Ισραήλ – Flydubai: Απόρρητα έγγραφα φέρνουν στο φως κενά στην ασφάλεια πτήσεων – Πώς προαναγγέλθηκε η αποτυχία ελέγχων

Το Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας (NSC) του Ισραήλ είχε επισημάνει από πέρυσι ότι το υπουργείο Μεταφορών δεν ανταποκρινόταν επαρκώς στους ελέγχους (screening) που αφορούν αλλοδαπά πληρώματα πτήσεων εξωτερικού οι οποίες εισέρχονται στη χώρα, όπως αποκαλύπτει πηγή στην ισραηλινή εφημερίδα Haaretz.

Η ίδια πηγή αναφέρει ότι το Υπουργικό Συμβούλιο Ασφαλείας του Ισραήλ αποφάσισε το 2021 να περάσει η αρμοδιότητα ελέγχου των αλλοδαπών πληρωμάτων από τη Σιν Μπετ στο υπουργείο Μεταφορών.

Όπως μεταδίδουν οι Times of Israel, η απόφαση προέβλεπε ότι η Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας (CAA) του υπουργείου Μεταφορών «θα ελέγχει αν οι οδηγίες ασφαλείας στις ξένες χώρες που δεν κατατάσσονται στις υψηλότερου κινδύνου πληρούν τους κανονισμούς των διεθνών συνθηκών».

Αργότερα, το Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το υπουργείο δεν λειτουργούσε σύμφωνα με αυτή την απόφαση.

Παρότι διαπιστώθηκε αυτό, το NSC, μετά την αξιολόγησή του, εισηγήθηκε η αρμοδιότητα να παραμείνει στο υπουργείο Μεταφορών, υπό την άσκησή της από την Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας της χώρας. Το στρατιωτικό ραδιόφωνο του Ισραήλ (Army Radio) ήταν το πρώτο που μετέδωσε τις σχετικές πληροφορίες.

Το Υπουργικό Συμβούλιο Ασφαλείας, στις 23 Μαΐου 2024, έδωσε εντολή στο Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας να συγκροτήσει εντός 90 ημερών ειδική ομάδα, με εκπροσώπους του υπουργείου Μεταφορών, της CAA, της Σιν Μπετ, της Μοσάντ και του υπουργείου Οικονομικών. Η ομάδα θα έπρεπε να «εξετάσει το πλαίσιο ασφαλείας για τις διεθνείς εμπορικές πτήσεις προς το Ισραήλ και να συντάξει συστάσεις για αλλαγές».

Κατά τις συζητήσεις, που κράτησαν έναν ολόκληρο χρόνο, η Σιν Μπετ τόνισε πως δεν διαθέτει ούτε το προσωπικό ούτε τον προϋπολογισμό ώστε να αναλάβει τους ελέγχους ασφαλείας των ξένων πτήσεων.

Το Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας υιοθέτησε αυτή τη θέση και ανέφερε γραπτώς ότι «είναι σωστό το υπουργείο Μεταφορών να εκπληρώσει την ευθύνη του επί των ξένων πτήσεων… προκειμένου όμως η Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας να μπορέσει να αναλάβει την ευθύνη για το ζήτημα, θα απαιτηθεί το κατάλληλο προσωπικό και ο αντίστοιχος προϋπολογισμός».

Τα έγγραφα του NSC δείχνουν ότι με τη θέση αυτή συμφώνησε και ο επικεφαλής της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας, Σμουέλ Ζακάι.

Οι αντιδράσεις στο υπουργείο και η απόφαση Νετανιάχου

Από την πλευρά του, ο επικεφαλής ασφαλείας του υπουργείου Μεταφορών, Άβρι Κοέν, αντέδρασε έντονα. Υποστήριξε ότι το υπουργείο δεν μπορεί να σηκώσει ένα τόσο μεγάλο βάρος ασφαλείας και επιτέθηκε οργισμένα στον Ζακάι, επειδή συναίνεσε σε κάτι που «γνωρίζεις ότι είναι υπερβολικά μεγάλο για εσένα», κατά το Army Radio.

Το ρεπορτάζ επισημαίνει ότι στη Διεύθυνση Ασφαλείας του υπουργείου εργάζονται μόλις τρεις μόνιμοι δημόσιοι υπάλληλοι, ενώ δεκάδες ακόμη εργαζόμενοι απασχολούνται ως εξωτερικοί ιδιώτες εργολάβοι.

Πηγή που έλαβε μέρος στις διαβουλεύσεις δήλωσε στο Army Radio: «Ολόκληρη η επιστημονική και υπηρεσιακή ομάδα στο υπουργείο Μεταφορών αντιτάχθηκε σθεναρά στη μεταφορά των αρμοδιοτήτων, με μόνη εξαίρεση τον επικεφαλής της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας, Σμουέλ Ζακάι».

