της πολιτικής αφήγησης, όμως αυτή τη φορά οι δεσμεύσεις μπορούν να μετρηθούν.

Οι πολίτες θα κρίνουν αν καταβάλλονται τα ποσά των αποζημιώσεων, αν ανακτώνται τα μεγάλα χρηματικά ποσά και αν η κάθαρση περιορίζεται στους εύκολους στόχους ή φτάνει όντως στο εσωτερικό της κυβερνώσας ελίτ. Εφόσον οι αποζημιώσεις προχωρήσουν και η έρευνα αγγίξει έστω ορισμένα πολιτικά ευαίσθητα πρόσωπα, ο Ερντογάν ενδέχεται να μετατρέψει μια επικίνδυνη κρίση σε επίδειξη διορθωτικής ισχύος. Αν, αντίθετα, η κάθαρση αποδειχθεί περιορισμένη και οι απώλειες παραμείνουν κατά μεγάλο μέρος ακάλυπτες, η κρίση των funds θα απειλήσει να εξελιχθεί σε μία από τις σοβαρότερες προκλήσεις για το καθεστώς Ερντογάν.