Σαουδική Αραβία: Οι ελάχιστες επιλογές απέναντι στην απειλή των Χούθι και του Ιράν – Κρίση στις αγορές και νέα πραγματικότητα

Ενώπιον ενός γεωπολιτικού εφιάλτη βρίσκεται η Σαουδική Αραβία, καθώς η αστραπιαία προέλαση των ανταρτών Χούθι της Υεμένης, απειλεί τις κρίσιμες θαλάσσιες οδούς της Ερυθράς Θάλασσας, την ώρα που επιθέσεις με drones από την πλευρά του Ιράκ οδήγησαν στο κλείσιμο κομβικού αγωγού πετρελαίου.

Με την Τεχεράνη να συνεχίζει να προκαλεί διαταραχές στα Στενά του Ορμούζ, το Ριάντ βλέπει τις επιλογές του να στερεύουν και τις διεθνείς αγορές να κατακλύζονται από έντονη νευρικότητα.

Ένας εφιάλτης που βγαίνει αληθινός

Για τη Σαουδική Αραβία, η τρέχουσα συγκυρία αποτελεί το χειρότερο δυνατό σενάριο. Ο πλέον καίριος σύμμαχός της, οι ΗΠΑ, αποδεικνύεται απρόβλεπτος και ορισμένες φορές αναξιόπιστος.

Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται διστακτικός να διευρύνει έναν ήδη μη δημοφιλή και σε αδιέξοδο πόλεμο στη Μέση Ανατολή ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών για το Κογκρέσο.

Αντίθετα, για το Ιράν, η προέλαση των ανταρτών και το κλείσιμο του αγωγού εντείνουν την παγκόσμια οικονομική πίεση, την ώρα που ο δικός του έλεγχος στα Στενά του Ορμούζ έχει χαλαρώσει.

Ο Μάικλ Ράτνεϊ, πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στη Σαουδική Αραβία, σημείωσε ότι οι τελευταίες εξελίξεις προκαλούν «απίστευτη ματαιότητα» για το βασίλειο.

«Παρά την απέχθειά τους για τους Ιρανούς, αυτός είναι ένας πόλεμος που δεν ζήτησαν ποτέ και για τον οποίο είχαν μεγάλους φόβους. Και από τη στιγμή που ξεκίνησε, όλα τα… χειρότερα σενάριά τους άρχισαν να επαληθεύονται».

Η κυβέρνηση της Σαουδικής Αραβίας δεν ανταποκρίθηκε σε αίτημα του Associated Press για σχολιασμό.

Ωστόσο, Σαουδάραβας αξιωματούχος, ο οποίος δεν είχε εξουσιοδότηση να ενημερώσει τα μέσα ενημέρωσης και μίλησε υπό το καθεστώς της ανωνυμίας, δήλωσε ότι το βασίλειο θα υπερασπιστεί τον εαυτό του και θα εργαστεί με εταίρους, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, για τη διασφάλιση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα.

Τα όνειρα για μια νέα Μέση Ανατολή έγιναν καπνός

Ο πρίγκιπας διάδοχος και ντε φάκτο ηγέτης της Σαουδικής Αραβίας, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, δαπάνησε χρόνια προσπαθώντας να οικοδομήσει μια πολύ διαφορετική Μέση Ανατολή, με ευρείες κοινωνικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις που στόχευαν στη μετατροπή του υπερσυντηρητικού βασιλείου σε παγκόσμιο επιχειρηματικό κέντρο εντός μιας πιο ευημερούσας και ενοποιημένης περιοχής.

Αυτές οι προσπάθειες υπέστησαν σοβαρά πλήγματα μετά την επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ την 7η Οκτωβρίου 2023, η οποία πυροδότησε μια σειρά αλυσιδωτών συρράξεων.

Όταν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επιτέθηκαν στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, η Τεχεράνη απάντησε με επιθέσεις πυραύλων και drones εναντίον της Σαουδικής Αραβίας και άλλων κρατών του Περσικού Κόλπου, κλείνοντας ουσιαστικά τα Στενά του Ορμούζ, εγκλωβίζοντας τις εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου και προκαλώντας ισχυρό σοκ στην παγκόσμια οικονομία.