«Όλοι σηκώθηκαν και είπαν στην υπουργό Μίρι Ρεγκέβ ότι θα ήταν σοβαρό λάθος να αναλάβουν μια τόσο τεράστια ευθύνη».

Στην υπουργό εξήγησαν ότι το υπουργείο δεν θα είχε κανέναν τρόπο να γνωρίζει εάν ένας Σύρος αλλοδαπός, ο οποίος κατοικεί στο Ηνωμένο Βασίλειο και ταξιδεύει αεροπορικώς προς το Ισραήλ, είχε μεγαλώσει σε εχθρικό κράτος.

Η ίδια πηγή, την οποία επικαλείται το στρατιωτικό ραδιόφωνο του Ισραήλ, προσθέτει: «Υπήρξαν σοβαρές εκρήξεις, αντιπαραθέσεις και αιχμηρές επιστολές, αλλά η υπουργός Ρεγκέβ, ο διευθύνων σύμβουλος Μοσέ Μπεν Ζακέν και ο επικεφαλής της CAA, Ζακάι, δεν άκουγαν».

«Η υπουργός συντάχθηκε με τη θέση του Ζακάι, και στη συνάντηση που είχαν με τον Πρωθυπουργό, βγήκαν από τη συζήτηση έχοντας μεταφέρει την ευθύνη στο υπουργείο Μεταφορών».

Τελικά, το 2025, ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου αποφάσισε την πλήρη μεταφορά της ευθύνης για την ασφάλεια των ξένων πτήσεων στο υπουργείο Μεταφορών.

Τον Μάρτιο της ίδιας χρονιάς, το Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας επανήλθε με νέα προειδοποίηση σε γραπτό έγγραφο, υπογραμμίζοντας ότι το υπουργείο Μεταφορών δεν ανταποκρίνεται στον ρόλο του ως προς την εποπτεία των ελέγχων ασφαλείας στις πτήσεις εξωτερικού.

Η έκθεση του NSC έδειξε ακόμη πως, αντίθετα με την πρακτική άλλων χωρών, το Ισραήλ δεν διαθέτει μία ενιαία αρχή που να είναι αρμόδια για την ασφάλεια των αερομεταφορών.

Η αρμοδιότητα, αντίθετα, είναι διασπασμένη μεταξύ της Σιν Μπετ, που επιβλέπει τις ισραηλινές αεροπορικές εταιρείες, και του υπουργείου Μεταφορών, το οποίο έχει την ευθύνη για τις πτήσεις ξένων αερομεταφορέων.

Ο συγκεκριμένος καταμερισμός βρέθηκε στο στόχαστρο σφοδρής κριτικής μετά την απόπειρα Ομανού συγκυβερνήτη να προκαλέσει την πτώση αεροσκάφους της flydubai με προορισμό το Ισραήλ. Για τον εν λόγω πιλότο είχαν διατυπωθεί και παλαιότερα προειδοποιήσεις εξαιτίας των ακραίων ριζοσπαστικών πεποιθήσεών του.

Μυστικές υπηρεσίες και ευθύνες για τους ελέγχους

Μολονότι είχε παραδεχθεί ότι δεν διέθετε επαρκείς πόρους, το υπουργείο Μεταφορών ουδέποτε απευθύνθηκε στη Σιν Μπετ ή στη Μοσάντ ζητώντας βοήθεια για να ελεγχθεί επιβάτης ή μέλος πληρώματος, όπως μετέδωσε το Army Radio.

Οι δύο υπηρεσίες πληροφοριών, πάντως, ήξεραν ότι το υπουργείο Μεταφορών ήταν εντελώς ανίκανο να αντιμετωπίσει την κατάσταση. Παρά ταύτα, δεν ανέλαβαν καμία πρωτοβουλία ώστε να καλυφθεί αυτό το κενό.

Μια δεύτερη πηγή ανέφερε: «Η Σιν Μπετ και η Μοσάντ γνώριζαν πολύ καλά ότι το υπουργείο Μεταφορών ήταν διαλυμένο, ότι δεν είχε ανθρώπους, δεν είχε θέσεις και δεν είχε δυνατότητες».

«Πώς αποποιήθηκαν έτσι την ευθύνη και τα φόρτωσαν όλα στο υπουργείο Μεταφορών; Η ευθύνη ανήκει στο υπουργείο Μεταφορών — αλλά η Σιν Μπετ και η Μοσάντ επέτρεψαν επίσης αυτή την αποτυχία».

Η αντίφαση με τις αποφάσεις του Υπουργικού Συμβουλίου

Η υπουργός Μεταφορών του Ισραήλ, Μίρι Ρεγκέβ, από την πλευρά της, δήλωσε το Σάββατο σε συνέντευξη στο Kan 11 ότι οι υπηρεσίες πληροφοριών, και όχι το δικό της υπουργείο, έχουν την ευθύνη να ελέγχουν τις καταστάσεις με τα ονόματα των πληρωμάτων.

Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά, «Εκείνοι που οφείλουν να διενεργούν την επαλήθευση είναι οι υπηρεσίες πληροφοριών, κι εμείς δεν είμαστε υπηρεσία πληροφοριών».

Οι τοποθετήσεις της, εντούτοις, φαίνεται να βρίσκονται σε άμεση αντίθεση τόσο με την κυβερνητική απόφαση που ελήφθη το 2021 όσο και με την εκτίμηση του Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας. Αμφότερες ορίζουν το υπουργείο Μεταφορών ως αρμόδιο για τις πτήσεις ξένων εταιρειών.

Το νομικό «παραθυράκι» στους ελέγχους πληρωμάτων

Το συμβάν με τη flydubai έφερε ταυτόχρονα στην επιφάνεια ένα γενικότερο κενό στον τρόπο με τον οποίο το Ισραήλ ελέγχει τα πληρώματα από το εξωτερικό, επισημαίνει η Haaretz.

Ένας νόμος που εγκρίθηκε το 2023 δίνει στις Αρχές του Ισραήλ τη δυνατότητα να συγκεντρώνουν δεδομένα ταυτοποίησης για επιβάτες και πληρώματα. Σε αυτά περιλαμβάνονται το ονοματεπώνυμο, η υπηκοότητα, η ημερομηνία γέννησης και οι πληροφορίες του διαβατηρίου.

Όταν το Ισραήλ ζητά αυτά τα δεδομένα, οι αεροπορικές εταιρείες του εξωτερικού είναι υποχρεωμένες να τα διαβιβάζουν το αργότερο 48 ώρες πριν από την αναχώρηση, για την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας και την προστασία της πολιτικής αεροπορίας.

Ο ίδιος νόμος, ωστόσο, δεν επιβάλλει στους φορείς ασφαλείας να υποβάλλουν κάθε κατάσταση πληρώματος σε εξονυχιστική εξέταση.

Η αστυνομία, η Μοσάντ και η Σιν Μπετ μπορούν να εξετάζουν τα δεδομένα αφού περιέλθουν στην κατοχή τους, όμως δεν δεσμεύονται νομικά να προχωρούν σε τέτοιο έλεγχο για κάθε πτήση.

Πηγές από τον χώρο της ασφάλειας δήλωσαν στη Haaretz ότι το Ισραήλ είχε παραλάβει πριν από την πτήση τις καταστάσεις με τους επιβάτες και τα μέλη του πληρώματος του συγκεκριμένου δρομολογίου της flydubai.

Κατά τις ίδιες πηγές, η Μοσάντ και η Διεύθυνση Ασφαλείας του υπουργείου Μεταφορών έχουν την αρμοδιότητα να επιτηρούν και να ελέγχουν τα ξένα πληρώματα που εισέρχονται στο Ισραήλ, ενώ πρέπει να εντοπίζουν ονόματα που προκαλούν προβληματισμό για λόγους ασφαλείας.

Στην επίσημη περιγραφή των αρμοδιοτήτων της, η Διεύθυνση Ασφαλείας, Εκτάκτων Αναγκών και Κυβερνοχώρου του υπουργείου Μεταφορών αναφέρει ότι καταρτίζει και εφαρμόζει πρωτόκολλα προστασίας για τις αεροπορικές υπηρεσίες από και προς το Ισραήλ. Στις αρμοδιότητές της εντάσσεται επίσης ο «έλεγχος ασφαλείας των ξένων πτήσεων που διασχίζουν ή φτάνουν στο Ισραήλ».

Οι ελλείψεις στη συλλογή πληροφοριών για πιλότους

Παρ’ όλα αυτά, δύο πηγές ασφαλείας τόνισαν στη Haaretz ότι το υπουργείο Μεταφορών, μολονότι έχει επισήμως την αρμοδιότητα για τα ξένα πληρώματα, δεν διαθέτει τις αναγκαίες επιχειρησιακές δυνατότητες συγκέντρωσης πληροφοριών, ώστε να πραγματοποιεί ουσιαστικές έρευνες για το παρελθόν των πιλότων.

Μία από τις πηγές ανέφερε χαρακτηριστικά: «Αυτές οι δυνατότητες υπάρχουν μόνο στη Μοσάντ ή τη Σιν Μπετ».

Η Σιν Μπετ, από την πλευρά της, διευκρίνισε ότι στις αρμοδιότητές της περιλαμβάνονται η προστασία των αεροπορικών εταιρειών του Ισραήλ και τα μέτρα ασφαλείας στο αεροδρόμιο Μπεν Γκουριόν, όχι όμως οι αερομεταφορείς άλλων χωρών.