Μέτωπο Ισραήλ – Τουρκίας στη Συρία: Η μάχη για την ηγεμονία στη Μέση Ανατολή και οι επιπτώσεις για την Ελλάδα

Τι δείχνει η ισραηλινή επίθεση σε αεροπορική βάση της Συρίας και πώς την ερμηνεύουν Ερντογάν και Νετανιάχου.

Του ΠΑΝΑΓΗ ΓΑΛΙΑΤΣΑΤΟΥ – ΠΗΓΗ: Realnews

Στις 18 Αυγούστου, η αεροπορία του Ισραήλ ισοπέδωσε την αεροπορική βάση Αμπού αλ-Ντουχούρ στην επαρχία Ιντλίμπ της βόρειας Συρίας. Σε αντίθεση με τις συνήθεις δραστηριότητες των ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων σε αυτό το μέτωπο, ο στόχος δεν ήταν συριακά στρατεύματα ή ένοπλοι ισλαμιστές, αλλά η Τουρκία. Για πρώτη φορά το Ισραήλ έστελνε το μήνυμα στους Τούρκους να μην επεκτείνουν τη στρατιωτική τους παρουσία στην περιοχή. Και για πρώτη φορά, ο ανταγωνισμός του Ισραήλ με την Τουρκία για την ηγεμονία στην περιοχή έβγαινε τόσο ξεκάθαρα στο φως.

Η ισραηλινή επίθεση ήταν κάτι σαν πρώτη πράξη της ηγεμονικής αντιπαράθεσης ανάμεσα στις δύο χώρες, που βρίσκεται σε εξέλιξη κυρίως στο έδαφος της Συρίας, αλλά δεν περιορίζεται εκεί. Η γειτονική χώρα, σταθμίζοντας και την τεράστια διαφορά υπέρ του Ισραήλ στα πεδία της αεροπορικής ισχύος και της αεράμυνας, επέλεξε να χαμηλώσει τους τόνους, ενώ διέψευσε κατηγορηματικά -όπως και η Δαμασκός- τα περί δικής της στρατιωτικής παρουσίας στην ισοπεδωμένη βάση, όπως και τα περί στρατιωτικών της φιλοδοξιών στη Συρία.

Το μήνυμα

Οι Ισραηλινοί δεν πείστηκαν. Σύμφωνα με την έγκυρη ιστοσελίδα για θέματα της Μέσης Ανατολής Al Monitor, πιστεύουν ότι η ενίσχυση της τουρκικής παρουσίας στην επικράτεια της Δαμασκού αποτελεί απειλή για την ασφάλεια του Ισραήλ. Αλλωστε, το μήνυμα που έστειλαν στην Τουρκία ήταν σαφές: η ενίσχυση των τουρκικών στρατευμάτων οπουδήποτε στη Συρία είναι κάτι που δεν θα γίνει δεκτό από την Ιερουσαλήμ. Οπως, μάλιστα, δήλωσε ανώτατη ισραηλινή πηγή ασφαλείας στο Al Monitor, «η Τουρκία σκόπευε να εγκαταστήσει συστήματα ραντάρ και επιθετικά drones στην αεροπορική βάση της Συρίας, υπό συριακή κάλυψη. Οι Τούρκοι γνωρίζουν ότι γνωρίζουμε και το ίδιο ισχύει για τους Σύρους. Τουρκικές στρατιωτικές δυνάμεις δεν πρόκειται να αναπτυχθούν σε συριακό έδαφος. Δεν έχουμε καμία πρόθεση να επιτρέψουμε κάτι τέτοιο».

