Βρετανία: Πρώτη ομιλία του Άντι Μπέρναμ – Τα μηνύματα, τα «τζονσονικά» πειράγματα και όσα δεν είπε ο νέος ηγέτης των Εργατικών

Προς το τέλος της ομιλίας του με την οποία αποδέχθηκε την ηγεσία των Εργατικών στη Βρετανία, ο Άντι Μπέρναμ έκανε μια παύση. «Ξέρω τι πρέπει να κάνω», είπε. «Έχω ένα σχέδιο». Ίσως πράγματι να έχει. Ωστόσο, ακόμη και έπειτα από μισή ώρα πυκνής πολιτικής ρητορικής, παραμένει ασαφές ποιο ακριβώς είναι αυτό το σχέδιο.

Ο Μπέρναμ, ο οποίος τη Δευτέρα θα αναλάβει την Πρωθυπουργία μετά την τυπική επικύρωση της ηγεσίας του από το κόμμα, είναι, σύμφωνα με ανάλυση του Peter Walker στον «Guardian», ένας πολιτικός που βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στο προσωπικό του ύφος και στη δημιουργία θετικής εντύπωσης. Αυτό ακριβώς αποτέλεσε και την κινητήρια δύναμη της ομιλίας του προς τα στελέχη και τα μέλη των Εργατικών στο κεντρικό Λονδίνο.

Ήταν μια αναγκαστικά “σκηνοθετημένη” εκδήλωση. Η Σαμπάνα Μαχμούντ, η οποία ως πρόεδρος της Εθνικής Εκτελεστικής Επιτροπής ανακοίνωσε το αποτέλεσμα, μετά βίας συγκρατούσε τα γέλια της όταν ανέφερε ότι ο Μπέρναμ εξασφάλισε 379 ψήφους από βουλευτές των Εργατικών, έναντι μόλις μίας για την Κάθριν Γουέστ, παρουσιάζοντας την κατάσταση σχεδόν ως εσωκομματικό αστείο.

Με εύστοχες διατυπώσεις αλλά και σχεδόν «τζονσονική» διάθεση για πειράγματα…

Από τη στιγμή που ο Μπέρναμ, ντυμένος με σκούρο κοστούμι, ξεκίνησε την ομιλία του, δύο πράγματα έγιναν αμέσως εμφανή. Το πρώτο —και αυτός είναι σε μεγάλο βαθμό ο λόγος που βρισκόταν εκεί— είναι ότι ο νέος Πρωθυπουργός είναι πολύ, πολύ καλύτερος ρήτορας από τον άνθρωπο που διαδέχεται.

Η ομιλία του, γεμάτη εύστοχες και δυνατές διατυπώσεις, εκφωνήθηκε με αυτοπεποίθηση, ειλικρίνεια και χιούμορ. Σε ορισμένα σημεία ήταν αυτοσαρκαστική, ενώ αποκάλυπτε μια σχεδόν «τζονσονική» διάθεση για πειράγματα και πολιτική σκανταλιά, στοιχείο που φαίνεται να απουσιάζει εντελώς από τον Κιρ Στάρμερ.

… Μηνύματα με στοιχεία λαϊκισμού

Το δεύτερο εντυπωσιακό στοιχείο ήταν το πόσο έντονα τα βασικά μηνύματα του Μπέρναμ αντλούσαν στοιχεία από τον λαϊκισμό — αν και με ήπιο τρόπο — δίνοντας έμφαση στην ενότητα αντί για τη διχόνοια και την οργή που χαρακτηρίζουν τη ρητορική του Νάιτζελ Φάρατζ.

Ένα μεγάλο μέρος της ομιλίας αναφέρθηκε στην παρακμή των χαλυβουργείων, των ανθρακωρυχείων και των ναυπηγείων, θυμίζοντας σε κάποιο βαθμό τις διαμαρτυρίες του Reform UK για την αποβιομηχάνιση. Ωστόσο, η απάντηση του Μπέρναμ είναι διαφορετική: υπόσχεται στήριξη στις κοινότητες που επλήγησαν από αυτές τις εξελίξεις, αντί να υπόσχεται μάταια την επιστροφή μιας εποχής βαριάς βιομηχανικής εργασίας.

Αντίστοιχα, έκανε πολλές αναφορές στο ποδόσφαιρο, ένα θέμα που χρησιμοποιεί σχεδόν αντανακλαστικά για να ενισχύσει την εικόνα του ως ανθρώπου του λαού, όπως ακριβώς ο Φάρατζ χρησιμοποιεί τις παμπ και την μπίρα για τον ίδιο σκοπό.

Στον αντίποδα του ιδεολογικού φάσματος, οι αναφορές του Μπέρναμ στην ελπίδα —και ιδιαίτερα η καταληκτική φράση του: «Αυτή είναι η αποστολή μου ως νέου σας ηγέτη: να επαναφέρω την ελπίδα. Πιστεύω σε όλους σας και είμαι βέβαιος ότι μπορούμε να τα καταφέρουμε»— θα μπορούσαν κάλλιστα να είχαν ειπωθεί από τον Ζακ Πολάνσκι, εκπρόσωπο μιας διαφορετικής, αριστερής εκδοχής του λαϊκισμού.