Η Σαουδική Αραβία απέφυγε ορισμένες από τις χειρότερες συνέπειες διοχετεύοντας το πετρέλαιό της μέσω αγωγών διαμέσου της Αραβικής Χερσονήσου προς την Ερυθρά Θάλασσα, απ’ όπου μπορούσε να εξαχθεί στην Ευρώπη μέσω του αγωγού SUMED της Αιγύπτου και της Διώρυγας του Σουέζ, ή στην Ασία μέσω της διαδρομής που διέρχεται από τα Στενά Μπαμπ ελ-Μαντέμπ προς τον Ινδικό Ωκεανό.

Ωστόσο, οι εντάσεις με τους Χούθι αναζωπυρώθηκαν τον Ιούλιο, οδηγώντας τους αντάρτες να κηρύξουν αποκλεισμό της σαουδαραβικής ναυσιπλοΐας και να επαναλάβουν επιθέσεις μεγάλης κλίμακας για πρώτη φορά έπειτα από τέσσερα χρόνια.

Τις τελευταίες δύο ημέρες, οι Χούθι κατέλαβαν την παραθαλάσσια πόλη Μόχα και το νησί Περίμ στην Ερυθρά Θάλασσα από τις υποστηριζόμενες από τη Σαουδική Αραβία κυβερνητικές δυνάμεις της Υεμένης, ενισχύοντας την ικανότητα των ανταρτών να μπλοκάρουν τις σαουδαραβικές αποστολές μέσω του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.

Την Παρασκευή, η Σαουδική Αραβία ανακοίνωσε ότι έκλεισε τον αγωγό East-West που οδηγεί από τα μεγάλα κοιτάσματα πετρελαίου στα ανατολικά προς την Ερυθρά Θάλασσα στα δυτικά, εξαιτίας επιθέσεων με drones που προήλθαν από το Ιράκ, όπου το Ιράν υποστηρίζει ισχυρές πολιτοφυλακές.

Περιφερειακοί αξιωματούχοι δήλωσαν πρόσφατα στο Associated Press ότι οι Χούθι έχουν βοηθήσει τις ιρακινές πολιτοφυλακές στη διεξαγωγή επιθέσεων.

Οι επιθέσεις των Χούθι έχουν ήδη προκαλέσει κατακόρυφη πτώση στις σαουδαραβικές εξαγωγές πετρελαίου προς την Ασία —από περίπου 3,4 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα τον Ιούνιο σε μόλις 128.000 τον Αύγουστο— αν και παρατηρήθηκε μια μικρή ανάκαμψη αυτόν τον μήνα φτάνοντας τα 700.000 βαρέλια, σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε ο διεθνής παρατηρητής εμπορίου και ναυσιπλοΐας, Kpler.

Ελάχιστες και υψηλού ρίσκου οι επιλογές του Ριάντ

Η Σαουδική Αραβία πολεμούσε εναντίον των Χούθι για χρόνια, ξεκινώντας από το 2015, όμως οι σύμμαχοί της σημείωσαν ελάχιστη πρόοδο στο πεδίο.

Η σύγκρουση στοίχισε τη ζωή σε περίπου 150.000 ανθρώπους και ώθησε κατά διαστήματα την Υεμένη στα πρόθυρα του λιμού, πριν επιτευχθεί εκεχειρία το 2022.

Ο Νιλ Κουίλιαμ, ειδικός για τη Μέση Ανατολή στο Chatham House, σημείωσε: «Η Σαουδική Αραβία δαπάνησε αρκετά χρόνια προσπαθώντας να ξεπεράσει τη σύγκρουση της Υεμένης και να εστιάσει στον οικονομικό μετασχηματισμό και την περιφερειακή σταθερότητα. Τα πρόσφατα κέρδη των Χούθι αυξάνουν την πίεση στο Ριάντ να απαντήσει, αλλά κάθε διαθέσιμη επιλογή συνεπάγεται σημαντικό κόστος και αβέβαια αποτελέσματα».

Το βασίλειο θα μπορούσε να εντείνει τη στρατιωτική του απάντηση και να προσπαθήσει να εκτοπίσει τους Χούθι, αλλά αυτό θα παρέτεινε τη σύρραξη και θα οδηγούσε σε ακόμη πιο σφοδρές επιθέσεις των ανταρτών κατά των σαουδαραβικών ενεργειακών υποδομών, σύμφωνα με τον Σερβάν Χιντρίν Αλί, διευθυντή ερευνών Μέσης Ανατολής στην οργάνωση ACLED.

«Το βασίλειο αντιμετώπισε το ίδιο πρόβλημα και στο παρελθόν, αλλά ο οπλισμός των Χούθι είναι πιο εξελιγμένος τώρα απ’ ό,τι ήταν τότε, ενώ οι Σαουδάραβες πιθανότατα διαθέτουν λιγότερους αναχαιτιστικούς πυραύλους ως αποτέλεσμα της σύγκρουσης ΗΠΑ-Ιράν», εξήγησε ο ίδιος.