Δυσπιστία

Οι Ισραηλινοί διακατέχονται από μια βαθιά δυσπιστία απέναντι στο καθεστώς του Προέδρου Αχμέντ αλ Σάρα, τον οποίο θεωρούν αναξιόπιστο, διπρόσωπο Ιανό και σε μεγάλο βαθμό εξαρτώμενο από την Αγκυρα. Η επιδίωξή του να επεκτείνει την κυριαρχία του σε όλη την συριακή επικράτεια τους βρίσκει αντίθετους. Σύμφωνα με πολλούς αναλυτές, το Ισραήλ δεν θέλει μια ισχυρή Συρία στα βόρεια σύνορά του, καθώς υποπτεύεται ότι ο Αλ Σάρα θα μπορούσε στη συνέχεια (με τουρκική βοήθεια) να στραφεί εναντίον τους και να διεκδικήσει τα Υψίπεδα του Γκολάν ή να εξαπολύσει εναντίον του Ισραήλ ομάδες τζιχαντιστών. Το ενδιαφέρει επίσης η Συρία να μην είναι τόσο ισχυρή, που να μπορεί να προβάλλει αντίσταση όταν ισραηλινά αεροσκάφη θα διασχίζουν τον εναέριο χώρο της για να χτυπήσουν το Ιράν. Ετσι υποστήριξαν, μετά την πτώση του καθεστώτος Ασαντ, τόσο την αυτονομία των Δρούζων, οικισμοί των οποίων βρίσκονται στο όρος των Ερμών (το κατέλαβαν τον Δεκέμβριο του 2024), όσο και την αυτονομία των Κούρδων, που εξυπηρετούσε το σχέδιο για μια αδύναμη Συρία.

Ψάχνει ηγεμονικό ρόλο

Οι τουρκικές επιδιώξεις στην περιοχή είναι οι ακριβώς αντίθετες. Η Αγκυρα θέλει μια ενιαία και ισχυρή Συρία υπό τον Αλ Σάρα, στον οποίο ασκεί μεγάλη επιρροή. Αλλωστε, τον έχει «υιοθετήσει» και τον ενισχύει με κάθε δυνατό τρόπο, πολιτικά, διπλωματικά, οικονομικά και στρατιωτικά. Η Αγκυρα διεκδικεί έναν ηγεμονικό ρόλο στη Μέση Ανατολή και θέλει τη Συρία υποχείριό της, κατά το πρότυπο της δυτικής Λιβύης. Προς το παρόν, στην αντιπαράθεση με το Ισραήλ για τη Συρία δείχνει να κερδίζει έδαφος. Το καθεστώς του πρώην τζιχαντιστή Σύρου Προέδρου έχει αποκαταστήσει τις σχέσεις του με τις ΗΠΑ και την Ε.Ε., ενώ ο ίδιος έγινε δεκτός στον Λευκό Οίκο.

Πολύ πρόσφατα, μάλιστα, το Κογκρέσο αφαίρεσε τη Συρία από τη λίστα των χωρών που υποστηρίζουν την τρομοκρατία. Η μεγαλύτερη επιτυχία, πάντως, για τον Αλ Σάρα και την Αγκυρα ήταν οι ανακοινώσεις στις οποίες προχώρησε την Τετάρτη στη Δαμασκό ο επικεφαλής του Συριακού Δημοκρατικού Στρατού (SDF) Μαζλούμ Αμπντι, έπειτα από συνάντηση με τον Αλ Σάρα. Ο SDF, που ήταν στην πραγματικότητα η στρατιωτική δύναμη των αυτόνομων περιοχών των Κούρδων (και ο σημαντικότερος σύμμαχος των Αμερικανών στο πόλεμο εναντίον του Ισλαμικού Κράτους) κατά τη διάρκεια του συριακού εμφυλίου (2010-2024), διαλύεται και ενσωματώνεται στον συριακό στρατό.

Παρά τις δηλώσεις κορυφαίων Ισραηλινών αξιωματούχων, όπως του υπουργού Εξωτερικών, Γκίντεον Σάαρ, υπέρ της αυτονομίας των Κούρδων της Συρίας, το Ισραήλ δεν κινήθηκε τον Ιανουάριο του 2026, όταν οι δυνάμεις του καθεστώτος της Δαμασκού εξαπέλυσαν επίθεση στις κουρδικές περιοχές. Προηγουμένως βέβαια τους Κούρδους συμμάχους του τους είχε «αδειάσει» ο Αμερικανός Πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, αποσύροντας πλήρως τις αμερικανικές δυνάμεις από τη Συρία, κάτι που προκάλεσε μεγάλη ικανοποίηση στην Αγκυρα. Το ότι οι Ισραηλινοί παρέμειναν αδρανείς στο θέμα των Κούρδων δεν προεξοφλεί τη στάση τους όταν έρθει η στιγμή που ο Αλ Σάρα θα προσπαθήσει να επεκτείνει την κυριαρχία του στις περιοχές των Δρούζων. Αυτό «καίει» τους Ισραηλινούς πολύ περισσότερο, αφού οι περιοχές αυτές συνορεύουν άμεσα με τα Υψίπεδα του Γκολάν.