Πέντε γενικές δεσμεύσεις

Για όσους παρακολουθούν εδώ και χρόνια την πολιτική διαδρομή του Μπέρναμ, πολλά από τα θέματα ήταν απολύτως γνώριμα. Ιδιαίτερα η καταδίκη του τρόπου με τον οποίο η οικονομική αναδιάρθρωση της Βρετανίας επί Μάργκαρετ Θάτσερ εγκατέλειψε πολλές περιοχές στην παρακμή, καθώς και η πρότασή του για μεταβίβαση περισσότερων εξουσιών στις τοπικές αρχές.

Ο κορμός της ομιλίας στηρίχθηκε σε πέντε γενικές δεσμεύσεις, τέσσερις από τις οποίες δεν διαφέρουν ιδιαίτερα από εκείνες που είχαν διατυπώσει αρκετοί προηγούμενοι πρωθυπουργοί, πριν η σκληρή καθημερινότητα της Ντάουνινγκ Στριτ τους προσγειώσει από τα υψηλά επίπεδα της πολιτικής ρητορικής στη δύσκολη πραγματικότητα της διακυβέρνησης.

Ο Μπέρναμ υποσχέθηκε ότι δεν θα υπάρξουν εσωκομματικές διαμάχες, μια διαβεβαίωση που απευθυνόταν κυρίως στους βουλευτές των Εργατικών. Ωστόσο, ο ισχυρισμός του ότι «υποστήριξα όλους τους ηγέτες των Εργατικών στη διάρκεια της ζωής μου» ήταν μάλλον τολμηρός, δεδομένου ότι μόλις είχε εκτοπίσει δυναμικά έναν από αυτούς από την πρωθυπουργία.

Μεταξύ των υπόλοιπων δεσμεύσεών του ήταν μια πολιτική προσέγγιση που θα επικεντρώνεται στην επίλυση προβλημάτων αντί στην κομματική αντιπαράθεση, η υπόσχεση ότι θα κυβερνήσει για ολόκληρο το Ηνωμένο Βασίλειο και όχι μόνο για το προπύργιό του στη βορειοδυτική Αγγλία, καθώς και αναφορά στα πολυσυζητημένα σχέδιά του για αποκέντρωση εξουσιών.

Αν υπήρχε κάποιο πραγματικά ριζοσπαστικό στοιχείο στην ομιλία, αυτό βρισκόταν στην πέμπτη υπόσχεσή του: να γίνει το κόμμα «περισσότερο Εργατικό». Ο ίδιος χαρακτήρισε αυτή την αλλαγή —χωρίς ιδιαίτερη μετριοφροσύνη— ως «τη σημαντικότερη πολιτική μεταβολή των τελευταίων 40 ετών».

«Ως ηγέτης σας, θα χαράξω μια πορεία που θα είναι αυθεντικά Εργατική. Δεν θα προσπαθήσουμε να γίνουμε πιο Πράσινοι από τους Πράσινους ούτε πιο Reform από το Reform. Κερδίζουμε όταν είμαστε ο εαυτός μας — τολμηρά, με αυτοπεποίθηση και αυθεντικότητα», δήλωσε.

Ωστόσο, ακόμη και σε αυτό το σημείο, τα συγκεκριμένα παραδείγματα που παρέθεσε ήταν περιορισμένα και μάλλον γενικά: η επιστροφή του πολιτικού ελέγχου στους πολίτες και η μείωση του κόστους βασικών αγαθών και υπηρεσιών, όπως το νερό, η στέγαση και οι μεταφορές, μέσω μεγαλύτερης κρατικής παρέμβασης.

Δεν έχει – αλήθεια- ακόμα αποφασίσει για τη σύνθεση της κυβέρνησής του;

Μέσα σε όλα αυτά, ίσως η πιο σημαντική φράση της ομιλίας πέρασε σχεδόν απαρατήρητη. Αναφερόμενος στις εικασίες σχετικά με τη σύνθεση της κυβέρνησής του, ο Μπέρναμ είπε: «Σε αντίθεση με όσα συνεχίζετε να διαβάζετε, δεν έχω ακόμη λάβει καμία απόφαση για το ποιοι θα συμμετέχουν στην κορυφαία ομάδα μου».

Μπορεί αυτό να είναι αλήθεια; Η ανάληψη της πρωθυπουργίας από τον Μπέρναμ απέχει πλέον μόλις λίγες ώρες. Είναι δυνατόν να μην έχει ακόμα αποφασίσει ούτε τα βασικά για τη σύνθεση του Υπουργικού Συμβουλίου;

Το πιθανότερο είναι ότι πρόκειται για πολιτική τακτική — μια ακόμη προσπάθεια να καθησυχάσει όσους αισθάνονται πληγωμένοι από τις αυστηρές και κομματικά υποκινούμενες εκκαθαρίσεις που, κατά τους επικριτές, χαρακτήρισαν το επιτελείο του Στάρμερ στην Ντάουνινγκ Στριτ. Αν πράγματι έχει ένα σχέδιο, τότε ασφαλώς έχει και μια ιδέα για το ποιοι είναι οι καταλληλότεροι να το υλοποιήσουν. Και ο χρόνος πλέον πιέζει. Απομένει μόνο ένα τελευταίο Σαββατοκύριακο προετοιμασίας, πριν η πραγματικότητα της διακυβέρνησης κάνει την εμφάνισή της τη Δευτέρα.