Μέση Ανατολή: Ιστορική συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν – Ο Τραμπ δίνει το σύνθημα «Ας ρέει το πετρέλαιο», θολό τοπίο τα πυρηνικά

Σε μια εξέλιξη που αλλάζει τις γεωπολιτικές ισορροπίες, ΗΠΑ και Ιράν κατέληξαν σε μια προκαταρκτική συμφωνία-πλαίσιο για τον τερματισμό του πολέμου. Η εξέλιξη αυτή φέρνει άμεση παύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων, τερματισμό του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού και επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, προκαλώντας ήδη κατακόρυφη πτώση στις διεθνείς τιμές του πετρελαίου.

Ωστόσο, το εξαιρετικά κρίσιμο ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης μετατίθεται για τον επόμενο γύρο των επίσημων διαπραγματεύσεων.

Οι ανακοινώσεις Τραμπ και ο ρόλος των μεσολαβητών

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, προχώρησε σε μια πανηγυρική ανάρτηση στην πλατφόρμα του, Truth Social.

«Η συμφωνία με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν είναι πλέον γεγονός», έγραψε μεταξύ άλλων.

Η ανάρτηση του Τραμπ έγινε λίγο μετά τη δήλωση του πρωθυπουργού του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ –η χώρα του οποίου, μαζί με το Κατάρ, είχε αναλάβει ρόλο μεσολαβητή– ο οποίος ανακοίνωσε την επίτευξη της συμφωνίας τις πρώτες πρωινές ώρες της Δευτέρας.

Το σχετικό μνημόνιο συναντίληψης (MoU) είναι προγραμματισμένο να υπογραφεί επίσημα την Παρασκευή 19 Ιουνίου στην Ελβετία.

Αν και αναμενόταν μια υπογραφή της συμφωνίας μέσα στην Κυριακή, δεν κατέστη αμέσως σαφές εάν αυτό συνέβη.

Μόνιμη κατάπαυση του πυρός και το «αγκάθι» του Λιβάνου

Αν και οι ακριβείς όροι δεν έγιναν αμέσως γνωστοί, ο Σαρίφ ανέφερε σε ανάρτησή του στο X ότι το MoU προβλέπει «την άμεση και μόνιμη λήξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου».

Following intensive talks, we are pleased to announce that the Peace Deal between the United States of America and Islamic Republic of Iran has been REACHED. Both sides have declared the immediate and permanent termination of military operations on all fronts, including in…

— Shehbaz Sharif (@CMShehbaz) June 14, 2026

Ο Λίβανος αποτελούσε ένα από τα μεγαλύτερα αγκάθια των διαπραγματεύσεων, με το Ισραήλ και τη Χεζμπολάχ να αγνοούν τις τελευταίες εβδομάδες τις εκκλήσεις του Τραμπ για τερματισμό των εκατέρωθεν επιθέσεων.

Παράλληλα, η γραμματεία του Ανώτατου Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας του Ιράν επιβεβαίωσε με ανακοίνωσή της ότι ο πόλεμος και οι στρατιωτικές επιχειρήσεις σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, θα τερματιστούν οριστικά από το βράδυ της Δευτέρας.

Το προσχέδιο των 14 σημείων του Mehr

Το ιρανικό πρακτορείο Mehr δημοσίευσε τις λεπτομέρειες ενός προσχεδίου μνημονίου 14 σημείων, το οποίο φαίνεται να ταιριάζει με μια έκδοση που δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά από το ίδιο μέσο την Παρασκευή.

Αν και το περιεχόμενο δεν έχει επιβεβαιωθεί επίσημα από την Ουάσινγκτον ή την Τεχεράνη, οι βασικοί του άξονες περιλαμβάνουν:

• Αναστολή των κυρώσεων στο ιρανικό πετρέλαιο και τα πετροχημικά, αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων ύψους 24 δισεκατομμυρίων δολαριών (με τα μισά χρήματα να γίνονται διαθέσιμα πριν την έναρξη των συνομιλιών), καθώς και υποχρέωση των ΗΠΑ και των συμμάχων τους να παρουσιάσουν σχέδια ανοικοδόμησης για το Ιράν, αξίας τουλάχιστον 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
• Δέσμευση της Ουάσιγκτον για άρση του ναυτικού αποκλεισμού εντός 30 ημερών και απόσυρση των δυνάμεών της γύρω από το Ιράν. Οι συζητήσεις θα εξαιρούν ρητά το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν και τη στήριξή του σε συμμαχικές ένοπλες ομάδες.
• Το Ιράν θα επαναλάβει τη δέσμευσή του βάσει της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT) ότι δεν θα επιδιώξει την απόκτηση πυρηνικών.

Μετά την υπογραφή, οι δύο πλευρές θα εισέλθουν σε μια διαπραγματευτική περίοδο 60 ημερών με στόχο την τελική συμφωνία.

Ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Καζέμ Γχαριμπαμπαντί, επιβεβαίωσε ότι κατά τη διάρκεια αυτής της 60ήμερης εκεχειρίας θα συζητηθεί μια πιο διευρυμένη συμφωνία, που θα περιλαμβάνει την ελάφρυνση των κυρώσεων.

Ανοίγουν τα Στενά του Ορμούζ

Η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, τα οποία το Ιράν είχε κλείσει ουσιαστικά εδώ και μήνες, προκάλεσε άμεση ανακούφιση στις αγορές.

Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι τα Στενά θα ανοίξουν την Παρασκευή, προσθέτοντας χαρακτηριστικά στην ανάρτησή του: «Πλοία του κόσμου, βάλτε μπροστά τις μηχανές σας. Αφήστε το πετρέλαιο να ρεύσει!»

Οι τιμές του πετρελαίου αντέδρασαν αμέσως με πτώση. Το πετρέλαιο τύπου Brent υποχώρησε κατά 4% στις πρώτες πρωινές συναλλαγές της Δευτέρας, ενώ το αμερικανικό αργό (WTI) σημείωσε πτώση άνω του 4,6%. Αντίθετα, οι χρηματιστηριακές αγορές στην Ασία κατέγραψαν άλμα.

Αντιδράσεις

Ο πόλεμος με το Ιράν, ο οποίος ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου με επιθέσεις των αμερικανικών και ισραηλινών δυνάμεων, είχε βαρύ φόρο αίματος (κυρίως σε Ιράν και Λίβανο) και είχε μετατραπεί σε πολιτικό βαρίδι για τον Τραμπ ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου, λόγω της εκτίναξης των τιμών των καυσίμων.

Ωστόσο, η συμφωνία προκαλεί και επικρίσεις. Ο πρώην εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ της κυβέρνησης Μπάιντεν, Μάθιου Μίλερ, σχολίασε καυστικά: «Δεν έχουμε καμία διασφάλιση ότι το πυρηνικό πρόγραμμα θα αντιμετωπιστεί ποτέ, αλλά το Ιράν έδειξε στον κόσμο ότι μπορεί να κρατήσει όμηρο την παγκόσμια οικονομία και να πάρει κάτι από τις ΗΠΑ ως αντάλλαγμα».

Από την πλευρά των Ρεπουμπλικάνων, ο σκληροπυρηνικός γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκράχαμ επαίνεσε τη συμφωνία, αλλά προειδοποίησε: «Βάσει του νόμου μας, οποιαδήποτε πυρηνική συμφωνία με το Ιράν θα σταλεί στο Κογκρέσο για επανεξέταση και ψηφοφορία. Συγχαρητήρια σε όλους που μας έφεραν μέχρι εδώ».

Υπενθυμίζεται ότι κατά την πρώτη του θητεία, ο Τραμπ είχε αποσύρει τις ΗΠΑ από την πολυμερή συμφωνία του 2015 (JCPOA), με το Ιράν να απαντά έκτοτε αυξάνοντας τον εμπλουτισμό ουρανίου, έχοντας παράξει πάνω από 400 κιλά υλικού κοντά σε βαθμό καθαρότητας για κατασκευή βόμβας.

Οι ηγέτες της Δύσης υποδέχθηκαν θετικά τις ανακοινώσεις. Σε κοινή τους δήλωση, η Βρετανία, η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία δήλωσαν έτοιμες να άρουν τις κυρώσεις στο Ιράν, ως απάντηση σε «σαφή και επαληθεύσιμα βήματα» για τον περιορισμό του πυρηνικού του προγράμματος.

Ο Βρετανός Πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ, δήλωσε: «Είμαστε σαφείς ότι η ελεύθερη ναυσιπλοΐα χωρίς διόδια πρέπει τώρα να αποκατασταθεί στα Στενά του Ορμούζ. Το Ιράν δεν πρέπει ποτέ να αποκτήσει πυρηνικό όπλο».

Στα παρασκήνια, Αμερικανοί και Ιρανοί αξιωματούχοι διαφωνούν για το μέλλον του εμπλουτισμένου ουρανίου.

Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι η συμφωνία θα οδηγήσει τελικά στην αποσυναρμολόγηση του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν και στην καταστροφή ή απομάκρυνση του αποθέματος υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου.

Αντίθετα, ανώτερος Ιρανός αξιωματούχος υποστήριξε ότι το προσχέδιο επιτρέπει στο Ιράν να αραιώσει το εμπλουτισμένο ουράνιο εντός του εδάφους του.

Η ένταση με τον Νετανιάχου: «Ένας πολύ δύσκολος τύπος»

Η συμφωνία επιτεύχθηκε παρά το νέο ισραηλινό πλήγμα στον Λίβανο την Κυριακή, το οποίο επέκριναν τόσο το Ιράν όσο και ο ίδιος ο Τραμπ.

Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου είχε διαφωνήσει έντονα με τις αμερικανικές απαιτήσεις να περιορίσει τη στρατιωτική δράση του Ισραήλ στον Λίβανο για να διευκολυνθεί η συμφωνία με το Ιράν.

Το Ισραήλ, που δεν συμμετείχε στις συνομιλίες, ξεκαθάρισε ότι διατηρεί την ελευθερία επιχειρήσεων στον Λίβανο.

Ο Τραμπ ενημέρωσε τηλεφωνικά τον Νετανιάχου την Κυριακή για την πρόοδο των συνομιλιών, ωστόσο, σε συνέντευξή του στους New York Times, ο Αμερικανός Πρόεδρος δεν έκρυψε την ενόχλησή του, χαρακτηρίζοντας τον Νετανιάχου «έναν πολύ δύσκολο τύπο».

Υποστήριξε ότι ο Ισραηλινός ηγέτης θα έπρεπε να τον ευχαριστεί που έσωσε το Ισραήλ από ένα Ιράν με πυρηνικά όπλα.