Η πιθανότητα εμπλοκής του Ισραήλ στο έδαφος της Συρίας, αρχικά με τον συριακό στρατό και κατ’ επέκταση με την Τουρκία, παραμένει λοιπόν ισχυρή. Απρόβλεπτα θα είναι τα δεδομένα, όμως, και σε περίπτωση κλυδωνισμών του καθεστώτος Αλ Σάρα, κάτι που δεν θεωρείται απίθανο από τους αναλυτές. Η εσωτερική σταθερότητα αποτελεί το μεγάλο στοίχημα για την κυβέρνηση της Δαμασκού.

Η Συμφωνία της Μέκκας

Σε κάθε περίπτωση, πάντως, οι Τούρκοι δεν «διάβασαν» την επίσκεψη στην αεροπορική βάση Αμπού αλ-Ντουχούρ μόνο ως προειδοποίηση να μην κινηθούν στη Συρία, αλλά και ως αντίδραση στη Συμφωνία της Μέκκας με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν. Θεωρούν ότι η Ιερουσαλήμ τους έστειλε το μήνυμα πως η Συμφωνία δεν πρόκειται να περιορίσει τις κινήσεις του Ισραήλ.

Αλλωστε, η αντιπαλότητα της Τουρκίας με το Ισραήλ δεν περιορίζεται στη Συρία. Ο Ερντογάν διεκδικεί τον ρόλο του προστάτη του μουσουλμανικού σουνιτικού κόσμου και υπό αυτόν τον μανδύα βρέθηκε απέναντι στο Ισραήλ στους πολέμους της Γάζας και του Λιβάνου, ενώ παρείχε προστασία και καταφύγιο στην ηγεσία της Χαμάς. Η Συμφωνία της Μέκκας επεκτείνει, σύμφωνα με την τουρκική αντίληψη, την ομπρέλα αυτή σε ολόκληρη την περιοχή, από τη Σαουδική Αραβία έως την Αίγυπτο.

Αναλυτές

Μετά τη στρατηγική ήττα που υπέστησαν οι ΗΠΑ στον πόλεμο του Περσικού Κόλπου και το τέλος της «αμερικανικής τάξης» στη Μέση Ανατολή, πέρα από το «μπλοκ της αντίστασης» με επικεφαλής το Ιράν, οι αναλυτές βλέπουν να διαμορφώνονται στην περιοχή άλλα δύο αντίπαλα «μπλοκ», με το πρώτο να έχει στον πυρήνα του την Τουρκία και τη Σαουδική Αραβία και το δεύτερο το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Η εικόνα αυτή ενισχύεται και από τις ιστορικά τεταμένες σχέσεις του Ριάντ με το Αμπου Ντάμπι, που βρίσκονται σήμερα στο χειρότερο σημείο τους. Σαουδική Αραβία και Τουρκία συνδέονται με σύμφωνο συμμαχίας (Συμφωνία της Μέκκας), ενώ τα ΗΑΕ και το Ισραήλ έχουν ισχυρή συνεργασία και είναι σημαντικό ότι αυτή δεν «ράγισε» κατά τη διάρκεια του πολέμου του Περσικού Κόλπου, αλλά μάλλον ενισχύθηκε.

