Αρχαία Αίγυπτος: Οι πρώτοι φαραώ ίσως θυσίαζαν υπηρέτες για να τους υπηρετούν στη μετά θάνατον ζωή

Οι πρώτοι φαραώ της Αρχαίας Αιγύπτου ενδέχεται να θυσίαζαν ανθρώπους από το στενό περιβάλλον τους, προκειμένου να τους συνοδεύουν μετά θάνατον και να εξακολουθούν να τους υπηρετούν.

Η επανεξέταση ανθρώπινων λειψάνων, ηλικίας περίπου 5.000 ετών, προσθέτει στοιχεία σε αυτή την πρακτική, η οποία έως σήμερα αποτελούσε υπόθεση των αρχαιολόγων.

Η μελέτη επικεντρώθηκε σε κρανία από το βασιλικό νεκροταφείο της Ουμ ελ-Καάμπ, κοντά στην Άβυδο, έναν από τους σπουδαιότερους αρχαιολογικούς χώρους της Πρώτης Δυναστείας της Αιγύπτου, η οποία τοποθετείται χρονικά γύρω στο 3.000 π.Χ.

Εκατοντάδες μικρότεροι τάφοι έχουν βρεθεί περιμετρικά των μεγάλων βασιλικών ταφών. Εκτιμάται ότι εκεί ενταφιάστηκαν πρόσωπα του βασιλικού περιβάλλοντος, όπως αυλικοί, αξιωματούχοι, τεχνίτες και εργαζόμενοι.

Εδώ και δεκαετίες, οι αιγυπτιολόγοι διερωτώνται αν αυτοί οι άνθρωποι πέθαναν από φυσικά αίτια και τάφηκαν δίπλα στον βασιλιά ή αν ορισμένοι δολοφονήθηκαν σκόπιμα ώστε να τον ακολουθήσουν στον θάνατο.

Η εξέταση των κρανίων από τους βασιλικούς τάφους

Τι αποκάλυψε η ανάλυση των κρανίων

Ερευνητική ομάδα από το Πανεπιστήμιο Purdue ανέλυσε 46 κρανία ανθρώπων, οι οποίοι είχαν ταφεί γύρω από τα ταφικά συγκροτήματα του βασιλιά Τζερ, του βασιλιά Τζετ και της βασίλισσας Μερνέιθ.

Σε 18 κρανία καταγράφηκαν κατάγματα και άλλα ίχνη τραυματισμών, τα οποία πιθανόν προκλήθηκαν λίγο πριν από τον θάνατο ή περίπου κατά την ίδια περίοδο.

Μάλιστα, σε μία από τις περιπτώσεις εντοπίστηκε σοβαρός τραυματισμός στην περιοχή του ματιού.

Τα στοιχεία αυτά καθιστούν πιθανότερο το ενδεχόμενο τουλάχιστον μερικοί άνθρωποι που θάφτηκαν κοντά στους βασιλικούς τάφους να μην έχασαν τη ζωή τους από φυσικά αίτια.

Ωστόσο, οι ερευνητές υπογραμμίζουν πως τα ευρήματα δεν τεκμηριώνουν ότι όλοι οι συνοδοί του βασιλιά θανατώθηκαν. Άλλωστε, το δείγμα που αναλύθηκε είναι μικρό σε σύγκριση με το σύνολο των ταφών.

Η παλαιότερη θεωρία για τις βασιλικές ανθρωποθυσίες

Η υπόθεση του Petrie για ανθρωποθυσίες στους τάφους

Η υπόθεση ότι έγιναν ανθρωποθυσίες στους βασιλικούς τάφους δεν διατυπώνεται για πρώτη φορά. Είχε ήδη προταθεί τη δεκαετία του 1920, όταν ο Βρετανός αιγυπτιολόγος Flinders Petrie πραγματοποίησε ανασκαφές στην περιοχή.

Εκείνη την εποχή, όμως, δεν είχαν βρεθεί ξεκάθαρα σημάδια θανατηφόρων κακώσεων. Συνεπώς, παρέμενε πιθανό οι άνθρωποι να είχαν πεθάνει από φυσικά αίτια και κατόπιν να μεταφέρθηκαν στην Άβυδο, για να ταφούν κοντά στον ηγεμόνα τους.

Η σημερινή επανεξέταση των λειψάνων δίνει μια διαφορετική διάσταση, αφού οι επιστήμονες έχουν πλέον τη δυνατότητα να εντοπίζουν ενδείξεις τραυματισμών με μεγαλύτερη ακρίβεια.

Κατά την ερευνήτρια Campbell, κάποιες από τις κακώσεις ίσως είχαν παρατηρηθεί και στις παλαιότερες ανασκαφές, χωρίς τότε να γίνει αντιληπτό ότι ενδεχομένως συνδέονταν με τον θάνατο.

Την ίδια ώρα, τα τραύματα δεν δείχνουν να οφείλονται στα χαρακτηριστικά πολεμικά ρόπαλα που απεικονίζονται σε παραστάσεις της περιόδου. Οι ερευνητές εξετάζουν περισσότερο το ενδεχόμενο να χρησιμοποιήθηκαν πλατιά και επίπεδα αντικείμενα από ξύλο ή κέρατο.

Η αντικατάσταση των ανθρώπων από συμβολικά αγαλματίδια

Οι «υπηρέτες» του βασιλιά μετά θάνατον

Η πρακτική αυτή φαίνεται πως δεν κράτησε επί μακρόν. Οι συνοδευτικοί τάφοι περιορίζονται σημαντικά, ενώ στις αρχές της Δεύτερης Δυναστείας φαίνεται ότι εγκαταλείπονται.

Αργότερα, τη θέση πραγματικών ανθρώπων παίρνουν μικρά αγαλματίδια, που συμβόλιζαν τους υπηρέτες οι οποίοι θα εξακολουθούσαν να εξυπηρετούν τον νεκρό στη μετά θάνατον ζωή.

Η μεταβολή αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, επειδή δείχνει πως οι αρχαίοι Αιγύπτιοι διατήρησαν την αντίληψη ότι ο βασιλιάς θα είχε συνοδεία μετά τον θάνατό του, εγκαταλείποντας όμως σταδιακά την ταφή πραγματικών ανθρώπων μαζί του.

Η νέα έρευνα δεν αποδεικνύει ότι κάθε άνθρωπος που εντοπίστηκε στους συγκεκριμένους τάφους υπήρξε θύμα ανθρωποθυσίας. Ενισχύει, ωστόσο, την πιθανότητα ότι στα πρώτα στάδια του αιγυπτιακού κράτους ο θάνατος ενός ισχυρού ηγεμόνα μπορούσε να συνεπάγεται και τον βίαιο θάνατο ορισμένων ανθρώπων που τον υπηρετούσαν.