Μια άλλη επιλογή για το Ριάντ θα ήταν η αναζήτηση διπλωματικής λύσης, είτε με τους Χούθι είτε με τους προστάτες τους στην Τεχεράνη.

Ωστόσο, οι Χούθι απαιτούν την άρση του αποκλεισμού υπό τη Σαουδική Αραβία —εξέλιξη που θα τους επέτρεπε να δυναμώσουν πολύ περισσότερο μακροπρόθεσμα— ενώ το Ιράν ελάχιστα ενδιαφέρεται για τη σταθεροποίηση της περιοχής χωρίς να εξασφαλίσει σημαντικές παραχωρήσεις από τις ΗΠΑ.

Αβέβαιη και περιορισμένη η αμερικανική βοήθεια

Για δεκαετίες, η Σαουδική Αραβία και άλλα κράτη του Περσικού Κόλπου βασίζονταν στις αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας.

Αυτές οι εγγυήσεις διαβρώθηκαν επί Τραμπ, ο οποίος δεν αντέδρασε κατά την πρώτη του θητεία, όταν μια επίθεση το 2019 —την ευθύνη της οποίας ανέλαβαν οι Χούθι— έθεσε προσωρινά εκτός λειτουργίας το μισό της σαουδαραβικής παραγωγής πετρελαίου.

Τον Φεβρουάριο, οι ΗΠΑ συντάχθηκαν με το Ισραήλ επιτιθέμενες στο Ιράν χωρίς να συμβουλευτούν τους συμμάχους τους στον Κόλπο, και έκτοτε παλεύουν να τους υπερασπιστούν από τις ιρανικές επιθέσεις.

Ο Τραμπ εξαπέλυσε αεροπορική εκστρατεία κατά των Χούθι πέρυσι ως απάντηση σε προηγούμενες επιθέσεις στη ναυσιπλοΐα της Ερυθράς Θάλασσας που συνδέονταν με τον πόλεμο στη Γάζα.

Όμως αυτή τη φορά, οι αμερικανικές δυνάμεις είναι αναπτυγμένες σε μεγάλους αριθμούς γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, όπου αποκλείουν το Ιράν και προσπαθούν να αποτρέψουν επιθέσεις εναντίον πλοίων.

Οι μάχες έχουν επιβαρύνει σημαντικά τον αμερικανικό στρατό και έχουν εξαντλήσει τα αποθέματα εξελιγμένων αναχαιτιστών.

Παράλληλα, ο πόλεμος είναι ιδιαίτερα αντιδημοφιλής και έχει εξασθενήσει την υποστήριξη προς τον Τραμπ, ο οποίος είχε υποσχεθεί να κρατήσει τις ΗΠΑ μακριά από πολέμους στη Μέση Ανατολή.

Η έναρξη μιας νέας στρατιωτικής εκστρατείας στην Υεμένη θα μπορούσε να επιβαρύνει περαιτέρω τη μάχη που δίνουν οι Ρεπουμπλικανοί σε αμφίρροπες περιφέρειες για τη Βουλή και τη Γερουσία.

Ο Λευκός Οίκος δεν ανταποκρίθηκε σε αίτημα για σχολιασμό σχετικά με το αν σχεδιάζει να επέμβει στην Υεμένη.

Μιλώντας ευρύτερα για τον πόλεμο με το Ιράν την Πέμπτη, ο Τραμπ απέρριψε την ιδέα της αύξησης της στρατιωτικής πίεσης, όπως έχουν προτείνει ορισμένα γεράκια της αμερικανικής πολιτικής.

«Ίσως δεν το κάνω αυτό λόγω των εκλογών», δήλωσε στο Fox News και στην εκπομπή The Ingraham Angle.

Ο πρώην πρέσβης των ΗΠΑ, Μάικλ Ράτνεϊ, τόνισε ότι θα ήταν δύσκολο για τους Σαουδάραβες να πετύχουν τους στόχους τους χωρίς σταθερή αμερικανική υποστήριξη, την οποία διέθεταν σε προηγούμενες περιόδους όταν πολεμούσαν τους Χούθι.

«Η αντίληψή μου αυτή τη στιγμή είναι ότι ο Λευκός Οίκος δεν εμφανίζει καμία προθυμία να εμπλακεί».