Στο «μπλοκ» του Ισραήλ οι Τούρκοι «εντάσσουν» Ελλάδα και Κύπρο, κάτι που θα ήθελαν και οι Ισραηλινοί, αν κρίνει κανείς από τις επίσημες δηλώσεις. Σε ανύποπτο χρόνο, άλλωστε, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει μιλήσει για το «εξάγωνο συμμαχιών», στις οποίες συμπεριλαμβάνει την Ινδία, την Ελλάδα και την Κύπρο, αραβικά και αφρικανικά κράτη, δηλαδή τα ΗΑΕ και τη Σομαλιλάνδη, που αποσχίστηκε από τη Σομαλία το 1991. Το Ισραήλ έγινε το πρώτο κράτος που την αναγνώρισε, τον Δεκέμβριο του 2025. Απώτερος στόχος του Νετανιάχου είναι ένα στρατιωτικό ορμητήριο κοντά στα στενά Μπαμπ ελ Μάντεμπ, στην Ερυθρά Θάλασσα για την επιτήρηση των απειλών από τους Χούθι της Υεμένης. Διόλου τυχαία αυτή η ενέργεια έφερε το Ισραήλ απέναντι στην Τουρκία, στη Σαουδική Αραβία και στην Αίγυπτο, που όλες υποστηρίζουν την κυβέρνηση της Σομαλίας και την ακεραιότητα της χώρας.

Η Αγκυρα προσπάθησε να αποδώσει στον Νετανιάχου μικροπολιτικά κίνητρα για τις επιθέσεις στη Συρία. Η τουρκική προεδρία κατηγόρησε τον Νετανιάχου ότι χρησιμοποιεί τις επιθέσεις για να ενισχύσει την προεκλογική του εκστρατεία ενόψει των εκλογών του Οκτωβρίου και οι Τούρκοι αναλυτές συνδέουν τις επιθέσεις με τις εκλογές του Ισραήλ. Οπως υποστηρίζουν, «ο Νετανιάχου έχει μετατρέψει την Τουρκία και τον Πρόεδρο Ερντογάν σε προεκλογικό όχημα για να κερδίσει τον Οκτώβριο». Λένε, μάλιστα, πως η Αγκυρα δεν σκοπεύει να κινηθεί, τουλάχιστον μέχρι τις ισραηλινές εκλογές, και για να μην προσφέρει στον Νετανιάχου την ευκαιρία να εκμεταλλευτεί πολιτικά μια σύγκρουση με την Τουρκία.

Συνέπειες

Η αντιπαλότητα ανάμεσα σε Ισραήλ και Τουρκία έχει έμμεσες συνέπειες και για τη χώρα μας. Στην περιοχή έχει εδραιωθεί μια εικόνα πως η Ελλάδα έχει σχέση συμμαχίας με το Ισραήλ, όπως έδειξε και ένα πρόσφατο επαινετικό για τη χώρα μας «τουίτ» της Σομαλιλάνδης που ανέφερε πως «η Ελλάδα, η Κύπρος και το Ισραήλ σχηματίζουν τον πυρήνα της στρατηγικής συμμαχίας της ανατολικής Μεσογείου». Κάτι τέτοιο, βεβαίως, δεν υφίσταται. Ελλάδα και Ισραήλ έχουν αναπτύξει μια στρατηγική εταιρική σχέση, δεν έχουν όμως σύμφωνο συμμαχίας, όπως η Τουρκία και η Σαουδική Αραβία και αυτό επισημαίνεται σε όποιον θέλει να το ακούσει και από το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών.

Διπλωματικές πηγές, μάλιστα, προβληματίζονται από το γεγονός ότι η Τουρκία καλλιεργεί την εικόνα ενός μπλοκ Ισραήλ και Ελλάδας εδώ και μήνες και από το ότι το χρησιμοποίησε ως επιχείρημα και ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, στην προσπάθειά του να πείσει τους Αιγύπτιους να προσχωρήσουν στη Συμφωνία της Μέκκας. Σύμφωνα με έμπειρους διπλωμάτες, η Τουρκία χρησιμοποιεί την εγγύτητα Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ συστηματικά ως επιχείρημα για να οξύνει το κλίμα απέναντι στη χώρα μας. Αυτή η εξέλιξη ενέχει και τον κίνδυνο, σε περίπτωση ανάφλεξης ανάμεσα σε Τουρκία και Ισραήλ, η Τουρκία να στραφεί και εναντίον της Ελλάδας ή εναντίον της Κύπρου.